Gminy muszą przygotować sprawozdania z wynagrodzeń nauczycieli

Gminy od dziewięciu lat mają obowiązek zapewniania nauczycielom średnich płac zagwarantowanych i określonych w Karcie Nauczyciela. Mogą też przekroczyć te średnie, co jednak w praktyce rzadko się dzieje. Oświatowe związki zawodowe wskazywały, że nie wszystkie samorządy realizują ten obowiązek. Nie było przepisów, które mogłyby skutecznie wyegzekwować od gmin realizację tego obowiązku. Dopiero w 2008 roku rządowy projekt nowelizacji Karty Nauczyciela wprowadził art. 30a i 30b, który miał urealnić obowiązek zapewniania nauczycielom średnich płac. Obowiązujące od stycznia ubiegłego roku wspomniane przepisy od początku wśród gmin wzbudzały dużo kontrowersji. Nowelizacja nakładała m.in. na gminę nowe obowiązki związane z zapewnieniem średnich płac nauczycielom. Samorządy musiały sporządzać analizę poniesionych wydatków na płacę pedagogów, opracować sprawozdanie i wypłacić tym, którzy nie osiągnęli średnich do końca roku, tzw. dodatek uzupełniający. Kontroli realizacji tych obowiązków miały dokonywać regionalne izby obrachunkowe. Samorządy nie zgodziły się na zmianę przepisów w takiej formie. Domagały się m.in. przesunięcia terminów na realizację dodatkowych obowiązków z realizacją średnich płac. Dopiero ostatnia nowelizacja Karty Nauczyciela doprecyzowała przepisy art. 30a i 30b i przesunęła o miesiąc terminy na realizację tych obowiązków. Do tych przepisów dodano też upoważnienie dla ministra edukacji narodowej do wydania rozporządzenia, które m.in. określa, jak gminy poprawnie powinny wyliczać średnie.

Najpierw sposób

Kilkanaście składników wynagrodzenia i skomplikowany system wynagradzania pedagogów doprowadził do tego, że gminy przez ostatnie lata w różny sposób dokonywały ich wyliczeń. Gminy zaczęły domagać się od resortu edukacji narodowej określenia sposobu wyliczania średnich płac. Wszystko dlatego, że w nowych przepisach znalazł się zapis o obowiązku kontroli przez regionalne izby obrachunkowe gmin w zakresie zapewniania przez nich średnich płac nauczycieli. Jego określenia domagali się też szefowie regionalnych izby obrachunkowych. Podkreślali, że tylko wtedy są one w stanie prawidłowo przeprowadzać kontrole. Dlatego w tym celu resort edukacji narodowej wydał rozporządzenie, które m.in. określa sposób wyliczenia średnich płac pedagogów. Sposób ten w dużej mierze jest powieleniem wydanej w ubiegłym roku przez ministerstwo tzw. instrukcji. Niestety, instrukcja nie była tak jak rozporządzenie wiążąca dla gmin. Zgodnie z rozporządzeniem do wyliczenia średnich płac należy uwzględnić wszystkich nauczycieli, którzy w ubiegłym roku pracowali w szkole. Przy ustaleniu średniorocznej struktury zatrudnienia nauczycieli trzeba uwzględnić liczbę etatów pedagogów w okresach, w których wypłacono im wynagrodzenie ze środków ujętych w planie finansowym. Nauczyciel zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć (18 godzin pensum) przy wyliczaniu średnich określa się jako jeden etat. Z kolei dodatkowa godzina zajęć ponadwymiarowych nie jest wliczana do średniej.

Analiza w szkołach

W trakcie przeprowadzania wyliczenia średnich płac gminy muszą przeprowadzić też analizę. Gminy, aby prawidłowo dokonały wyliczenia średnich, muszą uwzględnić nie tylko szkoły, ale wszystkie placówki działające na jej terenie. Następnie z tych placówek zliczają wszystkich nauczycieli o określonym stopniu awansu zawodowego i sprawdzają, czy osiągnęli średnią. Gminy, co jest błędem, często wyliczały ją z każdej szkoły oddzielnie. Nie można też jej wyliczać dla poszczególnych nauczycieli.

