Niepełnosprawnym łatwiej będzie znaleźć pracę w urzędzie

Od 26 listopada zmieniły się zasady naboru na wolne stanowiska w samorządach i korpusie służby cywilnej oraz w urzędach państwowych. Zasady dotyczące tych trzech grup urzędników nieco się od siebie różnią. Najbardziej sformalizowane zmiany zostały wprowadzone wobec m.in. pracowników samorządowych i osób zatrudnianych w urzędach skarbowych, wojewódzkich czy też w ministerstwach. Te, zamieszczając po tej dacie ogłoszenia o wolnych etatach, powinny, poza standardowymi informacjami, określać także, czy wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

W urzędach, w których wskaźnik zatrudnionych osób niepełnosprawnych jest niższy niż 6 proc., zmieniły się zasady zatrudniania. Przy naborach w pierwszej kolejności szansę na pracę mają kandydaci z orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Jeśli ten wskaźnik jest już osiągnięty, kwalifikacja odbywa się według dotychczasowych rozwiązań.

W służbie cywilnej pracę mogą znaleźć wszyscy kandydaci, którzy spełniają wymagania formalne określone w ustawie o służbie cywilnej i te wskazane w ogłoszeniu dyrektora generalnego.

Zanim jednak do zatrudnienia dojdzie, dyrektor urzędu musi przeprowadzić nabór na wolne stanowisko. Do tej pory miał on obowiązek upowszechnić informacje o wolnych stanowiskach pracy przez umieszczenie ogłoszenia o naborze w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie urzędu, w Biuletynie Informacji Publicznej tej jednostki oraz w biuletynie informacji publicznej w kancelarii premiera. W ogłoszeniu powinny zostać podane informacje o:

● nazwie i adresie urzędu,

● rodzaju stanowiska pracy,

● wymaganiach związanych ze stanowiskiem pracy,

● zakresem zadań wykonywanych na tym stanowisku,

● wymaganych dokumentach,

● terminie i miejscu ich składania.

Nowelizacja ustawy o służbie cywilnej nakłada obowiązek stosowania preferencji w zatrudnianiu niepełnosprawnych. Na tej podstawie dyrektor generalny musi także zamieścić w ogłoszeniu o naborze m.in. informację o warunkach pracy na danym stanowisku, w tym informacje o ewentualnych przeciwskazaniach dla niepełnosprawnych kandydatów. Ma to pomóc osobom niepełnosprawnym ocenić, czy opisaną pracę będą w stanie wykonywać.

Zdaniem ekspertów przeciwwskazania te nie mogą być sformułowane zbyt ogólnie. Nie można zatem podać, że urząd nie jest przystosowany do zatrudnienia osób z niepełnosprawnością ruchową. Musi być wprost dookreślone, że np. ten brak przystosowania dotyczy tylko osób poruszających się na wózku. Jeśli urząd tego nie zrobi, a taki kandydat będzie ubiegał się o pracę w urzędzie i z tego powodu zostanie odrzucony, może odwołać się do sądu. W konsekwencji urząd może narazić się na dodatkowe koszty związane z odszkodowaniem za niewłaściwe przygotowanie ogłoszenia. Urzędy, które mają wątpliwości związane z określeniem przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku, mogą się zwrócić do Państwowej Inspekcji Pracy, która wskaże, jakie osoby mogą mieć problemy z wykonywaniem czynności na określonym stanowisku. Opis stanowisk powinien jednak być na tyle precyzyjny, aby kandydat ze schorzeniami mógł zdecydować samodzielnie, czy może się o nie ubiegać. Jeżeli np. w opisie stanowiska będzie wskazane, że wymagany jest kontakt telefoniczny z petentami, to będzie to już informacja zwrotna dla osoby słabo słyszącej, że stanowisko nie jest dla niej właściwe.

Dodatkowo w ogłoszeniu trzeba podać, czy w urzędzie, który je zamieszcza, wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6 proc. Także ta informacja, jeśli znajdzie się w ogłoszeniu, będzie bardzo ważna dla osoby niepełnosprawnej. Od tego, czy ten wskaźnik jest osiągnięty, zależy stosowanie przez urząd preferencyjnych zasad zatrudniania osób niepełnosprawnych.

