Na problematycznym przepisie tracą powiaty i gminy

Oszczędności należy szukać nie tylko w inwestycjach, innowacyjności oraz poprzez umiejętne zarządzanie budżetem. Realne korzyści może przynieść także łatanie luk systemowych, zwłaszcza w sektorach niedofinansowanych, jak edukacja, rodzina czy pomoc socjalna.

Ten ostatni sektor jest marginalizowany lub w ogóle niewidoczny dla rządzących. A odbija się to na finansach samorządów. Tak jak w przypadku nieprawidłowości w obliczaniu średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Okazuje się, że często przez konieczność uwzględnienia liczby wychowanków z poprzedniego roku powiaty muszą płacić zawyżone koszta utrzymania dzieci w roku następnym.

W listopadzie na problem zwrócili uwagę starostowie podlascy na konwencie w Białymstoku. - Sposób funkcjonowania placówek pokazuje, że możliwe jest utrzymanie tych wydatków na niższym poziomie z zachowaniem standardu usług w placówce. Dotychczasowy sposób ustalania średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka powoduje, że zmniejszona okresowo liczba dzieci w placówce w danym roku, np. o troje, skutkuje automatycznie znaczącym wzrostem kosztów w roku następnym, nawet o kilkaset złotych na dziecko miesięcznie - mówił Jan Zalewski, przewodniczący Konwentu Powiatów Województwa Podlaskiego.

Z oficjalnego stanowiska KPWP wynika, że starostowie chcieliby, by wyliczenie następowało na podstawie liczby miejsc w placówce lub też by starosta miał ustawową możliwość określenia kosztu niższego, niż wynika to z zapisów ustawy. W ocenie konwentu obecny stan prawny powoduje, że przy zmniejszonej okresowo liczbie dzieci w placówce w danym roku (co w końcu jest rzeczą naturalną z racji na usamodzielnienie wychowanków czy przechodzenie dzieci do systemu rodzinnej pieczy zastępczej) placówki stają się w sposób nieuzasadniony drożejącą usługą. Okazuje się, że starostowie nie są jedyni, bo podobne głosy płyną ze środowisk samorządowych oraz od pracowników socjalnych.

Większość samorządów krytykuje mechanizm finansowania. Choć nie dla wszystkich jest tak samo krzywdzący (patrz sonda na s. C).

Marta Lipska, rzecznik prasowy, dyrektor gabinetu starosty w Poznaniu, uzupełniając wnioski konwentu, dodaje, że powstały problem ma też związek z innym zjawiskiem. - Warto zwrócić uwagę także na to, z czym borykają się placówki umieszczające wychowanków w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii. Pobyt domownika placówki opiekuńczo-wychowawczej w MOW lub MOS nie zwalnia w niej miejsca. Mimo długotrwałej nieobecności dziecka w placówce nie jest możliwe przyjęcie na jego miejsce innego wychowanka. A to nie sprzyja racjonalnemu wykorzystaniu miejsc - podkreśla Lipska.

WAŻNE

Starostowie chcieliby, by wyliczenie wydatków na dzieci następowało na podstawie liczby miejsc w placówce lub też by starosta miał ustawową możliwość określenia kosztu niższego, niż wynika to z zapisów ustawy.

Miasta też mają trudności

Jak brzmi kontrowersyjny przepis

Ustawa z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 575 ze zm.)

Art. 196 ust. 1. Średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym stanowi kwota rocznych wydatków przeznaczonych na działalność tej placówki lub ośrodka wynikająca z utrzymania dzieci z poprzedniego roku kalendarzowego, bez wydatków inwestycyjnych, powiększona o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie budżetowej na dany rok kalendarzowy, podzielona przez liczbę miejsc w placówce lub ośrodku, ustaloną jako suma rzeczywistej liczby dzieci w poszczególnych miesiącach poprzedniego roku kalendarzowego. Ustalając średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo--wychowawczej typu rodzinnego, nie uwzględnia się dodatku do zryczałtowanej kwoty, o którym mowa w art. 115 ust. 2a.

Okazuje się, że nie tylko powiatowe samorządy mają problem z placówkami.

