Kto po zmianie przepisów może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne

w Prawa do tej formy pomocy nie będą mieli wnukowie zajmujący się babcią lub dziadkiem

w Uzyskanie wsparcia dalej jest niezależne od dochodu rodziny

Od początku tego roku obowiązują nowe zasady ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, które jest formą pomocy dla osób zajmujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny wymagającym stałej opieki. W konsekwencji ich wprowadzenia krąg osób, które na podstawie dotychczasowych przepisów mogłyby je otrzymywać, został teraz ograniczony w taki sposób, że prawo do niego mają głównie rodzice opiekujący się niesamodzielnym dzieckiem. Stracą, np. wnukowie (dzieci) deklarujący opiekę nad babcią lub dziadkiem (rodzicami).

Stopień pokrewieństwa

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje czterem grupom opiekunów. Są to:

● matka lub ojciec dziecka,

● opiekun faktyczny, czyli osoba faktycznie zajmująca się dzieckiem, która wystąpiła do sądu z wnioskiem o jego przysposobienie,

● osoby będące rodziną zastępczą spokrewnioną dla dziecka w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. nr 149, poz. 887 z późn. zm.), a mianowicie jego wstępni lub rodzeństwo,

● inne osoby, na których zgodnie z kodeksem rodzinnym ciąży obowiązek alimentacyjny; należą do nich krewni w linii prostej (zstępni oraz wstępni) oraz rodzeństwo, pod warunkiem, że nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Osoby te mogą się ubiegać o pomoc, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą mającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub o niepełnosprawności. To drugie musi zawierać wskazania konieczności stałej, długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Data niepełnosprawności

Jednak o tym, że część z wymienionych wyżej osób nie otrzyma świadczenia pielęgnacyjnego, przesądzają dwa dodatkowe warunki, które obowiązują od stycznia tego roku. Pierwszy z nich dotyczy tzw. innych osób, obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, a które nie są spokrewnione w pierwszy stopniu, np. wnuków względem niepełnosprawnego dziadka lub babci oraz odwrotnej sytuacji. Świadczenie pielęgnacyjne będzie im przysługiwać, gdy spełnione będą łącznie następujące wymogi:

● rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub mają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności,

● nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, nie mają ukończonych 18 lat lub orzeczono w stosunku do nich znaczną niepełnosprawność,

● nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub rodziną zastępczą spokrewnioną lub legitymują się orzeczeniem potwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności.

Drugi nowy warunek jest związany z datą powstania niepełnosprawności u osoby, która wymaga opieki. Świadczenie przysługuje bowiem, o ile nastąpiło to nie później niż do ukończenia przez nią 18 lat lub 25 lat, ale tylko jeżeli odbyło się to w trakcie nauki w szkole w szkole lub szkole wyższej.

Opiekun na emeryturze

Zmodyfikowane przepisy dalej wymieniają też przesłanki, które spowodują wydanie negatywnej decyzji, mimo spełnienia przez opiekuna warunków związanych z pokrewieństwem i czasem powstania niepełnosprawności. Tak jak do tej pory stanie się tak, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego oraz zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego. Osoba ta nie może też mieć przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz innego świadczenia pielęgnacyjnego.

Z kolei niepełnosprawny nie może pozostawać w związku małżeńskim, chyba że jego mąż lub żona jest osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Nie może też on przebywać w rodzinie zastępczej (z wyjątkiem tej spokrewnionej), rodzinnym domu dziecka albo placówce zapewniającej całodobową opiekę, w szczególności w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Warunek ten nie dotyczy podmiotów leczniczych.

Ponadto świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przyznane, gdy na niepełnosprawne dziecko inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury, członek rodziny opiekuna otrzymuje na nie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki w trakcie urlopu wychowawczego, specjalny zasiłek opiekuńczy lub świadczenie pielęgnacyjne. Ostatnią przesłanką negatywną jest sytuacja, w której inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką.

Wyższa pomoc

Osobom, które uzyskają świadczenie pielęgnacyjne na podstawie zmienionej już ustawy, będzie też przysługiwał specjalny dodatek w wysokości 100 zł miesięcznie, wypłacany z urzędu, bez konieczności składania wniosku. Dzięki temu wsparcie będzie wyższe i opiekun zamiast 520 zł otrzyma 620 zł miesięcznie, a począwszy od 1 lipca tego roku, gdy skończy się okres przejściowy dla osób, którym przyznano świadczenie na starych zasadach, jego wysokość będzie już tyle wynosić na stałe.

Ponadto tak jak dotychczas uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie zależeć od dochodów osiąganych przez członków rodziny oraz przyznawane na czas trwania orzeczenia o niepełnosprawności. Opiekun nie będzie więc musiał co roku się o nie ubiegać.

