Jaką pomoc otrzyma bezrobotny

Samorządy w ramach zadań związanych z reintegracją zawodową i społeczną swoich mieszkańców mogą prowadzić centra integracji społecznej (CIS). Podmioty te działają przy gminach i powiatach jako gospodarstwa pomocnicze. Ponieważ takie jednostki samorządowe mogą funkcjonować tylko do końca tego roku, centra zostałyby zlikwidowane. Z uwagi na to, że wiele z nich wykorzystuje środki unijne, po przerwaniu działalności przez centrum, pieniądze te gmina musiałaby zwrócić. Znowelizowane przepisy ustawy z 13 czerwca 2003 roku o zatrudnieniu socjalnym pozwalają na dalsze działanie CIS i prowadzenie przez nie działalności polegającej na przywracaniu do życia społecznego i zawodowego osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Ponadto kontynuacja tych zadań po 1 stycznia 2011 roku pozwoli uniknąć zwrotu unijnej dotacji.

Do 31 grudnia gmina, która chce dalej prowadzić centrum integracji społecznej, musi je przekształcić w jednostkę budżetową lub samorządowy zakład budżetowy. Może również przekazać CIS organizacji pozarządowej. Przekształcony lub przekazany CIS przejmuje prawa i obowiązki dotychczasowego podmiotu.

Centra integracji są jednostkami w szczególności przeznaczonymi dla osób długotrwale bezrobotnych, bezdomnych realizujących program wychodzenia z bezdomności, niepełnosprawnych, zwalnianych z zakładów karnych oraz po leczeniu odwykowym. W CIS osoby te uczą się pełnienia ról społecznych, mogą przekwalifikować lub podwyższyć swoje kwalifikacje zawodowe czy przyuczyć się do zawodu. Centrum może też prowadzić działalność handlową, usługową i wytwórczą, która nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej.

Do uczestnictwa w zajęciach w centrum kieruje ośrodek pomocy społecznej na podstawie wniosku tej osoby, jej przedstawiciela ustawowego lub innej instytucji, np. powiatowego centrum pomocy rodzinie, powiatowego urzędu pracy. Pierwszeństwo przyjęcia mają osoby zamieszkujące na terenie gminy, która prowadzi CIS, ale mogą to być też zakwalifikowane osoby z innej gminy, jeżeli ta będzie ponosić koszty uczestnictwa ich pobytu, a centrum posiada wolne miejsca.

Kierownik centrum przyjmuje osobę skierowaną do CIS po podpisaniu z nią indywidualnego programu zatrudnienia socjalnego. Program ten określa zakres i formy reintegracji społecznej i zawodowej, rodzaje umiejętności potrzebnych do podjęcia pracy oraz metody ich ćwiczenia oraz osoby odpowiedzialne za jego realizację. Koniec realizacji programu następuje z chwilą zakończenia uczestnictwa w zajęciach w centrum lub wcześniej, gdy osoba ta znajdzie pracy lub nie będzie wywiązywać się z podjętych zobowiązań, przestanie uczestniczyć w zajęciach w CIS. Udział w takim programie zapewnia też uczestnikowi możliwość skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Dzienny czas pobytu osoby w CIS wynosi nie krócej niż sześć godzin. Osoby tam przyjmowane mają też zapewnione szkolenie BHP, badania lekarskie, odzież roboczą, jeżeli CIS prowadzi działalność oraz bezpłatnie jeden posiłek dzienne.

Aby uzyskać status centrum, gmina powinna wystąpić do wojewody z wnioskiem w tej sprawie. Wniosek musi zawierać podstawowe informacje dotyczące tworzonego CIS, m.in.:

● dane adresowe,

● przewidywaną liczbę uczestników,

● planowany rodzaj działalności,

● program prac z uczestnikami zajęć.