- Obecnie obowiązujące przepisy dotyczące instytucjonalnej pieczy zastępczej stanowią, że za organizację pieczy, w tym m.in. prowadzenie placówek opiekuńczo-wychowawczych i ponoszenie kosztów związanych z pobytem dziecka w pieczy, odpowiada powiat - mówi Patryk Pulikowski z biura komunikacji i dialogu obywatelskiego Urzędu Miasta Olsztyna. - Dlatego to samorządy powiatów i miast na prawach powiatu sygnalizują ten problem. To one odpowiedzialne są za finansową kondycję placówek. Dotowanie odbywa się w ramach środków własnych powiatów, nie ma żadnego wsparcia ani dopłat z tego tytułu z budżetu państwa (poza przypadkami pobytu dzieci cudzoziemców w placówce).

Nie oznacza to jednak, że gminy też nie tracą. Wzrost kosztów utrzymania dzieci powoduje również zwiększenie wydatków ponoszonych przez nie. Zgodnie z ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej do zadań własnych gminy należy m.in. współfinansowanie pobytu dziecka w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej lub interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - mówi Pulikowski.

Grażyna Folaron, rzecznik prasowy Starostwa Powiatowego w Częstochowie, dodaje, że problem dotyczy w części również gmin pochodzenia dziecka, które częściowo refundują średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. - Waha się to od 10 do 50 proc. wydatków, w zależności od okresu pobytu - mówi Folaron. Zgodnie z art. 191 ust. 10 u.w.r.s.p.z. gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki w wysokości 10 proc. w pierwszym roku pobytu, 30 proc. w drugim roku pobytu i 50 proc. w trzecim roku i następnych latach pobytu dziecka w pieczy zastępczej.

- W przypadku pozostawania przez dłuższy czas większej liczby wolnych miejsc w placówkach samorządy (powiaty, ale i gminy) będą zmuszone dokonać zmian organizacyjnych polegających na zmniejszeniu za zgodą wojewody liczby miejsc statutowych lub zmniejszeniu liczby prowadzonych placówek - martwi się Grażyna Folaron.

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2016/238/i02.2016.238.18300240d.801.jpg@RY2@

Grzegorz Kubalski ekspert Związku Powiatów Polskich

Problem wynikł z obserwacji bardzo dużych fluktuacji średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej rok do roku. Na koszty składają się wydatki stałe (niezależne od liczby dzieci) oraz zmienne (w przybliżeniu proporcjonalne do liczby dzieci). Jeśli w roku bazowym spada liczba dzieci, to średnie miesięczne wydatki wzrastają (gdyż wydatki stałe są dzielone przez mniejszą liczbę).

Tak wyliczona średnia stanowi podstawę do ustalania odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Jeśli w następnym roku w placówce jest większa liczba dzieci, to na każde z nich jest naliczana wyższa odpłatność. W ten sposób placówka opiekuńczo-wychowawcza uzyskuje dodatkowe środki.

Zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 575 ze zm.; dalej: u.w.r.s.p.z.) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej spadają na powiaty. Co prawda, zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 u.w.r.s.p.z. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków. Tyle tylko że rodzice często nie mają środków na pokrycie owej opłaty - a wówczas koszty spadają na jednostki samorządu terytorialnego. Problem pośrednio dotyczy gmin, gdyż one partycypują w wydatkach w proporcji uzależnionej od czasu pobytu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 10 u.w.r.s.p.z.).

Powinno być jak w DPS

Artykuł 196 ust. 1 u.w.r.s.p.z. reguluje kwestie obliczania średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Analogicznie jest w przypadku art. 6 pkt 15 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) dotyczącym kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Jednak ustawodawca w art. 60 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej umożliwił, po obliczeniu kosztu, jego obniżenie, pod warunkiem zapewnienia realizacji zadań na poziomie standardu. Natomiast ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie zawiera przepisów umożliwiających obniżenie kosztów, w związku z czym obowiązuje naliczenie i ogłoszenie kosztu zgodnego z art. 196 ust. 1 u.w.r.s.p.z.

