Jak ustalić opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi

Nowe, właśnie wdrażane przepisy ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2012 r., poz. 391) wprowadzają m.in. obowiązek zorganizowania przez gminy odbioru odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, przy czym rada gminy może postanowić o odbieraniu odpadów również od właścicieli tych parcel, które nie są zamieszkane. Problematyka jest złożona, ale wydaje się, że jednym z bardzo ważnych zagadnień jest kwestia ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Kilka możliwości

Zgodnie z art. 6j ust. 1 ustawy w przypadku nieruchomości zamieszkanej przez właścicieli opłata stanowi iloczyn:

wliczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość, albo

wilości wody zużytej z danej nieruchomości, albo

wpowierzchni lokalu mieszkalnego

woraz ustalonej odpowiednio stawki jednostkowej opłaty.

Wymienione mierniki służące do obliczenia opłaty są obowiązujące z zastrzeżeniem zawartym w art. 6j ust. 2, w myśl którego rada gminy może uchwalić jedną stawkę opłaty od gospodarstwa domowego. Należy rozumieć, że byłaby to opłata całkowita i niezależna od liczby osób zamieszkujących daną nieruchomość. Natomiast dla nieruchomości, której nie zamieszkują mieszkańcy opłata stanowi iloczyn liczby pojemników z odpadami komunalnymi i jednostkowej opłaty za pojemnik.

Zgodnie z art. 6k ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi i ustalenia stawki opłaty dla nieruchomości z mieszkańcami oraz ustalenia stawki opłaty za jeden pojemnik dokonuje w drodze uchwały rada gminy. Zapis w ust. 2 stanowi, że przy ustalaniu stawki opłaty rada gminy bierze pod uwagę dane dotyczące danej gminy, tj.: liczbę mieszkańców, ilość wytwarzanych odpadów, koszt funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami, a także regularność i sezonowość wytwarzania odpadów i selektywny sposób ich zbierania.

Trzeba liczyć

Zasadniczą kwestią jest tutaj podstawa obliczenia wysokości stawki opłaty. Problem ten został uregulowany w art. 6r ustawy. Wynika z niego, że opłaty za gospodarowanie odpadami w gminie pokrywają koszty funkcjonowania systemu i obejmują:

wodbiór, transport, zbieranie, odzysk i unieszkodliwianie odpadów,

wtworzenie i utrzymanie punktów selektywnego zbierania odpadów,

wobsługę administracyjną systemu.

Szczegółowe zasady, to znaczy sposób i zakres świadczenia usług związanych z odbieraniem odpadów komunalnych od właścicieli w zamian za opłatę, a zwłaszcza ilość odpadów, częstotliwość ich odbioru oraz sposób świadczenia usług przez punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych, określa w drodze uchwały rada gminy (art. 6 ust. 3 ustawy). Przyjęcie takiego sposobu finansowania kosztów systemu odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych wynika z art. 42 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 r. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.). Stanowi on, że środki publiczne pochodzące z poszczególnych tytułów nie mogą być przeznaczane na finansowanie imiennie wymienionych wydatków, chyba że odrębna ustawa stanowi inaczej.

Pozostaje to również w zgodności z art. 7 ust. 3 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142 poz. 1591 z późn. zm.), w myśl którego przekazanie gminie w drodze ustawy nowych zadań własnych wymaga zapewnienia koniecznych środków finansowych na ich realizację poprzez zwiększenie dochodów własnych. Taką właśnie sytuację mamy w przypadku nowego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, który polega m.in. na tym że na zlecenie gminy, a nie właściciela nieruchomości wybrane przedsiębiorstwo będzie odbierać odpady komunalne. Koszty obsługi systemu powstawać będą w gminie, która ustali stosowną opłatę w celu ich sfinansowania. Przytoczone powyżej przepisy wskazują, że dochody pochodzące z opłat w całości muszą być przeznaczone tylko na finansowanie gospodarki odpadami i pokrywać -jak się wydaje - wszystkie koszty, gdyż brak jest możliwości dofinansowania tej działalności z innych dochodów, którymi dysponuje gmina.

