Gminy, powiaty i województwa utworzą domy pomocy społecznej dla uzależnionych

Zakładanie nowego typu domu pomocy społecznej (DPS) oraz doprecyzowanie przepisów związanych z ustalaniem kosztów pobytu osób wymagających całodobowej opieki to jedne z najważniejszych zmian, jakie przewiduje uchwalona właśnie przez parlament nowelizacja ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 182).

Jedną z nich jest modyfikacja definicji średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, określonej w art. 6 pkt 15 ustawy. Obliczona na jej podstawie kwota stanowi opłatę za pobyt w DPS, która jest pobierana przez placówkę, a ponoszona przez zobowiązane do tego przepisami osoby oraz gminę, z której kierowana jest osoba wymagająca opieki. Obecnie przy jej ustalaniu brane są pod uwagę roczne koszty działalności domu wynikające z utrzymania mieszkańców z roku poprzedniego bez kosztów inwestycyjnych i wydatków bieżących na remonty oraz zakupy związane z realizacją planu naprawczego.

Ponieważ proces dochodzenia do standardu opieki przez DPS-y niespełniające go, a który wymagał przeprowadzenia takiego planu, zakończył się (zostały jeszcze tylko dwie placówki), to nowa treść definicji wymienia ogólnie koszty inwestycyjne i wydatki na remonty jako te, które nie są wliczane do kosztów utrzymania mieszkańca DPS. Tak jak do tej pory będzie on natomiast powiększany o prognozowany na dany rok w budżecie państwa wskaźnik inflacji oraz dzielony przez liczbę miejsc, rozumianą jako suma rzeczywistej liczby mieszkańców w poszczególnych miesiącach poprzedniego roku.

Ustalona zgodnie z tą definicją kwota średnich kosztów utrzymania jest co roku, do końca marca, ogłaszana w wojewódzkim dzienniku urzędowym przez wójta, starostę lub marszałka województwa (w zależności od tego, który z nich jest organem prowadzącym DPS). Kolejna wprowadzona do ustawy zmiana przewiduje, że organy prowadzące będą mogły podać ją w niższej wysokości, niż wynikałoby to właśnie z definicji. Będzie to jednak możliwe tylko pod warunkiem, że nie wpłynie na obniżenie standardu realizacji zadań przez DPS oraz warunków sprawowanej w placówce opieki. W związku z tym, że upłynął już ustawowy termin ogłaszania średniego miesięcznego kosztu utrzymania, samorządy będą mogły skorzystać z tego uprawnienia dopiero w następnym roku.

Nowelizacja doprecyzowuje też przepisy dotyczącego tego, jak ustalać średni miesięczny koszt utrzymania, gdy DPS rozpoczyna swoją działalność. Obecnie art. 60 ust. 4 ustawy wskazuje, że stanowi go średnia wojewódzka dla danego typu DPS. Problem pojawia się w sytuacji, gdy zakładana placówka jest przeznaczona np. dla osób przewlekle psychicznie chorych, a na terenie województwa nie ma placówki o takim profilu. Po zmianach do wyliczenia kwoty odpowiadającej opłacie za pobyt ma być brana pod uwagę średnia wojewódzka kwota dla wszystkich DPS z tego obszaru, bez względu na ich rodzaj.

Z kolei w przypadku DPS, który nie działał przez cały rok, a w marcu następnego trzeba ogłosić nowe średnie miesięczne koszty utrzymania, nowelizacja przesądza, że kwotę kosztów działalności domu z poprzedniego roku, dzieli się zarówno przez średnią miesięczną liczbę mieszkańców oraz liczbę miesięcy, przypadającą po miesiącu, w którym wydano zezwolenie na prowadzenie placówki.

Kolejną zmianą, którą wprowadza nowelizacja, jest rozszerzenie typów DPS, które mogą być przez samorządy otwierane, o ten przeznaczony dla osób uzależnionych od alkoholu. Pobyt w placówce o tym profilu ma mieć charakter tymczasowy, a decyzja o skierowaniu do niej ma być wydawana na 12 miesięcy, z możliwością przedłużenia, w uzasadnionych przypadkach, do 18 miesięcy.

Ponadto z rodzajem DPS związana jest modyfikacja art. 155 ustawy, który reguluje zasady dofinansowania pobytu osób skierowanych do niego przed 2004 r. W ich przypadku obowiązuje bowiem zasada, że na takiego mieszkańca, który ze swojego dochodu ponosi część opłaty, dotację z budżetu państwa przekazuje wojewoda (nie dopłacają natomiast rodzina ani gmina). Dopłata ta z kolei jest wyliczana na podstawie przepisów ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W określonych przypadkach może być jednak przez wojewodę zwiększona o 20 proc. Po zmianie ustawy powiaty zlecające lub prowadzące DPS dla dzieci oraz młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie będą mogły otrzymać kwotę dotacji wyższą, maksymalnie o 50 proc. Taka możliwość będzie jednak dotyczyć tylko tego jednego profilu. To oznacza, że dla pozostałych DPS dofinansowanie się nie zmieni.

3,2 mld zł przeznaczy budżet państwa w 2013 r. na pomoc społeczną dla województw (ponadto prawie miliard złotych jest w rezerwie celowej)

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 2, 14, 15, 21 ustawy z 22 lutego 2013 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw. Czeka na podpis prezydenta, wejdzie w życie po 14 dniach od publikacji w Dzienniku Ustaw.