Działalność centrum, jeżeli prowadzi ją gmina, jest finansowana z jej środków. Dodatkowo, utworzenie centrum - na tzw. pierwsze wyposażenie - może być dofinansowane przez marszałka województwa. Środki te mogą być przeznaczone na przystosowanie pomieszczeń do potrzeb prowadzenia zajęć, przygotowanie miejsc pracy, zakup urządzeń lub maszyn (jeżeli CIS będzie prowadził działalność wytwórczą), zakup materiałów, surowców do jej prowadzenia. Dotacja ta jest przyznawana przez trzy pierwsze miesiące działalności CIS, a jej wysokość to iloczyn 50 proc. zasiłku dla bezrobotnych, liczby uczestników zajęć oraz liczby pracowników centrum. Dalsza działalność CIS jest finansowana przez gminę ze środków przewidzianych na realizację gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych z dochodów pochodzących z działalności oraz z środków UE.

Za funkcjonowanie centrum odpowiada jego kierownik, który jest zatrudniany przez gminę. Oprócz niego w CIS muszą być zatrudnieni: pracownik socjalny, instruktor zawodu, prowadzący zajęcia reintegracji zawodowej i społecznej, pracownik odpowiedzialny za dany rodzaj działalności wytwórczej lub usługowej, w tym zajmujący się obsługą finansową. Przepisy wskazują, że na jednego pracownika prowadzącego bezpośrednio zajęcia z uczestnikami powinno przypadać nie więcej niż pięć osób.

W zajęciach prowadzonych przez CIS zakwalifikowana osoba może uczestniczyć przez 12 miesięcy, przy czym pierwszy miesiąc to miesiąc próbny. Po nim ośrodek pomocy społecznej na wniosek kierownika centrum decyduje o udziale danej osoby w dalszych zajęciach w centrum. W uzasadnionych przypadkach, kiedy np. analiza realizacji programu zatrudnienia socjalnego wskazuje konieczność przedłużenia tego czasu, kierownik CIS na wniosek pracownika socjalnego może przedłużyć ten czas o kolejne sześć miesięcy. Po zakończeniu uczestnictwa w zajęciach w centrum osoba w nich uczestnicząca może zostać skierowana przez powiatowy urząd pracy do pracy u pracodawcy lub w centrum. Może też podjąć wspólną działalność gospodarczą w ramach spółdzielni socjalnej. W przypadku skierowania do pracy pracodawca, który zobowiąże się do zatrudnienia tej osoby przez co najmniej 12 miesięcy, może na podstawie umowy ze starostą otrzymać refundację części wynagrodzenia jej wypłacanego, do wysokości 100 proc. zasiłku dla bezrobotnych przez ten rok. Jeżeli zatrudnienie będzie trwało dłużej, refundacja wyniesie 80 proc. przez kolejne trzy miesiące i 60 proc. przez następne sześć miesięcy.

Szczególną formą aktywizacji zawodowej przeznaczoną dla osób niepełnosprawnych jest zakład aktywizacji zawodowej (ZAZ). On także, gdy jego organem prowadzącym jest gmina lub powiat, działa jako gospodarstwo pomocnicze. Znowelizowane przepisy ustawy o zatrudnieniu socjalnym pozwalają, tak jak w przypadku CIS, na przekształcenie zakładu w samorządowy zakład budżetowy lub przekazanie jego prowadzenia organizacji pozarządowej, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych.

W przypadku przekształcenia lub przekazania składniki majątkowe, należności i zobowiązania zakładu aktywizacji przechodzą na nowego organizatora. W ciągu 14 dni gmina powinna też wystąpić do wojewody o wydanie decyzji o ponowne nadanie statusu ZAZ. Jeżeli do 31 grudnia takie przekształcenie lub przekazanie nie nastąpi lub wojewoda nie wyda decyzji o ponownym nadaniu statusu, kwota, która stanowi wartość mienia zakładu sfinansowanego z środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, oraz niewykorzystane środki z Funduszu i zgromadzone w zakładowym funduszu aktywności muszą być zwrócone do PFRON do 31 września 2011 r.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Ustawa z 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu socjalnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 152, poz. 1020).