Zbiorowe zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków w gminie

Zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest zadaniem własnym gminy. W przypadku wspólnego wykonywania przez gminy tego zadania wykonują je odpowiednio właściwe organy związku między-gminnego bądź gminy wskazanej w porozumieniu między-gminnym. Z kolei kierunki rozwoju sieci wodno-kanalizacyjnej ustalane są przez gminę w dwóch aktach planistycznych: studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Oznacza to, że przepisy nakładają na organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) obligatoryjny obowiązek przygotowania projektów tych dokumentów i uwzględnienia w nich kierunków rozwoju sieci wodociągowych i kanalizacyjnych, w szczególności na terenach przeznaczonych pod zabudowę wymagającą takich sieci.

Na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków wymagane jest uzyskanie zezwolenia wydanego przez właściwego wójta, burmistrza, prezydenta miasta w drodze decyzji administracyjnej. Zezwolenie to może być wydane na wniosek przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, które ma siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bądź oddział lub przedstawicielstwo. Dodatkowo przedsiębiorstwo musi posiadać środki finansowe lub udokumentować możliwość ich uzyskania w wysokości niezbędnej do prawidłowego prowadzenia zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Warunkiem koniecznym jest również odpowiednie zaplecze techniczne, w tym przede wszystkim środki techniczne odpowiednie do zakresu działalności. Z wymogu ubiegania się o zezwolenie zwolnione są jedynie gminne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, prowadzące działalność na obszarze własnej gminy.

Przed podjęciem decyzji w sprawie wydania zezwolenia wójt (burmistrz, prezydent miasta) może wezwać przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne do uzupełnienia w wyznaczonym terminie, jednak nie krótszym niż 14 dni, brakującej dokumentacji poświadczającej, że spełnia ono warunki określone przepisami ustawy, wymagane do wykonywania zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków lub dokonać kontrolnego sprawdzenia faktów podanych we wniosku w celu stwierdzenia, czy przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne spełnia warunki wykonywania działalności objętej zezwoleniem.

Jest również możliwość ubiegania się o przyrzeczenie wydania zezwolenia w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków, czyli tzw. promesę. W tym celu przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne powinno wystąpić do wójta z odpowiednim wnioskiem. W promesie wójt (burmistrz, prezydent miasta) może uzależnić udzielenie zezwolenia od spełnienia warunków wykonywania działalności objętej zezwoleniem. W postępowaniu o udzielenie promesy stosuje się przepisy dotyczące udzielania zezwolenia. W promesie ustala się okres jej ważności, z tym że nie może on być krótszy niż sześć miesięcy.

W przypadku gdy przedsiębiorstwo spełnia wszystkie warunki do prowadzenia działalności wodno-kanalizacyjnej, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje zezwolenie. Powinno ono w szczególności określać:

● oznaczenie przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, jego siedzibę i adres;

● datę podjęcia działalności;

● przedmiot i obszar działalności;

● wymagania w zakresie jakości usług wodociągowo-kanalizacyjnych;

● warunki, zakres i tryb kontroli realizacji zezwolenia i przestrzegania regulaminu;

● warunki wprowadzania ograniczeń dostarczania wody w przypadku wystąpienia jej niedoboru;

● zobowiązanie do prowadzenia przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne racjonalnej gospodarki w zakresie działalności objętej zezwoleniem;

● warunki cofnięcia zezwolenia;

● warunki dotyczące okoliczności, w których zezwolenie może być cofnięte bez odszkodowania.

Zezwolenie co do zasady wydawane jest na czas nieoznaczony, jednak na wniosek przedsiębiorstwa może być ono wydane na czas oznaczony. Ustawa dodatkowo nakłada na przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne obowiązek niezwłocznego zgłaszania wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) wszelkich zmian danych określonych w zezwoleniu.

