W jakiej formie gmina może udzielić pomocy materialnej uczniowi

Wsparcie udzielane przez gminę ma charakter socjalny albo motywacyjny. Świadczeniami o charakterze socjalnym są: stypendium szkolne oraz zasiłek szkolny. Pomoc w celach motywacyjnych to stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe. Z wymienionych form pomocy skorzystać mogą m.in.: uczniowie szkół publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych oraz słuchacze publicznych kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24. roku życia.

Pierwszym ze świadczeń pomocy materialnej dla uczniów o charakterze socjalnym jest stypendium szkolne. Pomoc tę będzie mógł otrzymać jedynie uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie. W szczególności gdy występuje w niej: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Stypendium szkolne nie przysługuje uczniowi, który otrzymuje inne wsparcie ze środków publicznych. Świadczenie to może być przyznane w formie:

● całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych (wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania), a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą;

● pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności w formie zakupu podręczników.

Świadczenie to wyjątkowo może być udzielona także w formie świadczenia pieniężnego. Generalnie ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (dalej ustawa) w sposób wyraźny wskazuje, że pomoc materialna ma trafić do uczniów, a nie do rodziców. Stąd przede wszystkim preferowane są formy pokrywania kosztów w zajęciach edukacyjnych i pomoc rzeczowa, a w ostatniej kolejności finansowa (por. wyrok WSA w Poznaniu z 24 października 2007 r., IV SA/Po 177/07, Lex nr 423991). Pieniężną formę wsparcia uczeń otrzyma tylko wtedy, gdy udzielenie pomocy rzeczowej nie jest możliwe.

Wójt może także udzielić pomocy w jednej lub kilku formach jednocześnie. Dla ucznia szkoły ponadgimnazjalnej przewidziano specjalne wsparcie w postaci całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów związanych z pobieraniem nauki poza miejscem zamieszkania. Jeżeli więc szkoła znajduje się poza miejscowością, w której uczeń mieszka, stypendium socjalne może w całości lub w części pokrywać np. koszty dojazdu do szkoły środkami komunikacji lub zakwaterowania w bursie albo internecie szkolnym. Ustawa o systemie oświaty nie zabrania wielokrotnego przyznawania stypendium na rzecz tej samej osoby (wyrok WSA w Warszawie z 27 października 2010 r., I SA/Wa 754/2010, LexPolonica nr 2523162).

Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawnionego do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której stanowi art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), tj. 351 zł. Nawet minimalne przekroczenie tego progu uniemożliwia wójtowi przyznanie pomocy. W orzecznictwie często podkreśla się, że organ nie ma tzw. luzu decyzyjnego. Jest on w tej sytuacji zobowiązany do wydania decyzji odmawiającej przyznanie stypendium (por. np. wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2009 r. IV SA/Wr 1/2009, LexPolonica nr 2052683 oraz wyrok WSA w Lublinie z 16 marca 2006 r., III SA/Lu 604/2005, LexPolonica nr 2056834).

Miesięczna wysokość stypendium socjalnego nie może być niższa niż 44,80 zł (80 proc. z 56 zł) ani nie może przekroczyć 112 zł (200 proc. z 56 zł). Kwota 56 zł wynika z art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Stypendium szkolne przyznaje się na okres pełnych 10 miesięcy, tj. czas nauki w jednym roku szkolnym. Wójt nie może dowolnie regulować długości okresu, na jaki świadczenie jest przyznawane (wyrok WSA we Wrocławiu z 30 kwietnia 2008 r., IV SA/Wr 65/2008, LexPolonica nr 2052579). Wypłatę stypendium szkolnego wstrzymuje się albo cofa w przypadku ustania przyczyn, które stanowiły podstawę jego przyznania. Wójt wówczas wydaje decyzję w tym zakresie (wyrok WSA w Lublinie z 8 lutego 2007 r., III SA/Lu 569/2006, LexPolonica nr 2226455).

