Kto i na jakich zasadach może otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy

w Świadczenie przysługuje małżonkowi osoby niepełnosprawnej

w Przed wydaniem decyzji gmina przeprowadza z opiekunem wywiad

Obowiązujący od stycznia 2013 r. specjalny zasiłek opiekuńczy to nowa forma wsparcia, która jest skierowana do osób, które nie spełniają bardziej rygorystycznych przepisów dotyczących przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Chodzi tu głównie o opiekunów, którzy zajmują się dorosłym niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie oznacza to jednak, że automatycznie nabędą prawo do specjalnego zasiłku, ponieważ jego uzyskanie będzie uzależnione od spełnienia dodatkowych warunków.

Ocena gminy

Tak jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego do specjalnego zasiłku opiekuńczego uprawnione są osoby obciążone - zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym - obowiązkiem alimentacyjnym. Zalicza się do nich krewnych w linii prostej, czyli wstępnych i zstępnych oraz rodzeństwo. Osoby te muszą zrezygnować z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą mającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, zawierającym określone wskazania, m.in. pomocy innej osoby z powodu znacznie ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji.

Taki wymóg powoduje, że nie wystarczy, tak jest przy świadczeniu pielęgnacyjnym, że opiekun nie podejmuje zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Jak wskazuje Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, to wójt, burmistrz, prezydent miasta lub działający z ich upoważnienia ośrodek pomocy społecznej będzie w każdej indywidualnej sprawie oceniał, czy miała miejsce faktyczna rezygnacja i czy była ona związana z koniecznością zajmowania się niepełnosprawnym krewnym. Dla gminy ważne więc będzie ustalenie, np. kiedy opiekun zrezygnował z zatrudnienia, a u osoby wymagającej opieki powstał uszczerbek na zdrowiu.

Wysokość dochodu

Trzecim oprócz odpowiedniego stopnia pokrewieństwa oraz rezygnacji z pracy podstawowym warunkiem, od którego uzależniono przyznanie specjalnego zasiłku, jest osiąganie dochodu poniżej ustawowego kryterium wynoszącego 623 zł na osobę w rodzinie. Pod uwagę brane są dochody zarówno osób wchodzących w skład rodziny opiekuna (kto się do niej zalicza, reguluje art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych), jak i rodziny osoby, którą się on zajmuje. W stosunku do tej drugiej rodziny przepisy wyróżniają dwie sytuacje: gdy niepełnosprawny jest małoletni oraz gdy ukończył 18 lat.

W tym pierwszym przypadku do rodziny zalicza się:

● osobę wymagającą opieki,

● jej rodziców,

● małżonka rodzica osoby niepełnosprawnej,

● osobę, z którą rodzic wychowuje wspólne dziecko,

● pozostające na utrzymaniu wskazanych wyżej osób dzieci, do momentu ukończenia przez nie 25 lat.

W skład takiej rodziny nie wchodzi dziecko pozostające pod kuratelą opiekuna prawnego, będące w związku małżeńskim lub pełnoletnie dziecko mające swojego potomka. Dodatkowo, gdy ojciec osoby wymagającej opieki jest zobowiązany do alimentów na jej rzecz, on też nie należy do rodziny.

Z kolei gdy wymagający opieki niepełnosprawny jest pełnoletni, do rodziny oprócz niego samego zalicza się jego małżonka lub osobę, z którą wychowuje wspólne dziecko oraz pozostające na ich utrzymaniu dzieci. Poza rodziną znajdzie się dziecko, które ma opiekuna prawnego, małżonka lub ma ukończone 18 lat i własnego potomka.

Przy obliczaniu dochodu rodziny stosowane są te same przepisy, które służą ustaleniu prawa do zasiłku na dziecko. To oznacza, że specjalny zasiłek opiekuńczy przyznawany jest na czas trwania okresu zasiłkowego, który rozpoczyna się 1 listopada, a kończy 31 października następnego roku kalendarzowego. Opiekun będzie więc musiał co roku składać nowy wniosek o jego przyznanie. Do kryterium będą wliczane dochody (ich katalog określa art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) osiągnięte przez członków obydwu rodzin w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, na który składany jest wniosek. Obecnie są to więc dochody z 2011 r., przy czym w sytuacji zmiany jego wysokości po tym terminie okoliczność ta będzie uwzględniona, bo gmina zastosuje procedurę dochodu uzyskanego lub utraconego.

Weryfikacja uprawnień

Zanim jednak ośrodek pomocy społecznej wyda decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy, to wcześniej wyśle do opiekuna pracownika socjalnego, który przeprowadzi z nim rodzinny wywiad środowiskowy (ten sam, który jest stosowany przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej). Jego celem będzie weryfikacja warunków, od których uzależnione jest otrzymywanie tego wsparcia. W szczególności chodzi o potwierdzenie, czy osoba rzeczywiście sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym krewnym oraz jaki jest jej zakres i charakter udzielanej pomocy.