Wójt (burmistrz, prezydent miasta) w pewnych sytuacjach jest zobligowany do cofnięcia zezwolenia. Ma to przede wszystkim miejsce w przypadku, gdy wydano prawomocne orzeczenie zakazujące przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu wykonywania działalności gospodarczej objętej zezwoleniem bądź przedsiębiorstwo przestało spełniać warunki określone przepisami prawa, wymagane do wykonywania działalności określonej w zezwoleniu. Dodatkowo cofnięcie zezwolenia jest konieczne, gdy przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie usunęło, w wyznaczonym przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) terminie, stanu faktycznego lub prawnego niezgodnego z przepisami prawa regulującymi działalność gospodarczą objętą zezwoleniem.

Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może cofnąć zezwolenie w przypadku, gdy przepisy odrębne tak stanowią bądź przedsiębiorca nie podjął, mimo wezwania, lub zaprzestał wykonywania działalności określonej w zezwoleniu. Należy podkreślić, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, któremu cofnięto zezwolenie z powodu orzeczenia zakazującego przedsiębiorstwu wykonywania działalności gospodarczej z wskazanych powyżej przyczyn, może ponownie wystąpić z wnioskiem o udzielenie zezwolenia w takim samym zakresie, nie wcześniej niż po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o cofnięciu zezwolenia.

Wójt (burmistrz, prezydent miasta) jest uprawniony do kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w zakresie zgodności wykonywanej działalności z udzielonym zezwoleniem. Czynności kontrolne przeprowadza się na podstawie upoważnienia wydanego przez szefa gminy. Osoby upoważnione do dokonania kontroli są uprawnione w szczególności do wstępu na teren przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w dniach i godzinach, w których jest lub powinna być wykonywana działalność objęta zezwoleniem, oraz żądania ustnych lub pisemnych wyjaśnień, okazania dokumentów lub innych nośników informacji, a także udostępniania danych mających związek z przedmiotem kontroli. Czynności kontrolnych dokonuje się wyłącznie w obecności osoby uprawnionej do reprezentowania przedsiębiorstwa lub osoby upoważnionej do reprezentowania go podczas kontroli. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może upoważnić do dokonywania kontroli inny organ administracji wyspecjalizowany w kontroli danego rodzaju działalności. Do kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego stosuje się także przepisy ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095 ze zm.). Zgodnie z nimi czynności kontrolne powinny być przeprowadzane w sposób sprawny i możliwie niezakłócający funkcjonowania kontrolowanego przedsiębiorcy. W przypadku gdy przedsiębiorca wskaże na piśmie, że przeprowadzane czynności zakłócają w sposób istotny działalność gospodarczą przedsiębiorcy, konieczność podjęcia takich czynności powinna być uzasadniona w protokole kontroli.

Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne opracowuje wieloletni plan rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych będących w jego posiadaniu. Plan określa w szczególności planowany zakres usług wodociągowo-kanalizacyjnych, przedsięwzięcia rozwojowo-modernizacyjne w poszczególnych latach oraz racjonalizujące zużycie wody i wprowadzanie ścieków, nakłady inwestycyjne w poszczególnych latach, jak również sposoby finansowania planowanych inwestycji.

Dodatkowo plan powinien być zgodny z kierunkami rozwoju gminy określonymi w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, z ustaleniami miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz ustaleniami zezwolenia wydanego temu przedsiębiorstwu na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Przygotowany przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne plan przedkładany jest wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta), który sprawdza, czy spełnia on wymienione powyżej warunki. Jeżeli plan spełnia wymagania, rada gminy uchwala go w terminie trzech miesięcy od dnia jego przedłożenia. W przypadku niepodjęcia odpowiedniej uchwały w ciągu trzech miesięcy plan stanowi podstawę do określenia i jednorazowego zatwierdzenia taryf. Należy zaznaczyć, że obowiązek opracowania planu nie dotyczy przedsiębiorstw, które nie planują budowy urządzeń wodociągowych lub urządzeń kanalizacyjnych.

Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne określa taryfę na doprowadzanie wody i odprowadzanie ścieków na jeden rok na podstawie niezbędnych przychodów po dokonaniu ich alokacji na poszczególne taryfowe grupy odbiorców usług. Ceny i stawki opłat określone w taryfie muszą być różnicowane dla poszczególnych taryfowych grup odbiorców usług na podstawie udokumentowanych różnic kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków.