Zauważa to Elżbieta Zbonikowska-Goździewicz, dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (PCPR) Bełchatów: - W powiecie problem, o którym informuje Konwent Powiatów Województwa Podlaskiego, będzie się nasilał od 2017 r. Główną przyczyną takiego stanu będzie zmniejszenie liczby dzieci w związku z usamodzielnieniami oraz koniecznością stopniowego obniżania liczby wychowanków placówek po to, by dojść do standardu. Zgodnie z założeniem od 1 stycznia 2021 r. placówki te mają liczyć maksymalnie 14 dzieci. Istotną rolę w wysokości kosztów utrzymania mają koszty stałe: wynagrodzenia personelu oraz utrzymania lokalu czy budynku. Zmniejszenie w ciągu roku budżetowego liczby dzieci (np. powrót do domu, usamodzielnienie, adopcja itp.) i jednoczesny brak przyjęć nowych dzieci do placówki wpływają na wzrost kosztu utrzymania w roku następnym. Właśnie na to wpływają koszty stałe - mówi Zbonikowska-Goździewicz.

W opinii PCPR Bełchatów zmiana przepisów ustawy, o którą wnosi konwent, jest zasadna w szczególności w okresie przejściowym do 31 grudnia 2020 r., z zastosowaniem odpowiednio art. 60 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, a od 1 stycznia 2021 r., z zastosowaniem obliczania kosztów na podstawie liczby miejsc w placówce (przy założeniu, że placówki liczyć będą do 14 wychowanków).

Wzrost kosztów utrzymania dzieci powoduje również zwiększenie wydatków ponoszonych przez gminy. Zgodnie z ustawą o pieczy zastępczej do zadań własnych gminy należy współfinansowanie pobytu dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej

z biura komunikacji i dialogu obywatelskiego Urzędu Miasta Olsztyna

Koszty nie zawsze te same

Na opłaty samorządów z tytułu prowadzenia placówek opiekuńczo-wychowawczych składają się wszystkie wydatki zarówno te stałe (jak koszty infrastruktury, niezależne od liczby dzieci), jak i zmienne (w przybliżeniu proporcjonalne do liczby dzieci). Do wyliczenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce uwzględnia się wszystkie wydatki, w tym koszty utrzymania budynków czy też te determinowane profilem danej placówki, które są bardzo różne i zależne od lokalizacji. To również koszty wynagrodzeń personelu (kadry wychowawców i specjalistów, tj. pedagogów, psychologów, logopedów i  pielęgniarek) oraz wydatki przeznaczone na samo utrzymanie dziecka, jak wyżywienie, ale również jego dowóz, utrzymanie (ubranie, kieszonkowe) czy dodatkowe zajęcia.

- Tak wyliczone koszty nie są porównywalne. Przy tym należy pamiętać, że placówki pomocy społecznej nie są przedsiębiorstwami. Nie są powołane do przynoszenia zysku, tylko do pomocy dzieciom pozbawionym opieki biologicznych rodziców - twierdzi Kamila Busłowska z departamentu komunikacji społecznej Urzędu Miejskiego w Białymstoku. - Placówek opiekuńczo-wychowawczych nie można więc postrzegać jako instytucji, które przynoszą dochód bądź generują stratę. Trudno tu mówić o mechanizmie rentowności tych placówek. Wszystkie zmiany legislacyjne w tym obszarze powinny odbywać się po konsultacjach z dyrektorami placówek lub ich przedstawicielami. Dzięki temu możliwe będzie uniknięcie błędów. Mając na uwadze niejednorodną metodologię wyliczania kosztów utrzymania wychowanków w różnego typu placówkach, zasadne jest ewentualne zastanowienie się nad odgórnym ustaleniem przez starostę kosztu utrzymania dziecka. Taki sam powinien być we wszystkich placówkach, co rozwiązałoby ten problem w całym powiecie - mówi Busłowska.

499 mln zł tyle miasta na prawach powiatu wydały z budżetów na utrzymanie placówek opiekuńczo-wychowawczych

641 mln zł tyle powiaty ziemskie wydały na utrzymanie placówek opiekuńczo-wychowawczych

Dane GUS za 2014 r.

Są też pozytywy

Wykryta przez samorządowców rysa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie oznacza jednak, że cały system pieczy zastępczej jest wadliwy. Poprzez intensywną profilaktykę i pracę z rodziną przyczynia się on do poprawy jakości pełnienia funkcji opiekuńczo-wychowawczych i w konsekwencji przeciwdziała umieszczaniu dzieci w pieczy zastępczej.