Wysokość jednorazowego dodatku uzupełniającego powinna być wypłacona proporcjonalnie do okresu zatrudnienia, w którym nauczyciel pobierał wynagrodzenia. Oznacza to, że pedagog, który był zatrudniony i pobierał zasiłek chorobowy, nie powinien otrzymać za ten okres dodatku.

Najczęściej z zapewnianiem średnich gminy mają problemy u najmłodszych nauczycieli, którzy nie mają dodatków do pensji. A dodatki, np. motywacyjny lub funkcyjny, zapewniają średnią. Dlatego jeśli gmina przeprowadziła analizy i stwierdziła, że stażyście nie zapewniła średniej, to zobowiązana była do wypłacenia dodatku uzupełniającego. Zgodnie z przepisami powinien otrzymać go ten stażysta, który miał np. dużo godzin doraźnych i samodzielnie osiągał średnią, oraz ten, który nie pracował dodatkowo i nie miał żadnych dodatków. Gminy powinny wyliczać średnią według wzoru określonego w rozporządzeniu przy uwzględnieniu 14 składników wynagrodzenia pedagogów. Gdy np. stażyści ze wszystkich szkół działających na terenie gmin i znajdujących się pod jej nadzorem nie osiągają średniej, to różnica kwoty wypłaconej zgodnie ze średnią a kwotą już przez nich otrzymaną będzie im wpłacona w dodatku uzupełniającym. Dlatego, dla przykładu, gdy wyliczona różnica na pełny etat wyniesie 200 zł, to nauczyciel zatrudniony na pół etatu powinien otrzymać 100 zł. Z kolei pedagogowi zatrudnionemu na półtora etatu przysługiwało wyrównanie do pełnego etatu w wysokości 200 zł. Ponadto jeśli nauczyciel był zatrudniony w ubiegłym roku przez sześć miesięcy - powinien otrzymać 100 zł dodatku proporcjonalnie do jego zatrudnienia. Na taki dodatek mogą też liczyć ci, którzy już nie pracują w szkole i nie osiągnęli średniej. Gminy wtedy będą musiały odszukać i wpłacić dodatek nauczycielom, którzy już nie pracują.

Obowiązkowe sprawozdanie

W rozporządzeniu został też określony wzór sprawozdania dla samorządów z wykonania obowiązku zapewniania pedagogom średnich płac. Takie sprawozdanie gminy muszą przygotować co roku do 10 lutego. Następnie samorządy mają tydzień na przekazanie go do wskazanych w przepisach podmiotów. Oznacza to, że do 17 lutego sprawozdanie powinno trafić do wszystkich dyrektorów szkół, związków zawodowych i regionalnych izb obrachunkowych.

Regionalna izba obrachunkowa po otrzymaniu takiego sprawozdania dokonuje jej wstępnej analizy. Jeśli stwierdzi jakieś nieprawidłowości, będzie domagała się wyjaśnień. Może też niezwłocznie przeprowadzić kontrolę w gminie. Kontroli przeprowadzonej przez RIO nie unikną samorządy, które poprawnie wypełniły takie sprawozdanie. Będzie ona przeprowadzona przy ogólnej kontroli co cztery lata. Dla ułatwienia regionalne izby obrachunkowe przygotowały elektroniczną jego wersję dla gmin. Mają się w nim znaleźć m.in. informacje o liczbie etatów i średniej płacy nauczycieli z podziałem na dwa półrocza. Jeśli gmina musiała wypłacić dodatek uzupełniający, określi jego wysokość dla nauczycieli z uwzględnieniem stopni awansu zawodowego.

- 2446,82 zł - 100 proc. kwoty bazowej *

- 2715,97 zł - 111 proc.

- 3523,42 zł - 144 proc.

- 4502,14 zł - 184 proc.

* tyle wyniesie kwota bazowa po 7-proc. podwyżce od 1 września 2010 r.

● do 20 stycznia dokonać analizy poniesionych wydatków na płace,

● do 31 stycznia wypłacić jednorazowy dodatek uzupełniający,

● do 10 lutego przygotować sprawozdanie z poniesionych wydatków,

● do 17 lutego przekazać sprawozdanie dyrektorom szkół, związkom zawodowym i RIO.

artur.radwan@infor.pl

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 13 stycznia 2010 r. w sprawie sposobu opracowywania sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego (Dz.U. nr 6, poz. 35).