Szczegółowe zasady ustalania cen za świadczone przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne usługi określa rozporządzenie ministra budownictwa w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków. Zgodnie z nim przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne opracowuje taryfę dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków w sposób zapewniający:

● uzyskanie niezbędnych przychodów,

● ochronę odbiorców usług przed nieuzasadnionym wzrostem cen i stawek opłat,

● eliminowanie subsydiowania skrośnego,

● motywowanie odbiorców usług do racjonalnego użytkowania wody i ograniczania zanieczyszczenia ścieków,

● łatwość obliczania i sprawdzania cen i stawek opłat;

W taryfach za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków określa się: rodzaje prowadzonej działalności, rodzaj i strukturę taryfy, taryfowe grupy odbiorców usług, rodzaje i wysokość cen i stawek opłat, warunki rozliczeń z uwzględnieniem wyposażenia nieruchomości w przyrządy i urządzenia pomiarowe, warunki stosowania cen i stawek opłat.

Taryfy, w zależności od ich rodzaju i struktury, dla poszczególnych taryfowych grup odbiorców zawierają:

● cenę za m³ dostarczonej wody w rozliczeniach dokonywanych na podstawie odczytu wskazań wodomierza lub na podstawie przepisów dotyczących przeciętnych norm zużycia wody;

● stawkę opłaty abonamentowej na odbiorcę:

● cenę za m³ odprowadzonych ścieków w rozliczeniach z odbiorcami za ilość odprowadzonych ścieków ustaloną na podstawie wskazań urządzenia pomiarowego lub zużycia wody określonego zgodnie ze wskazaniami wodomierza lub na podstawie przepisów dotyczących przeciętnych norm zużycia wody;

● cenę za jednostkę miary powierzchni zanieczyszczonej o trwałej nawierzchni, z której odprowadzane są ścieki opadowe i roztopowe kanalizacją deszczową, uwzględniającą rodzaj i sposób zagospodarowania powierzchni;

● stawkę opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych, w zależności od wykorzystania przepustowości oczyszczalni, stosowanej technologii oczyszczania ścieków komunalnych oraz uzyskiwanego stopnia redukcji ładunku zanieczyszczeń i sposobu stosowania osadów ściekowych;

● stawkę opłaty za przyłączenie do urządzeń wodociągowo-kanalizacyjnych, będących w posiadaniu przedsiębiorstwa, wynikającą z kosztów przeprowadzenia prób technicznych przyłącza wybudowanego przez odbiorcę usług.

Niezależnie od ustalonej taryfy przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne obciąża gminę na podstawie cen i stawek opłat ustalonych w taryfie za wodę pobraną z publicznych studni i zdrojów ulicznych zużytą do zasilania publicznych fontann i na cele przeciwpożarowe oraz wodę zużytą do zraszania publicznych ulic i publicznych terenów zielonych.

Zgodnie z ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków taryfy podlegają zatwierdzeniu w drodze uchwały rady gminy. W tym celu przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, w terminie 70 dni przed planowanym dniem wejścia taryf w życie, przedstawia wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) wniosek o ich zatwierdzenie. Do wniosku o zatwierdzenie taryf przedsiębiorstwo dołącza szczegółową kalkulację cen i stawek opłat oraz aktualny plan rozwoju. Po wypłynięciu wniosku wójt (burmistrz, prezydent miasta) sprawdza, czy taryfy i plan zostały opracowane zgodnie z przepisami ustawy, i weryfikuje koszty pod względem celowości ich ponoszenia. Następnie rada gminy podejmuje uchwałę o zatwierdzeniu taryf, w terminie 45 dni od dnia złożenia wniosku, albo o odmowie zatwierdzenia taryf, jeżeli zostały one sporządzone niezgodnie z przepisami. Przepisy upoważniają również radę gminy do podjęcia uchwały o dopłacie dla jednej, wybranych lub wszystkich taryfowych grup odbiorców usług. Dopłatę gmina przekazuje przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu. Rozstrzygnięcie podjęte przez radę gminy podlega zaskarżeniu na zasadach ogólnych. W przypadku stwierdzenia przez organ nadzoru nieważności uchwały o zatwierdzeniu taryf albo niestwierdzenia nieważności uchwały o odmowie zatwierdzenia taryf, czas obowiązywania dotychczasowych taryf przedłuża się o 90 dni od dnia doręczenia przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu rozstrzygnięcia nadzorczego. Jeżeli zaś organ nadzoru stwierdzi nieważność uchwały o odmowie zatwierdzenia taryf, taryfy zweryfikowane przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia doręczenia przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu rozstrzygnięcia nadzorczego.