Kolejnym rodzajem pomocy o charakterze socjalnym jest zasiłek szkolny. Świadczenie to przysługuje uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. WSA w Lublinie w wyroku z 16 listopada 2006 r. (III SA/Lu 448/2006, LexPolonica nr 2304034) wskazał, że chodzi o sytuacje niespodziewane, niezależne od woli ucznia czy jego rodziców (opiekunów), które spowodowały, iż uczeń ten przejściowo znalazł się w trudnej czy znacznie trudniejszej niż zwykle sytuacji materialnej. W orzecznictwie przykładowo za takie okoliczności uznaje się: klęskę żywiołową, śmierć, wypadek lub chorobę jednego z rodziców, brak środków do życia w związku z utratą pracy przez rodziców, kradzież (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 lipca 2009 r., III SA/Kr 65/09, Legalis; wyrok WSA w Łodzi z 17 czerwca 2009 r., III SA/Łd 196/09, Legalis).

Zasiłek szkolny może być udzielany w formie: rzeczowej lub pieniężnej albo w obu równocześnie. Maksymalną jego wysokość określa art. 90e ust. 3 ustawy. Wysokość zasiłku nie może jednorazowo przekroczyć kwoty 616 zł. Świadczenie to w przeciwieństwie do stypendium szkolnego przyznawane jest w związku z określonym zdarzeniem losowym. Jest więc możliwość kilkakrotnego występowania przez tego samego uprawnionego z wnioskiem o zasiłek. Podstawą powinny być jednak inne zdarzenia. O zasiłek można się ubiegać w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia okoliczności uzasadniającej jego przyznanie. Termin ten ma charakter prekluzyjny. Oznacza to, że po jego upływie prawo do otrzymania zasiłku szkolnego wygasa. Z tego też powodu nie ma na przykład znaczenia przyczyna, dla której strona uchybiła temu terminowi do złożenia wniosku (wyrok NSA z 22 kwietnia 2008 r., I OSK 1058/07, Legalis).

Świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym (tj. stypendium i zasiłek szkolny) są przyznawane przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta na wniosek:

● rodziców albo pełnoletniego ucznia, po zasięgnięciu opinii odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka umożliwiającego dzieciom i młodzieży realizację odpowiednio obowiązku szkolnego i obowiązku nauki;

● dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych.

Mogą one być również przyznane z urzędu. Podstawę faktyczną wszczęcia postępowania w tym trybie może stanowić informacja o sytuacji rodzinnej i materialnej danej osoby (wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., 17 marca 2010 r., II SA/Go 93/10, Legalis).

Wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej musi zawierać w szczególności: imię i nazwisko ucznia i jego rodziców, miejsce zamieszkania oraz dane uzasadniające przyznanie świadczenia. Do podania należy dołączyć zaświadczenie albo oświadczenie o wysokości dochodów. Powinno ono też wskazywać pożądaną formę świadczenia pomocy materialnej inną niż forma pieniężna.

W przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla ucznia, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zamiast zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości dochodów należy złożyć zaświadczenie albo oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Oświadczenia te składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej. Wnioskodawca zobowiązany jest do opatrzenia go klauzulą następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Możliwość złożenia oświadczenia wprowadzona została ustawą z 25 marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. nr 106, poz. 622), która weszła w życie 1 lipca br.

Wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do 15 września danego roku szkolnego, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - do 15 października danego roku szkolnego. W uzasadnionych przypadkach wniosek ten może być złożony po upływie terminu.

Decyzję administracyjną o przyznaniu lub o odmowie przyznania świadczeń o charakterze socjalnym wydaje wójt (burmistrz lub prezydent miasta) albo przez upoważnionego przez radę gminy kierownika ośrodka pomocy społecznej. Uchwała w sprawie udzielenia upoważnienia jest aktem prawa miejscowego. Musi być więc ona ogłoszona w dzienniku urzędowym (por. rozstrzygnięcie wojewody dolnośląskiego z 1 czerwca 2010 r., NK.II.MG.0911-10/10, LexPolonica nr 2455341).

Tryb przyznawania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy ustala rada gminy w formie regulaminu, stanowiącego akt prawa miejscowego (wyrok WSA we Wrocławiu, z 24 listopada 2009 r., IV SA/Wr 290/2009, LexPolonica nr 2508412). Dokument ten powinien określać:

● sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz od tego, czy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe,

● formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy,

● tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego,

● tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego.