PRZYKŁADY

1 Czy babcia otrzyma świadczenie

Nowe zasady ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne umożliwiają przyznanie go babci lub dziadkowi z tytułu opieki nad niepełnosprawnym wnukiem, ale tylko w ściśle określonych sytuacjach. W przypadku pani Anny świadczenie pielęgnacyjne mogłoby być przyznane, ponieważ spełniony jest warunek związany z powstaniem niepełnosprawności dziecka przed ukończeniem 18 lub 25 lat. Nie jest jednak spełniony druga przesłanka, który dotyczy bezpośrednio innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu osoby, ponieważ tylko jeden z rodziców został pozbawiony praw rodzicielskich. Jest bowiem jeszcze druga osoba spokrewniona w pierwszym stopniu względem dziecka, czyli jego ojciec. Jeżeli więc rodzic ten żyje, to aby babcia mogła otrzymać pomoc, on też musi być pozbawiony przez sąd swoich praw lub nie mieć 18 lat albo legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

2 Czy gmina przyzna pomoc wnuczce

W związku z tym, że pani Beata jest osobą inną niż spokrewniona w pierwszym stopniu, nie wystarczy już - tak jak to było dotychczas - wykazać gminie, że dwie córki, jako te osoby, nie są wstanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, np. z powodu pracy. Konieczne jest bowiem spełnienie dodatkowych przesłanek, z których wykluczającymi w przypadku pani Beaty są dwie. Pierwsza z nich to termin powstania niepełnosprawności oraz samo istnienie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu.

Niezbędne dokumenty

● Wniosek, którego wzór określa załącznik nr 18 do rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o świadczenia rodzinne (Dz.U. poz. 3).

● Orzeczenie o niepełnosprawności lub o jej znacznym stopniu wydane przez powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności.

● Zaświadczenie placówki zapewniającej całodobową opiekę albo oświadczenie rodzica potwierdzające niekorzystanie z niej przez więcej niż 5 dni w tygodniu (potrzebne tylko w przypadku, gdy dziecko zostało w niej umieszczone).

● Inne dokumenty, w tym oświadczenia wskazane przez organ przyznający pomoc.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 5 i 23 i art. 12 ustawy z 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548).

TRZY PYTANIA

Gmina może przeprowadzić z opiekunem wywiad

@RY1@i02/2013/007/i02.2013.007.18300140c.802.jpg@RY2@

Regina Politowicz, dyrektor Wydziału Zdrowia, Świadczeń i Polityki Społecznej Urzędu Miasta Bydgoszczy

Czy obowiązujące od początku stycznia nowe zasady ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przewidują możliwość sprawdzenia osoby składającej wniosek?

Tak. Organ gminy, który zajmuje się prowadzeniem postępowań w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przewidzianego w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) u osoby występującej z wnioskiem w tej sprawie. Ponadto taki wywiad może być przeprowadzony nie tylko przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia, lecz także w trakcie jego wypłacania. Jest to o tyle ważne, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane na czas nieokreślony lub na czas ważności orzeczenia niepełnosprawności, a orzeczenia takie mogą wygasnąć nawet po kilku latach od wydania decyzji.

Czy przeprowadzanie takiego wywiadu jest obowiązkowe?

Gminy nie muszą obligatoryjnie przeprowadzać wywiadu przed wydaniem każdej decyzji lub u każdej osoby otrzymującej świadczenie pielęgnacyjne. Taki obowiązek został bowiem wprowadzony tylko w przypadku osób występujących o przyznanie drugiego ze świadczeń związanych z opieką nad niepełnosprawnym krewnym, czyli specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W jakich przypadkach gmina może więc zweryfikować potencjalnego opiekuna lub osobę otrzymującą świadczenie pielęgnacyjne?

Ustawa nie określa konkretnych sytuacji, po których zaistnieniu wywiad powinien być przeprowadzony. Wskazuje jedynie, że może to nastąpić, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub już otrzymującej pomoc wystąpią wątpliwości dotyczące tego, czy spełnia warunki jego wypłacania. Mogą one dotyczyć np. tego, czy opiekun rzeczywiście sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem lub czy nie podjął zatrudnienia. Przepisy nie precyzują też, od kogo powinny pochodzić informacje, aby uzasadniały przeprowadzenie wywiadu, może więc to zrobić m.in. pracownik socjalny, który ma kontakt z rodziną, jeżeli korzysta ona z pomocy społecznej lub sąsiedzi, którzy zauważyli jakieś niepokojące sytuacje.

Notowała Michalina Topolewska