Jednak, jeśli nawet dojdzie do najgorszego, należy pamiętać o gradacji środków opiekuńczych. Ci podopieczni, którzy zmuszeni będą opuścić rodzinę, powinni w pierwszej kolejności zostać objęci opieką w rodzinnych formach pieczy zastępczej. Dopiero w sytuacjach, gdy nie znajdą one w nich ukojenia, ustawodawca usankcjonował drugą formę pieczy zastępczej - instytucjonalną.

Dodać należy, że z woli ustawodawcy piecza zastępcza ma m.in. zapewnić pracę z rodziną umożliwiającą powrót dziecka do rodziny. W wielu przypadkach tak się dzieje. Od momentu wejścia w życie ustawy pozytywnym i mocno zauważalnym zjawiskiem jest zmniejszająca się liczba dzieci w instytucjonalnych formach pieczy zastępczej, mimo że ogólnie placówek opiekuńczo-wychowawczych jest więcej niż w latach ubiegłych.

@RY1@i02/2016/238/i02.2016.238.18300240d.803(c).jpg@RY2@

PLACÓWKI WYCHOWAWCZO-OPIEKUŃCZE I WYDATKI NA NIE W SKALI POWIATÓW (PRZYKŁADY)

RAMKA 1

Problemy wynikające ze stosowania obecnej ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

 Finansowanie placówek opiekuńczo-wychowawczych odbywa się w ramach środków własnych powiatów. Nie ma dotacji ani dopłat z tego tytułu z budżetu państwa (poza przypadkami pobytu dzieci cudzoziemców w placówce).

 Duże koszty generują duże placówki z więcej niż 15 dzieci. Jednak ten problem ustawodawca rozwiązał, wprowadzając rozłożony w czasie obowiązek standaryzacji. Do 1 stycznia 2021 r. wszystkie placówki opiekuńczo-wychowawcze (prócz placówek typu rodzinnego) będą mogły dysponować maksymalnie 14 miejscami.

 Określony w u.w.r.s.p.z. sposób obliczania średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej - na podstawie liczby wychowanków - skutkuje wzrostem wydatków, w przypadku gdy w placówce przebywa mniej dzieci. Propozycja samorządowców polega na tym, by wyliczenie następowało na podstawie liczby miejsc lub też było decyzją o obniżeniu wydatku i leżało w gestii starosty.

 Pobyt wychowanka placówki opiekuńczo-wychowawczej w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych (MOW) lub młodzieżowych ośrodkach socjoterapii (MOS) nie zwalnia w niej miejsca. Mimo długotrwałej nieobecności dziecka w placówce nie jest możliwe przyjęcie na jego miejsce innego dziecka. Wówczas koszty utrzymania za nieobecne dziecko są naliczane tak, jakby fizycznie było ono w placówce. Nie sprzyja to racjonalnemu wykorzystaniu miejsc w placówce. Poza tym po stronie placówki leżą koszty dowozu, przewozu i odbioru dziecka skierowanego z placówki przez sąd do MOW/MOS, co zwiększa koszty utrzymania dziecka.

ⒸⓅ agp

@RY1@i02/2016/238/i02.2016.238.18300240d.804(c).jpg@RY2@

DZIECI I MŁODZIEŻ W PLACÓWKACH OPIEKUŃCZO-WYCHOWAWCZYCH

@RY1@i02/2016/238/i02.2016.238.18300240d.805.jpg@RY2@

Paweł Sikora

pawel.sikora4@infor.pl

Piecza zastępcza - podstawowe obowiązki samorządów

Dziecko pozbawione częściowo lub całkowicie opieki rodzicielskiej może być umieszczone w instytucji prowadzonej przez powiat. Jest nią całodobowo działająca placówka oświatowo-wychowawcza

Piecza zastępcza jest sprawowana wtedy, gdy nie jest możliwe zapewnienie dziecku opieki i wychowania przez rodziców. Jest ona sprawowana w formie rodzinnej, tj. rodziny zastępczej (spokrewniona, niezawodowa, zawodowa, w tym pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna) lub rodzinnego domu dziecka. Ta forma powinna być podstawowym środkiem zapewnienia opieki względem małoletniego. Natomiast instytucjonalna piecza zastępcza traktowana jest jako środek ostateczny, znajdujący zastosowanie tylko wtedy, gdy z różnych przyczyn nie można znaleźć dla dziecka opieki w formie rodzinnej.