Ostatnim obowiązkiem związanym z wprowadzaniem nowych cen taryf dla wody i ścieków obowiązujących na terenie gminy jest ogłoszenie o zatwierdzonych taryfach w miejscowej prasie lub w sposób zwyczajowo przyjęty w terminie do siedmiu dni od dnia podjęcia uchwały. Obowiązek ten spoczywa na przedsiębiorstwie wodociągowo-kanalizacyjnym.

Jeżeli rada gminy nie podejmie uchwały o zatwierdzeniu wniosku przedsiębiorstwa, taryfy zweryfikowane przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wchodzą w życie po upływie 70 dni od dnia złożenia wniosku o zatwierdzenie taryf. W takim przypadku przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ogłasza w miejscowej prasie lub w sposób zwyczajowo przyjęty taryfy, w terminie co najmniej siedmiu dni przed dniem wejścia ich w życie. Na uzasadniony wniosek przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego rada gminy, w drodze uchwały, przedłuża czas obowiązywania dotychczasowych taryf, lecz nie dłużej niż o jeden rok. W uzasadnieniu wniosku zamieszcza się w szczególności informacje dotyczące zakresu świadczonych usług oraz warunków ekonomicznych uzasadniających przedłużenie obowiązywania dotychczasowych taryf. Do wniosku nie dołącza się szczegółowej kalkulacji cen i stawek opłat oraz planu.

W okresie pierwszych 18 miesięcy od dnia podjęcia działalności przez powołane lub utworzone przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne lub podjęcia przez istniejące przedsiębiorstwo nowego rodzaju działalności gospodarczej w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków obowiązują ceny i stawki opłat uchwalone przez radę gminy, zapewniające pokrycie uzasadnionych kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków.

Taka uchwała podejmowana jest na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w terminie co najmniej 14 dni przed powołaniem lub utworzeniem przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, lub podjęciem przez istniejące przedsiębiorstwo nowego rodzaju działalności gospodarczej w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków. Podstawę do określenia cen i stawek opłat stanowią planowane dla pierwszego roku działalności przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego koszty zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) ogłasza uchwalone ceny i stawki opłat w miejscowej prasie lub w sposób zwyczajowo przyjęty w terminie siedmiu dni od dnia podjęcia uchwały.

Rozliczenia za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków są prowadzone przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne z odbiorcami usług na podstawie określonych w taryfach cen i stawek opłat oraz ilości dostarczonej wody i odprowadzonych ścieków. Jeżeli odbiorcą usług jest wyłącznie właściciel lub zarządca budynku wielolokalowego lub budynków wielolokalowych, jest on obowiązany do rozliczenia kosztów tych usług. Suma obciążeń za wodę lub ścieki nie może być wyższa od ponoszonych przez właściciela lub zarządcę na rzecz przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Ilość wody dostarczonej do nieruchomości ustala się na podstawie wskazania wodomierza głównego, a w przypadku jego braku – wedłud przeciętnych norm zużycia wody. Z kolei ilość odprowadzonych ścieków ustala się na podstawie wskazań urządzeń pomiarowych. W razie braku urządzeń pomiarowych ilość odprowadzonych ścieków ustala się na podstawie umowy jako równą ilości wody pobranej lub określonej w umowie. W rozliczeniach ilości odprowadzonych ścieków ilość bezpowrotnie zużytej wody uwzględnia się wyłącznie w przypadkach, gdy wielkość jej zużycia na ten cel ustalona jest na podstawie dodatkowego wodomierza zainstalowanego na koszt odbiorcy usług.