Co więcej, taki wywiad będzie aktualizowany w trakcie otrzymywania samego świadczenia. Nastąpi to po sześciu miesiącach, ale pod warunkiem że do końca okresu zasiłkowego pozostało więcej niż trzy miesiące.

Podobnie jak przy świadczeniu pielęgnacyjnym przepisy przewidują negatywne przesłanki, których zaistnienie spowoduje, że specjalny zasiłek nie będzie przysługiwał. Stanie się tak, jeżeli opiekun ma ustalone prawo m.in. do emerytury czy renty. Nie może on też podlegać obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów, mieć orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz przyznanego już specjalnego zasiłku lub świadczenia pielęgnacyjnego.

PRZYKŁADY

1 Czy żona zajmująca się niepełnosprawnym mężem otrzyma zasiłek

Mimo że kodeks rodzinny i opiekuńczy wprost nie określa, że małżonkowie są obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym, to w opinii Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej może on zostać wywiedziony z jego art. 27. Dlatego jeżeli spełnione są pozostałe warunki, od których zależy uzyskanie zasiłku, to może on być przyznany z tytułu opieki nad współmałżonkiem, który ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

2 Czy gmina może przyznać pomoc bezrobotnemu opiekunowi

W tej sytuacji prawo do specjalnego zasiłku jest uzależnione od dokonanych przez gminę ustaleń co do tego, czy wnuczka rzeczywiście zrezygnowała z pracy, ponieważ nie była w stanie godzić opieki nad niepełnosprawną babcią z wykonywanym zatrudnieniem. Jeżeli okaże się, że brak zatrudnienia nie był z tym związany, bo np. osobie tej skończyła się dwa lata temu umowa o pracę, a pracodawca jej nie przedłużył lub została zwolniona na skutek redukcji etatów w firmie, ośrodek pomocy społecznej może podjąć decyzję o odmowie przyznania jej specjalnego zasiłku.

3 Czy rolnik jest uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego

Jedną z przesłanek negatywnych do uzyskania tej formy pomocy jest obowiązkowe podleganie przez osobę sprawującą opiekę ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym z innych tytułów. Ma ona zastosowanie właśnie m.in. w stosunku do osób prowadzących gospodarstwo rolne, które co do zasady są ubezpieczone w KRUS. Oznacza to więc, że gdy na przykład rolnik, jego małżonek lub domownik rolnika podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu na podstawie ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.), to nawet jeśli spełnia pozostałe warunki do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to otrzyma decyzję negatywną.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 16a i 23 ust 4e-4g ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

Do wniosku trzeba dołączyć zaświadczenia lub oświadczenia o dochodzie

@RY1@i02/2013/032/i02.2013.032.183001400.802.jpg@RY2@

Regina Politowicz, dyrektor wydziału zdrowia, świadczeń i polityki społecznej Urzędu Miasta w Bydgoszczy

Osoba, które chce się ubiegać o specjalny zasiłek opiekuńczy po 1 stycznia 2013 r., musi złożyć wniosek, którego wzór określa załącznik nr 17 do rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 3 stycznia 2013 r. w sprawie trybu i sposobu ubiegania się o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2013 r., poz. 3). W związku z wprowadzeniem kryterium dochodowego niezbędne jest dołączenie dokumentów określających wysokość dochodu rodziny osoby sprawującej opiekę oraz dochodu rodziny osoby wymagającej opieki, które są wskazane w par. 2 ust. 2 pkt 5, osiągniętego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, na który składany jest wniosek. Może to być, w zależności od formy opodatkowania dochodów członków rodziny:

● zaświadczenie z urzędu skarbowego lub oświadczenie zawierające wysokość dochodu, odprowadzonego podatku oraz składek na ubezpieczenie społeczne,

● oświadczenie, jeżeli osoba rozlicza się zryczałtowanym podatkiem,

● zaświadczenie lub oświadczenie z informacją o wysokości składek odprowadzonych na ubezpieczenie zdrowotne,

● oświadczenie o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, np. alimenty, stypendia,

● zaświadczenie lub oświadczenie o wielkości gospodarstwa rolnego w hektarach przeliczeniowych.

Ponadto jeżeli członkowie rodziny otrzymują alimenty lub płacą je na rzecz osób niewchodzących w jej skład, dołączyć trzeba dokumenty to potwierdzające, np. odpis orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, przelewy lub przekazy pieniężne.

W przypadku gdy sytuacja dochodowa zmieniła się np. na skutek utraty pracy, wymagany jest dokument określający datę utraty dochodu oraz jego miesięczną wysokość. Natomiast gdy nastąpiło jego uzyskanie w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy - dokument określający kwotę dochodu oraz liczbę miesięcy, w których został osiągnięty. Jeżeli uzyskano go po tym terminie, potrzebny będzie dokument z jego kwotą z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty.

Oprócz dokumentów związanych z dochodami trzeba też dołączyć do wniosku orzeczenie o niepełnosprawności łącznie z odpowiednimi wskazaniami lub orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz zaświadczenie lub oświadczenie dotyczące przebywania w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w przypadku umieszczenia w niej osoby wymagającej opieki.