Instytucjonalna piecza zastępcza sprawowana jest w postaci: placówki opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówki opiekuńczo-wychowawczej oraz interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Katalog tych form ma charakter zamknięty, co oznacza, że nie jest możliwe funkcjonowanie innych rodzajów instytucji. Ich listę zawiera art. 93 ust. 1 u.w.r.s.p.z.

Katalog instytucji ⒸⓅ

placówki opiekuńczo-wychowawcze

regionalne placówki opiekuńczo-wychowawcze

interwencyjne ośrodki preadopcyjne

@RY1@i02/2016/238/i02.2016.238.18300240d.101(c).gif@RY2@

Katalog instytucji

Placówkę opiekuńczo-wychowawczą prowadzi powiat (miasto na prawach powiatu) lub podmiot, któremu zlecił on realizację tego zadania na podstawie art. 190 u.w.r.s.p.z. Zadanie to można zlecić:

organizacjom pozarządowym prowadzącym działalność w zakresie wspierania rodziny, pieczy zastępczej lub pomocy społecznej,

osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym działającym na podstawie przepisów o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, stosunku państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancji wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności w zakresie wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej lub pomocy społecznej.

Do zlecania realizacji zadań stosuje się ustawę z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1817).

Zasadne jest zastanowienie się nad odgórnym ustaleniem przez starostę kosztu utrzymania dziecka. Taki sam powinien być we wszystkich placówkach, co rozwiązałoby problem w całym powiecie

departament komunikacji społecznej Urzędu Miejskiego w Białymstoku

Zawarcie porozumienia

Placówka opiekuńczo-wychowawcza, zgodnie z art. 93 ust. 2a u.w.r.s.p.z., może być prowadzona na terenie innego powiatu na zasadzie porozumienia zawartego pomiędzy starostą, który prowadzi placówkę (lub zleca realizację tego zadania na podstawie art. 190 u.w.r.s.p.z.), a starostą, na terenie którego prowadzona jest placówka.

Nie jest to jednak porozumienie, o którym mowa w art. 73 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 814; dalej: u.s.p.), gdyż wskutek jego zawarcia nie są przekazywane obowiązki czy kompetencje jednej jednostki drugiej. Istota porozumienia z art. 93 ust. 2a u.w.r.s.p.z. polega na tym, że powiat X może prowadzić na terenie powiatu Y placówkę opiekuńczo-wychowawczą. W tym przypadku powiat X nie zleca powiatowi Y realizacji żadnego zadania, a jedynie starosta powiatu Y umożliwia powiatowi X prowadzenie na terenie powiatu Y placówki.

Powiat może połączyć placówkę wsparcia dziennego o zasięgu ponadgminnym z placówką opiekuńczo-wychowawczą lub z prowadzoną przez siebie jednostką organizacyjną pomocy społecznej. Ta pierwsza to podmiot wspierania rodzin, przy wykorzystaniu którego powiat zapewnia dzieciom opiekę, jakiej nie otrzymują ze strony rodziców. Jest to jednostka organizacyjna pomocy społecznej.

Podstawowe obowiązki

Zadania placówki opiekuńczo-wychowawczej określa art. 93 ust. 4 u.w.r.s.p.z. Uszczegółowione one zostały w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 22 grudnia 2011 r. w sprawie instytucjonalnej pieczy zastępczej (Dz.U. nr 292, poz. 1720, dalej r.i.p.z.).

Ustawowe zadania ⒸⓅ

zapewnia dziecku całodobową opiekę i wychowanie oraz zaspokaja jego niezbędne potrzeby, w szczególności emocjonalne, rozwojowe, zdrowotne, bytowe, społeczne i religijne,

realizuje przygotowany we współpracy z asystentem rodziny plan pomocy dziecku,

umożliwia kontakt dziecka z rodzicami i innymi osobami bliskimi, chyba że sąd postanowi inaczej,

podejmuje działania w celu powrotu dziecka do rodziny,

zapewnia dziecku dostęp do kształcenia dostosowanego do jego wieku i możliwości rozwojowych,

zapewnia korzystanie z przysługujących świadczeń zdrowotnych.

obejmuje dziecko działaniami terapeutycznymi,

@RY1@i02/2016/238/i02.2016.238.18300240d.102(c).gif@RY2@

agp

Ustawowe zadania

W art. 101 u.w.r.s.p.z. jest mowa, że placówka opiekuńczo-wychowawcza może funkcjonować jako jedna z czterech typów. Dopuszczalne jest, aby została powołana jedna placówka pełniąca jedną bądź dwie albo trzy funkcje pozostałych placówek, z wyjątkiem rodzinnej. Możliwe jest zatem powołanie jednej placówki wielofunkcyjnej.

