Egzekucja opłat za śmieci od właścicieli nieruchomości - twardy orzech do zgryzienia dla lokalnych władz

Szczególnie ważną zmianą wprowadzoną nowelizacją z 25 stycznia 2013 r. ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2013 r. poz. 228) jest nałożenie na gminy obowiązku egzekucji należności z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Mogą stosować wszystkie środki egzekucyjne z wyjątkiem tych z nieruchomości. Jakie będą skutki tego zapisu?

Przede wszystkim znaczące poszerzenie spoczywających na gminach obowiązków oraz wzrost związanych z tym kosztów. Ponadto gminy będą zmuszone do rozszerzenia zakresu czynności wykonywanych przez pracowników o obowiązki, które wcześniej na nich nie spoczywały. Tryb postępowania egzekucyjnego dotyczącego dochodzenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi odbywa się według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, regulowanych przez ustawę z 17 czerwca 1966 r. (Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.) oraz akty wykonawcze.

Jak gmina może poradzić sobie z osobami, które nie będą wnosiły opłat śmieciowych?

W razie stwierdzenia, że właściciel nieruchomości nie uiścił opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uiścił ją w wysokości mniejszej od należnej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta mają obowiązek wydania decyzji, w której określą wysokość zaległości. Jeżeli należność nie zostanie zapłacona w terminie określonym w decyzji, organ wysyła do zobowiązanego upomnienie z zagrożeniem wszczęcia egzekucji po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia upomnienia. Obowiązek uprzedniego upomnienia dłużnika, przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego ustanawia rozporządzenie ministra finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2001 r. nr 137, poz. 1541). Upomnienie sporządza się w dwóch egzemplarzach. Jeden przeznaczony jest dla zobowiązanego, a drugi pozostaje w aktach sprawy.

Po bezskutecznym upływie terminu określonego w upomnieniu wierzyciel (będący w omawianym przypadku organem egzekucyjnym) wystawia tytuł wykonawczy stanowiący podstawę dalszej egzekucji. Już na tym etapie opóźnienie w zapłacie świadczeń wynikających z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach będzie się wiązało z wystąpieniem po stronie dłużnika dodatkowych kosztów związanych ze skierowaniem do niego upomnienia. Obowiązek uiszczenia kosztów upomnienia przez zobowiązanego powstaje z chwilą doręczenia mu upomnienia. Niespełnienie przez właściciela nieruchomości w terminie 7 dni obowiązku uregulowania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, pomimo skierowania do niego upomnienia, skutkować będzie wszczęciem wobec niego postępowania egzekucyjnego.

Jakie środki mogą stosować gminy, prowadząc postępowanie egzekucyjne?

Jednostki samorządu terytorialnego mają prawo stosować wszystkie środki egzekucyjne przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości. Mogą więc dokonać egzekucji z pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, rachunków bankowych i innych wierzytelności pieniężnych. Stosując środki egzekucyjne, gmina ma obowiązek wybrać takie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku. Stosowany powinien być jednak środek najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. Oczywiście stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy.

Omawiana ustawa przewiduje enumeratywny katalog przypadków niepodlegających egzekucji administracyjnej (takie jak np. przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie niezbędne dla zobowiązanego i będących na jego utrzymaniu członków rodziny, a także ubranie niezbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu, zapasy żywności i opału, niezbędne dla zobowiązanego i będących na jego utrzymaniu członków rodziny na okres 30 dni).

Dodatkowe ograniczenia egzekucji przewidziane są również w przypadku wynagrodzenia za pracę. Podlega ono bowiem egzekucji tylko w zakresie określonym ustawą z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Należności z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi podlegają potrąceniu z wynagrodzenia za pracę do wysokości połowy wynagrodzenia. Wolna od potrąceń jest kwota w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Przepisy te mają odpowiednio zastosowanie m.in. do zasiłków dla bezrobotnych, dodatków aktywizacyjnych, stypendiów oraz dodatków szkoleniowych, wypłacanych na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

A co z emeryturami i rentami?

Ograniczeniu podlega również egzekucja prowadzona z emerytalnych i rentowych świadczeń pieniężnych w zakresie określonym w przepisach dotyczących konkretnego rodzaju świadczeń.

Egzekucji nie podlegają zaś świadczenia alimentacyjne, pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne oraz dodatki: rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe. Do tej grupy należą też dodatki dla sierot zupełnych oraz świadczenia z pomocy społecznej.

Czy ściągnięcie pieniędzy z nieruchomości jest w ogóle niemożliwe?

Uprawnienia gminy w toku egzekucji należności stanowiących opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie obejmują egzekucji z nieruchomości. Na ten środek może zdecydować się jedynie odpowiedni naczelnik urzędu skarbowego będący organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie może jednak od razu przekazać tytułu wykonawczego naczelnikowi urzędu skarbowego, zwalniając się tym samym z obowiązku prowadzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Gmina musi wcześniej wszcząć postępowanie egzekucyjne i podjąć próbę odzyskania należności. Ma obowiązek prowadzenia postępowania do momentu, gdy egzekucja okaże się w całości lub w części bezskuteczna. Wtedy dopiero po stronie gminy powstaje prawo (a zarazem obowiązek) skierowania sprawy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego, aby prowadził postępowanie egzekucyjne przy zastosowaniu wszystkich środków, w tym także egzekucji z nieruchomości.

Czy gmina może zawiesić postępowanie egzekucyjne?

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje, że prowadzone przez gminy postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu m.in. w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej. Postępowanie zawieszone zostaje następnie podjęte po ustaniu przyczyny zawieszenia, np. w przypadku zaprzestania spłaty przez dłużnika ustalonych rat.

Czy od postanowień organów egzekucyjnych można się odwołać?

Nadzór nad egzekucją administracyjną sprawują organy wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania tej czynności. W przypadku organów samorządu terytorialnego nadzór nad egzekucją sprawuje samorządowe kolegium odwoławcze. Ono jest jednocześnie organem odwoławczym dla postanowień wydanych przez nadzorowane organy egzekucyjne. Sprawuje również kontrolę przestrzegania w toku czynności egzekucyjnych przepisów ustawy przez wierzycieli i nadzorowane organy.

Jakie zagrożenia niesie za sobą nałożenie na gminy obowiązku egzekucji opłat za gospodarowanie opłatami komunalnymi?

Gminy, będące organami niewykonującymi dotychczas tego typu obowiązków, nie posiadają odpowiednich narzędzi ani struktur windykacyjnych pozwalających na przeprowadzenie tego działania w sposób skuteczny. Jednocześnie gminy nie mogą posiłkować się pomocą organów wyspecjalizowanych w windykacji należności, takich jak np. urzędy skarbowe. Sprawa egzekucyjna może im zostać przekazana przez samorząd, dopiero gdy zawiodą próby egzekucji z innych składników majątku dłużnika niż nieruchomość. Z pewnością nowelizacja ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach będzie stanowić dodatkowe obciążenie dla gmin. Będzie też musiała skutkować znaczącym rozbudowaniem struktur ich organów o jednostki przeznaczone do windykacji opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

@RY1@i02/2013/161/i02.2013.161.088000900.802.jpg@RY2@

Wojetk Górski

Karolina Frańczak Kancelaria Stopczyk & Mikulski

Rozmawiała Ewelina Stępień