Szkoła może przyznać stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe. Stypendium za wyniki w nauce może być przyznane uczniowi, który uzyskał wysoką średnią ocen w okresie (semestrze) poprzedzającym okres (semestr), w którym się je przyznaje. Natomiast stypendium za osiągnięcia sportowe może być przyznane uczniowi, który uzyskał wysokie wyniki we współzawodnictwie sportowym na szczeblu co najmniej międzyszkolnym. O przyznanie stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe uczeń może ubiegać się nie wcześniej niż po ukończeniu pierwszego okresu (semestru) nauki w danym typie szkoły. Stypendiów za wyniki w nauce nie udziela się uczniom klas I - III szkoły podstawowej oraz uczniom klasy IV szkoły podstawowej do ukończenia pierwszego okresu nauki. Stypendiów za osiągnięcia sportowe nie udziela się uczniom klas I - III szkoły podstawowej.

Dyrektor szkoły powołuje w szkole komisję stypendialną. Wniosek o przyznanie stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe wychowawca klasy składa do komisji stypendialnej, która przekazuje wniosek wraz ze swoją opinią dyrektorowi szkoły. Stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe jest wypłacane raz w okresie (semestrze).

Stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe nie może przekroczyć 112 zł, czyli dwukrotności 56 zł. Wysokość stypendium ustala dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii komisji stypendialnej i rady pedagogicznej oraz w porozumieniu z organem prowadzącym szkołę.

WSA w Gliwicach w wyroku z 19 grudnia 2008 r. (IV SA/Gl 588/2008, LexPolonica nr 1981305) zauważył, że nie ma legalnej definicji pojęcia porozumienie. Zdaniem sądu należy go rozumieć w ten sposób, że podmioty wypracowują (uzgadniają) wspólne stanowisko co do rozstrzygnięcia sprawy. Sprawą tą jest ustalenie wysokości stypendium motywacyjnego dla uczniów szkół, których organem prowadzącym jest gmina. Porozumienie nie jest więc samodzielnym aktem prawnym. Stanowi wewnętrzną czynność prowadzącą do ustalenia wysokości stypendium motywacyjnego w drodze wypracowania wspólnego stanowiska pomiędzy dyrektorem szkoły i organem prowadzącym szkołę. Sąd uznał za słuszne nazwanie tej czynności konsultacją.

Rada miejska podjęła uchwałę w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej dla uczniów. W jej treści ustaliła, że za zdarzenia losowe, których wystąpienie uprawnia do otrzymania zasiłku szkolnego uważa się: śmierć któregoś z rodziców lub prawnych opiekunów, pożar i powódź. Uchwałę do sądu administracyjnego zaskarżył prokurator. Zarzucił on, że poprzez zdefiniowanie pojęcia "zdarzenie losowe" rada miejska zawęziła zakres osób uprawnionych do otrzymania pomocy materialnej. Wskazał, że rada nie może dokonywać oceny, czy w danym przypadku zaszło zdarzenie losowe. Do tego upoważniony jest burmistrz miasta. Z zarzutami zgodził się sąd i uchylił zaskarżone zapisy uchwały (wyrok WSA w Poznaniu z 17 lutego 2010 r. IV SA/Po 844/2009, LexPolonica nr 2229953).

Matka ucznia 23 września złożyła w urzędzie miasta wniosek o przyznanie stypendium szkolnego i przywrócenie terminu. W jego uzasadnieniu wskazała, że powodem jego przekroczenia była choroba (załączyła zaświadczenie lekarskie). Burmistrz odmówił wnoszącej podanie przywrócenia terminu, a w decyzji negatywnie rozpatrzył wniosek o przyznanie świadczenia. Od tego rozstrzygnięcia kobieta odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że art. 90n ust. 6 ustawy wyraźnie zakreśla termin na złożenie wniosku o przyznanie stypendium szkolnego do 15 września danego roku szkolnego. W skutek skargi wnioskodawczyni sąd administracyjny stwierdził, że burmistrz posiadając informację o sytuacji danej osoby, która spełnia warunki do przyznania pomocy materialnej, powinien każdorazowo rozważyć celowość przyznania pomocy z urzędu (wyrok WSA w Poznaniu z 7 października 2010 r., II SA/Po 423/2010, LexPolonica nr 2515299).