RAMKA 2

4 typy placówek opiekuńczo-wychowawczych

Socjalizacyjna (dom dziecka)

Interwencyjna (pogotowie opiekuńcze)

Specjalistyczno-terapeutyczna

Rodzinna (placówka rodzinna)

Typ placówki opiekuńczo-wychowawczej określa jej regulamin. Wobec tego, że są one powiatowymi jednostkami organizacyjnymi, to regulamin ich przyjmowany jest przez zarząd powiatu (co wynika z art. 36 u.s.p.) w drodze uchwały. Akt ten określa wszystkie podstawowe kwestie związane z funkcjonowaniem danej placówki.

Placówka opiekuńczo-wychowawcza typu socjalizacyjnego to nic innego jak dom dziecka. Instytucja ta podejmuje działania mające na celu powrót dziecka do rodziny pochodzenia lub (w sytuacji gdy powrót ten nie jest możliwy) zapewnia opiekę w rodzinnej formie pieczy zastępczej lub rodzinie adopcyjnej. Ponadto przez program realizowany w placówce dzieci są przygotowywane do samodzielnego funkcjonowania w życiu po opuszczeniu placówki. Przepisy u.w.r.s.p.z. szczegółowo nie określają zadań tej instytucji, tak jak to robią np. w przypadku placówki typu interwencyjnego.

Z art. 101 ust. 1 u.w.r.s.p.z. wynika, że zadaniem placówki typu interwencyjnego jest doraźna opieka nad dzieckiem w czasie trwania sytuacji kryzysowej. Pobyt w tej placówce nie może trwać dłużej niż 3 miesiące. W szczególnie uzasadnionych przypadkach obecność dziecka może być przedłużony do zakończenia postępowania sądowego o jego powrót do rodziny, przysposobienie albo umieszczenie w rodzinnej pieczy zastępczej.

Do placówki opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego może trafić również dziecko poniżej 10. roku życia, z tym że powinno zostać niezwłocznie przekazane do jednej z form rodzinnej pieczy zastępczej. Może tutaj przebywać także dziecko niewymagające szczególnej opieki, jak również niemające problemów z przystosowaniem się do życia w rodzinie.

Do placówki dziecko przyjmuje się:

na podstawie orzeczenia sądu,

w przypadku gdy zostało ono doprowadzone przez Policję lub Straż Graniczną,

na wniosek rodziców, dziecka lub osoby trzeciej, gdy umieszcza się go w trybie art. 12a ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1390).

W placówce tego typu może zostać wyodrębniona część organizacyjna dysponująca bazą noclegową i zapewniająca opiekę wychowawczą, czynna przez całą dobę. Ta jednostka jest wykorzystywana w sytuacjach kryzysowych, kiedy dziecko ze względów rodzinnych musi czasowo zamieszkać poza swoją rodziną (za zgodą rodziców lub opiekunów prawnych) albo kiedy rodzina musi czasowo uzyskać schronienie. Rada powiatu określa w drodze uchwały szczegółowe warunki ponoszenia opłaty za pobyt w wyodrębnionej części organizacyjnej.

Indywidualne potrzeby

Placówka opiekuńczo-wychowawcza typu specjalistyczno-terapeutycznego sprawuje opiekę nad dzieckiem o indywidualnych potrzebach, w szczególności:

legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności,

wymagającym stosowania specjalnych metod wychowawczych i specjalistycznej terapii,

wymagającym wyrównywania opóźnień rozwojowych i edukacyjnych.

Instytucja ta zapewnia zajęcia wychowawcze, socjoterapeutyczne, korekcyjne, kompensacyjne, logopedyczne, terapeutyczne, rekompensujące braki w wychowaniu w rodzinie i przygotowujące do życia społecznego, a dzieciom niepełnosprawnym także odpowiednią rehabilitację i zajęcia rewalidacyjne.