Oznacza to, że nie ma dowolności w ustalaniu stawki, skoro należy uwzględnić kompleksowo całokształt kosztów związanych z zagospodarowaniem odpadów. Na koszt ten składają się wynagrodzenie wykonawcy zadania, który wybierany jest zgodnie z art. 6d i e ustawy oraz wydatki związane z obsługą administracyjną. W tej sytuacji wyrażany czasami pogląd, że stawka opłaty może być ustalona uznaniowo i zupełnie dowolnie, w wysokości odbiegającej od rzeczywistych kosztów obsługi systemu nie znajduje uzasadnienia. Ponadto oderwanie stawki opłaty od ponoszonych kosztów przekreślałoby w ogóle sens całej procedury jej ustalania. Trzeba również dodać że z budżetu gminy nie może otrzymać dotacji w rozumieniu ustawy o finansach publicznych ani wykonawca usługi wybierany w trybie przetargowym ani właściciel nieruchomości zobowiązany do wnoszenia opłaty. Nie ma również możliwości ustalenia dopłat, jak w przypadku taryfy stawek za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków, na co pozwala ustawa z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2006 r., nr 123, poz. 858). To tylko dodatkowo uzasadnia konieczność ustalenia stawki opłaty w wysokości pokrywającej faktyczne koszty. W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 403 ust. 4 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U z 2008 r. nr 25, poz 150 z późn. zm.) z budżetu gminy może być udzielona dotacja celowa dla podmiotów niezaliczanych do sektora finansów publicznych, ale tylko na finansowanie lub dofinansowanie kosztów inwestycji związanych z ochroną środowiska naturalnego. Właściciele nieruchomości, od których odbierane są odpady komunalne nie realizują zadań inwestycyjnych z zakresu ochrony środowiska, jak również nie są zleceniodawcą usługi, w związku z czym podanego wyżej przepisu do nich się nie stosuje.

Reasumując, trzeba podkreślić, że przy ustalaniu stawki opłaty obowiązkowo należy stosować formułę kosztową, co oznacza, że nie można ustalić jej w wysokości symbolicznej np. 1 zł lub rażąco wysokiej, tj. np. 100 zł od mieszkańca w okresie miesięcznym.

Jaka wartość zamówienia

Ponoszone koszty są podstawą ustalenia wartości szacunkowej zamówienia w postępowaniu przetargowym w trybie ustawy z 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2010 r. nr 113, poz. 759 z późn. zm.) o którym mowa w art. 6d ustawy. Podstawą szacunku jest wynagrodzenie wykonawcy bez podatku VAT wyliczone w oparciu o koszty związane z wykonywaniem usługi odbioru odpadów, które są ponoszone przez gminę w zamian za opłatę wnoszoną przez właścicieli nieruchomości. W związku z tym kwotę, jaką gmina zamierza przeznaczyć na finansowanie zamówienia, podawaną zgodnie z art. 86 ust.3 prawa zamówień publicznych bezpośrednio przed otwarciem ofert, należy określić na podstawie dochodów uzyskiwanych z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Dofinansowanie zadania z innych dochodów posiadanych przez gminę nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach.

Wniosek końcowy jest taki: gminy muszą zdobyć informacje niezbędne do prawidłowej kalkulacji stawki opłaty tj. przede wszystkim ilość odbieranych odpadów i częstotliwość odbioru, koszty transportu, odzysku i unieszkodliwiania odpadów, tworzenia i utrzymania punktów selektywnego zbierania, a także koszty związane z prowadzeniem obsługi administracyjnej systemu. Dane te są niezbędne do prawidłowego określenia stawki w takiej wysokości, która zapewni zwrot poniesionych wydatków. Przyjęcie zasady ustalania stawki na podstawie kosztów nie oznacza, że przejściowo na skutek przyczyn, najczęściej obiektywnych, będzie ona odbiegać od poziomu wydatków. W przypadku zmiany warunków kosztowo-cenowych lub błędów w wyliczeniu należy dokonać odpowiedniej korekty jej wysokości. Obecnie ustalenie stawki opłaty jest znacznie utrudnione ze względu na brak bazy danych niezbędnych do sporządzenia precyzyjnych wyliczeń.

Ważne

Nie ma dowolności w ustalaniu stawki, skoro należy uwzględnić kompleksowo całokształt kosztów związanych z zagospodarowaniem odpadów

Ważne

Gminy muszą zdobyć informacje niezbędne do prawidłowej kalkulacji stawki opłaty: przede wszystkim o ilości odbieranych odpadów i częstotliwości odbioru, kosztach transportu, odzysku i unieszkodliwiania, tworzeniu i utrzymaniu punktów selektywnego zbierania, a także o kosztach związanych z prowadzeniem obsługi administracyjnej systemu

@RY1@i02/2013/001/i02.2013.001.088000300.804.jpg@RY2@

Józef Stęplowski członek Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Katowicach

Józef Stęplowski

członek Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Katowicach