Umarzanie należności w jednostkach budżetowych

Do umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, przypadające państwowym: jednostkom oraz zakładom budżetowym, gospodarstwom pomocniczym i funduszom celowym, uprawnieni są:

● minister właściwy do spraw Skarbu Państwa - w odniesieniu do należności Skarbu Państwa o charakterze cywilnoprawnym,

● kierownik państwowej jednostki budżetowej bądź kierownik państwowego zakładu budżetowego - w przypadku pozostałych należności przypadających jednostce budżetowej, jeżeli wartość należności głównej nie przekracza kwoty 40 tys. zł,

● dysponent funduszu - w stosunku do należności państwowego funduszu celowego,

● dysponent główny - w pozostałych przypadkach.

Umorzenie należności oraz odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty następuje w odniesieniu do należności o charakterze administracyjnoprawnym - na podstawie decyzji uprawnionego organu, a w przypadku należności o charakterze cywilnoprawnym na podstawie przepisów prawa cywilnego, w formie pisemnej. Zasady te stosuje się również do umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat odsetek od tych należności oraz do umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat innych należności ubocznych. Zaś ich egzekucja, z wyjątkiem należności o charakterze cywilnoprawnym, następuje w trybie i na zasadach określonych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym należności pieniężne, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, przypadające jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym, mogą być umarzane, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty, na zasadach określonych przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego (radę gminy, radę powiatu, sejmik województwa). Przepisy ustawy o finansach publicznych upoważniają organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego do określenia szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg oraz wskazania organu lub osoby do tego uprawnionej. W przypadku należności pieniężnych z tytułu realizacji zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego ustawami stosuje się przepisy art. 42 ustawy o finansach publicznych, z tym że uprawnienia kierownika państwowej jednostki budżetowej przysługują zarządowi jednostki samorządu terytorialnego. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego powinien określić szczegółowe zasady, sposób i tryb udzielania ulg oraz wskazać organ lub osobę do tego uprawnioną. Należy zwrócić uwagę, że umarzanie należności stosuje się do: należności głównej, odsetek za zwłokę od należności głównej oraz innych należności ubocznych, np. koszty postępowania sądowego.

Zgodnie z przepisami umorzenia należności dokonuje się pod datą oświadczenia wierzyciela o zwolnieniu z długu. W zależności od charakteru należności skutkuje to odpisaniem ich w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych.

Wartość należności aktualizuje się zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości, z zastrzeżeniem czterech wyjątków przewidzianych w rozporządzeniu ministra finansów z 28 lipca 2006 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych jednostek sektora finansów publicznych. Po pierwsze w przypadku odpisów aktualizujących wartość należności, dotyczących rozchodów budżetu, zalicza się je do wyników na pozostałych operacjach nierasowych. Z kolei odpisy aktualizujące należności funduszy tworzonych na podstawie ustaw obciążają te fundusze. W przypadku odpisów aktualizujących należności realizowane na rzecz innych jednostek obciążają one zobowiązania wobec tych jednostek. Natomiast odpisy aktualizujące wartość należności są dokonywane nie później niż na dzień bilansowy.

Do ewidencji odpisów aktualizujących należności wątpliwe i odsetek od należności przypisanych, a niewpłaconych służy w jednostkach budżetowych konto 290 - Odpisy aktualizujące należności. Saldo konta 290 oznacza wartość odpisów aktualizujących należności oraz wartość należnych, a jeszcze niezapłaconych przez kontrahentów jednostki.

Utworzony odpis aktualizujący należności ujmowany jest po stronie Ma na koncie 290 - Odpisy aktualizujące należności. Dokonanie odpisu aktualizującego urealnia wartość bilansową należności i nie zmniejsza jej wartości księgowej. Natomiast w przypadku odpisu aktualizującego należności realizowanych na rzecz innych jednostek pomniejsza stan zobowiązań jednostki, która wykazuje je jako zobowiązania wobec tych jednostek. Oznacza to, że w przypadku ustania przyczyny, dla której dokonano odpisu aktualizującego należności, zmniejsza się utworzony odpis w uzasadnionej wysokości i równocześnie zwiększa się odpowiednio: pozostałe przychody operacyjne, przychody finansowe, właściwy fundusz, zobowiązania wobec jednostek, na rzecz których jednostka realizuje należności.

1. Przypis należności:

Wn konto zespołu 2 (rozrachunków), np. konto 201 - Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami

Ma konto zespołu 7, np. konto 760 - Pozostałe przychody i koszty

2. Utworzenie odpisu aktualizującego wartość należności:

a) należność główna

Wn konto 760 - Pozostałe przychody i koszty

b) odsetki

Wn konto 750 - Przychody i koszty finansowe

c) odpis aktualizujący

Ma konto 290 - Odpisy aktualizujące należności

3. Decyzja o umorzeniu należności:

Wn konto 290 - Odpisy aktualizujące należności

Ma konto zespołu 2 (rozrachunków), np. konto 201 - Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami

1. Przypis należności:

Wn konto zespołu 2 (rozrachunków) np. konto 201 - Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami

Ma konto zespołu 7, np. konto 760 - Pozostałe przychody i koszty

2. Decyzja o umorzeniu należności:

a) umorzenie należności głównej

Wn konto 760 - Pozostałe przychody i koszty

b) umorzenie odsetek

Wn konto 750 - Przychody i koszty finansowe

c) Ma konto zespołu 2 (rozrachunków), np. konto 201 - Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami

Barbara Kołodziej

gp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 249, poz. 2104 ze zm.).

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm.).

Rozporządzenie ministra finansów z 28 lipca 2006 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych jednostek sektora finansów publicznych (Dz.U. nr 142, poz. 1020 ze zm.).