Placówka opiekuńczo-wychowawcza typu rodzinnego stanowi namiastkę rodziny, ponieważ tworzy jedną wielodzietną rodzinę dla dzieci. W placówce takiej powinny się znajdować (w liczbie nie więcej niż ośmioro) dzieci w różnym wieku, w tym dorastające i usamodzielniające się. W razie konieczności umieszczenia w placówce rodzeństwa - za zgodą dyrektora tej placówki oraz po uzyskaniu zezwolenia wojewody - jest dopuszczalne umieszczenie w tym samym czasie większej liczby dzieci, nie więcej jednak niż 10. Placówki te zbliżone są do rodzinnego domu dziecka, dlatego mają obowiązek współpracować z koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej i asystentem, mimo że nie są one objęte opieką koordynatora.

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 19 listopada 2014 r. (sygn. akt II SA/Po 622/14), placówki typu rodzinnego nie można mylić z rodzinnym domem dziecka. Ten ostatni należy do jednej z form rodzinnej pieczy zastępczej.

Z kolei placówka opiekuńczo-wychowawcza typu rodzinnego ma charakter instytucjonalny, ze wszystkimi tego konsekwencjami. Ma ona swój regulamin (art. 102 ust. 2 u.w.r.s.p.z.), powstaje z dniem uzyskania zezwolenia wojewody (art. 106 ust. 1 u.w.r.s.p.z.), który również sprawuje nad nią nadzór (art. 122 u.w.r.s.p.z.), kierują nią dyrektor, który powinien mieć określone kwalifikacje (art. 97 ust. 1 i 4 u.w.r.s.p.z.), i zatrudnia się w niej osoby pracujące z dziećmi, które również powinny mieć ściśle określone uprawnienia (art. 98 ust. 1 u.w.r.s.p.z.).

Na wniosek dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej lub na wniosek wychowawcy, za zgodą dyrektora placówki, po zasięgnięciu opinii powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego do ponoszenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce starosta, który skierował dziecko do instytucji, może przenieść dziecko do innego podmiotu tego samego typu. Innymi słowy, uprawniony do przeprowadzenia wskazanej czynności będzie starosta, który będzie ponosił koszty pobytu dziecka w placówce.

O przeniesieniu dziecka umieszczonego w placówce opiekuńczo-wychowawczej na podstawie orzeczenia sądu starosta informuje właściwy sąd.

Zgodnie z art. 108 ust. 3 u.w.r.s.p.z. placówka za zgodą starosty może przyjąć dziecko z terenu innego powiatu, jeśli dysponuje wolnym miejscem. Przepis ten nie reguluje jednak kwestii związanych z ponoszeniem odpłatności za pobyt takiego dziecka w placówce, jak również nie przesądza o konieczności zawarcia przewidzianego przepisami prawa porozumienia między starostami.

!Do zlecania realizacji zadań w zakresie prowadzenia placówek opiekuńczo-wychowawczych stosuje się ustawę o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Utworzenie instytucji

Placówka opiekuńczo-wychowawcza powstaje z dniem uzyskania zezwolenia wojewody właściwego ze względu na miejsce prowadzenia tej placówki. Co do zasady obowiązek prowadzenia tego typu podmiotów spoczywa na powiecie, a zatem ta jednostka samorządu terytorialnego (dalej: JST) będzie adresatem wydanego zezwolenia. Przy czym wniosek o wydanie zezwolenia powinien złożyć starosta jako ten, który reprezentuje JST na zewnątrz, jak również on powinien powiat reprezentować w prowadzonym postępowaniu. W przypadku innych podmiotów występujących o prowadzenie tego typu placówek w ich imieniu będą występowali ich przedstawiciele ustawowi bądź statutowi.

Właściwość miejscową wojewody ocenia się według położenia danej placówki opiekuńczo-wychowawczej. Zatem właściwym miejscowo wojewodą będzie ten, na którego terenie taka placówka będzie miała siedzibę.