Niepełnosprawni kandydaci, którzy chcą skorzystać z preferencji, mogą to zrobić wyłącznie, jeśli do składanych w urzędzie dokumentów dołączą kopię dokumentu potwierdzającego ich niepełnosprawność (np. zaświadczenie o stopniu niepełnosprawności). Formalnie kandydat nawet z ciężkim stopniem niepełnosprawności może znaleźć pracę w urzędzie. Nowelizacja ustawy o służbie cywilnej doprecyzowała też pojęcie wymagań niezbędnych i dodatkowych. Z tymi pierwszymi mamy do czynienia wtedy, gdy bez nich bezwarunkowo nie jest możliwe podjęcie pracy na danym stanowisku. Z kolei o wymaganiach dodatkowych można mówić, dopiero gdy ich posiadanie pozwala na optymalne wykonywanie zadań.

Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami w trakcie postępowania kwalifikacyjnego specjalnie powołany zespół ma wyłaniać nie więcej niż pięciu najlepszych kandydatów, spełniających w największym stopniu wymagania niezbędne do zajmowania danego stanowiska. Jeżeli w urzędzie w poprzednim miesiącu przed zamieszczeniem ogłoszenia wskaźnik liczby urzędników niepełnosprawnych był niższy niż 6 proc., z tej piątki pierwszeństwo w zatrudnieniu zyskają osoby z ograniczoną sprawnością. Także przy sporządzaniu protokołu z przeprowadzonego naboru trzeba wskazać do pięciu najlepszych kandydatów i uwzględnić wśród nich osobę niepełnosprawną, jeśli znalazła się w tej grupie. Nie zawsze jednak musi to być pięciu najlepszych kandydatów. Może być ich mniej, gdyż z przepisu wynika, że ma ich być nie więcej niż pięciu.

Pozostawiono też zasadę, że jeśli w ciągu trzech miesięcy osoba niepełnosprawna zrezygnuje z zatrudnienia, to kolejna osoba, która była wyłoniona w naborze, może zostać zatrudniona bez konieczności przeprowadzania konkursu.

Na etapie projektu omawianych przepisów rząd proponował, aby preferencyjne rozwiązania wprowadzić na wyższych stanowiskach w służbie cywilnej. Zgodnie w rozwiązaniami, które ostatecznie weszły w życie, w tym przypadku wyłaniane są maksymalnie dwie osoby, a nie pięć, jak przy pozostałych stanowiskach w służbie cywilnej. Mechanizm ten ma też zastosowanie do pracowników samorządowych. Tam jednak przy obsadzaniu stanowisk kierowniczych osoby niepełnosprawne nie korzystają z żadnych preferencji.

Szczegółowe ułatwienia nie zostały określone wobec kandydatów zatrudnianych w innych urzędach poza służbą cywilną i samorządami, czyli w jednostkach zatrudniających na podstawie przepisów ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 86, poz. 953 z poźn.zm.). Wprowadzona tam zasada wskazuje jedynie, że jeśli wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych w takich urzędach jest niższy niż 6 proc., to w pierwszej kolejności powinny być stosowane preferencje dla tej grupy. Natomiast szczegółowy sposób realizowania tych zadań powinien określić kierownik urzędu. Najczęściej będzie to miało formę wytycznych lub zarządzenia.

Osoba z orzeczoną niepełnosprawnością zostanie zatrudniona w urzędzie, jeżeli znajdzie się w piątce najlepszych kandydatów. Jeśli poszukujący pracy będzie chciał skorzystać z tych preferencyjnych warunków, już na etapie naboru na wolne stanowiska musi przedstawić dokument potwierdzający ograniczenie sprawności.

● konkurs ma być otwarty i konkurencyjny,

● ogłoszenie o wolnym stanowisku ma być zamieszczone w Biuletynie Informacji Publicznej i na tablicy informacyjnej urzędu,

● kierownik urzędu musi podać informację o warunkach pracy na stanowisku,

● w ogłoszeniu musi być podany wskaźnik procentowy osób niepełnosprawnych zatrudnionych w urzędzie,

● termin składania dokumentów nie może być krótszy niż 10 dni,

● protokół z naboru musi zawierać m.in. uzasadnienie dokonanego wyboru,

● wynik naboru musi być udostępniony w biuletynie i na tablicy informacyjnej urzędu przez trzy miesiące.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Art. 1 - 3 ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o służbie cywilnej i niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 201, poz. 1183).