Burmistrz na wniosek matki dziecka, na okres 10 miesięcy, przyznał stypendium szkolne na zakup podręczników i przyborów. Matka dziecka może zrealizować otrzymane stypendium w ten sposób, że za własne środki zakupi podręczniki i przybory szkolne a po przedstawieniu faktur zwrócone jej będą pieniądze. Od tej decyzji wniosła ona odwołanie. W uzasadnieniu wskazała, że jej rodzina znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, dlatego nie ma pieniędzy na wykupienie niezbędnej wyprawki szkolnej. Wniosła wobec tego o przyznanie pomocy w formie pieniężnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Sprawa ostatecznie trafiła do sądu administracyjnego. Ten uchylił, decyzję SKO i stwierdził, że miesięczny dochód na jedną osobę w rodzinie skarżącej wynosi 76,20 zł. Zdaniem WSA przy takim dochodzie nie możliwy jest zakup przez nią książek i przyborów szkolnych. Uznał, że żądanie skarżącej przyznania świadczenia pieniężnego jest uzasadnione (wyrok WSA w Lublinie z 14 marca 2006 r., III SA/Lu 556/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Lipnica, 20 września 2011 r.

Znak sprawy: Zn.8122-1-578/2011

Na podstawie art. 90 b, art. 90c, art. 90 e, art. 90m, art. 90n ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j.: Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz., 1071 z późn. zm.) w związku z uchwałą Rady Gminy Lipnica nr XXX/305/10 w sprawie uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Lipnica (Dz. Urz. Woj. nr 56, poz. 344)

na wniosek Anny Pusak zam. 56-213 Molędy 12, jako przedstawiciela ustawowego małoletniego Mateusza Pusaka, zam. 56-213 Molędy 12 - ucznia klasy VI B Publicznej Szkoły Podstawowej nr 5 w Lipnicy.

Mateuszowi Pusakowi, zam. 56-213 Molędy 12 - uczniowi klasy VI B Publicznej Szkoły Podstawowej nr 5 w Lipnicy zasiłek szkolny w formie:

- świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym w wysokości 500 zł,

- pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym w formie zakupu biletów miesięcznych na dojazd z miejsca zamieszkania do Publicznej Szkoły Podstawowej nr 5 w Lipnicy.

Przyznane zasiłku szkolnego następuje na okres 10 miesięcy począwszy od miesiąca września 2011 r. do zakończenia roku szkolnego 2011/2012.

Pani Anna Pusak - matka Mateusza Pusaka - ucznia Publicznej Szkoły Podstawowej w Lipnicy wniosła o przyznanie zasiłku szkolnego, wskazując na zdarzenie losowe z 23 lipca 2011 r. Tego dnia przez miejscowość przeszła trąba powietrzna. W wyniku tego kataklizmu całkowitemu zniszczeniu uległ dom, w którym zamieszkuje uczeń. Zniszczone zostały także wszystkie materiały szkolne oraz podręczniki. Z wniosku i załączników wynika, iż pani Anna Pusak znalazła się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Sytuacja ta uniemożliwia sfinansowanie synowi nowych pomocy szkolnych oraz kompletu podręczników - jak również zapewnienie transportu do szkoły z odległej o kilka kilometrów od szkoły wsi.

Wobec powyższego, na podstawie art. 90 b, art. 90c, art. 90 e, art. 90m, art. 90n ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j.: Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz., 1071 z późn. zm.) w związku z uchwałą Rady Gminy Lipnica nr XXX/305/10 w sprawie uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Lipnica (Dz. Urz. Woj. nr 56, poz. 344), należało orzec jak w sentencji decyzji.

Jan Kwiatkowski

Wójt Gminy Lipnica

Niniejsza decyzja nie podlega opłacie skarbowej - art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. g ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. nr 225, poz. 1635 z późn. zm.).

Pouczenie:

Od decyzji służy stronom odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Wójta Gminy Lipnica w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Art. 90b, art. 90c ust. 1 - 3 pkt 1, art. 90d - art. 90g, art.90m, art. 90n ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).