W budynku może się mieścić tylko jedna placówka opiekuńczo-wychowawcza. Dodatkowo należy wskazać, że od 15 października 2016 r. obowiązuje art. 106 ust. 2a u.w.r.s.p.z., który zakazuje umiejscowienia na jednej nieruchomości gruntowej albo w jednym budynku placówki opiekuńczo-wychowawczej z inną jednostką organizacyjną (poza wyjątkiem dotyczącym funkcjonowania placówek, za zgodą wojewody, w jednym budynku wielorodzinnym).

Tym samym wykluczono możliwość funkcjonowania placówek opiekuńczo-wychowawczych na jednej nieruchomości gruntowej lub w jednym budynku z jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej i systemu oświaty, ośrodkami wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie, podmiotami leczniczymi, jednostkami organizacyjnymi wymiaru sprawiedliwości, zakładem aktywności zawodowej czy izbą wytrzeźwień.

Zakaz łączenia instytucji ⒸⓅ

innymi jednostkami organizacyjnymi wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej,

jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej,

młodzieżowymi ośrodkami wychowawczymi,

młodzieżowymi ośrodkami socjoterapii,

specjalnymi ośrodkami wychowawczymi,

jednostkami organizacyjnymi wymiaru sprawiedliwości,

hospicjami,

zakładami opiekuńczo-leczniczymi,

zakładami pielęgnacyjno-opiekuńczymi,

zakładami rehabilitacji leczniczej.

specjalistycznymi ośrodkami wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie lub ośrodkami wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie,

agp

Zakaz łączenia instytucji ⒸⓅ

Wojewoda może zezwolić na funkcjonowanie w jednym wielorodzinnym budynku (lub na jednej nieruchomości gruntowej) więcej niż jednej placówki opiekuńczo-wychowawczej do 14 dzieci, uwzględniając specyfikę i zadania tych placówek oraz potrzeby środowiska lokalnego w przypadku lokali stanowiących odrębną nieruchomość w rozumieniu przepisów o własności lokali.

Zezwolenie wydaje się po przeprowadzeniu oględzin obiektu, w którym placówka opiekuńczo-wychowawcza ma prowadzić działalność. Zgoda ta udzielana jest na czas nieokreślony.

Podmioty wojewódzkie

Regionalna placówka opiekuńczo-terapeutyczna jest prowadzona przez samorząd województwa. W instytucji tej umieszczane są dzieci wymagające szczególnej opieki, które ze względu na stan zdrowia wymagający stosowania specjalistycznej opieki i rehabilitacji nie mogą się znaleźć w rodzinnej pieczy zastępczej lub w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Jest to zatem placówka przede wszystkim dla dzieci przewlekle chorych.

W instytucji tej można umieścić w tym samym czasie łącznie nie więcej niż 30 dzieci. Wojewoda może jednak wyrazić zgodę na podniesienie tej liczby do 45. Dziecko do regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej kieruje samorząd województwa na wniosek powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka, a w przypadku dziecka cudzoziemców - na wniosek powiatu właściwego ze względu na miejsce jego pobytu.

W interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym umieszcza się dzieci, które wymagają specjalistycznej opieki i w okresie oczekiwania na przysposobienie nie mogą zostać ulokowane w rodzinnej pieczy zastępczej. W instytucji tej w tym samym czasie może się znajdować nie więcej niż 20 dzieci. Pobyt w ośrodku nie może trwać dłużej niż do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia. Podmioty te prowadzi samorząd województwa. ⒸⓅ

WAŻNE

W placówce typu interwencyjnego może zostać wyodrębniona część organizacyjna dysponująca bazą noclegową i zapewniająca opiekę wychowawczą, czynna przez całą dobę. Ta jednostka wykorzystywana jest w sytuacjach kryzysowych, kiedy dziecko ze względów rodzinnych musi czasowo zamieszkać poza swoją rodziną albo kiedy rodzina musi czasowo uzyskać schronienie.

!Placówki typu rodzinnego nie można mylić z rodzinnym domem dziecka. Ten ostatni należy do jednej z form rodzinnej pieczy zastępczej - tak uznał WSA w Poznaniu.

WAŻNE

Od 15 października 2016 r. obowiązuje art. 106 ust. 2a u.w.r.s.p.z., który zakazuje umiejscowienia na jednej nieruchomości gruntowej albo w jednym budynku placówki opiekuńczo-wychowawczej z inną jednostką organizacyjną.

@RY1@i02/2016/238/i02.2016.238.18300240d.802.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl