Zarządzanie cmentarzem komunalnym można powierzyć osobie fizycznej lub prawnej

Zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, jest jednym z istotnych zadań własnych gminy. Do nich należą również sprawy cmentarzy. Wynika to bezpośrednio z art. 7 ust. 1 pkt 13 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 nr 142, poz. 1591 z późn. zm., dalej u.s.g.).

Sprawy cmentarzy gminnych stanowią zadanie o charakterze obowiązkowym. Decyduje o tym jednak nie zakres działalności, lecz wyraźny przepis prawa. Zgodnie z art. 7 ust. 2 u.s.g. ustawy określają, które zadania własne gminy mają charakter obowiązkowy. Takim aktem jest ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Określa ona w przepisie art. 1 ust. 1 jednoznacznie, że zakładanie i rozszerzanie cmentarzy komunalnych należy do zadań własnych gminy. W tym zakresie decyzję podejmuje rada gminy, a w miastach na prawach powiatu rada miasta. Utrzymanie i zarządzanie należy natomiast do obowiązków właściwych wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), na których terenie cmentarz jest położony.

Cmentarze zakłada się i rozszerza na terenach określonych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Powinien on się znajdować na terenie każdej gminy lub miasta. W uzasadnionych przypadkach można jednak założyć cmentarz dla kilku gmin. Cmentarze projektuje się i utrzymuje jako tereny o założeniu parkowym.

Teren pod cmentarz powinien być lokalizowany w sposób wykluczający możliwość szkodliwego jego wpływu na otoczenie. W szczególności na ten cel należy przeznaczać tereny na krańcach miast, osiedli lub gromad w izolacji od zabudowań, na gruntach przeznaczonych pod zieleń publiczną lub odpowiednich na jej urządzenie, w pobliżu miejscowej sieci komunikacyjnej. Przed zatwierdzeniem lokalizacji cmentarza należy zbadać na obszarze projektowanym na jego założenie, opierając się na planie sytuacyjnym w skali 1:500, następujące zagadnienia charakteryzujące środowisko przyrodnicze. Chodzi m.in. o:

● grunty do głębokości pierwszego poziomu wody gruntowej, lecz nie płyciej niż do 2,5 m od powierzchni terenu, określając ich rodzaj, strukturę, zawilgocenie, zawartość węglanu wapnia oraz stopień kwasowości (wyniki badań powinny być omówione w opisie technicznym);

● stosunki wodne obejmujące rozeznanie kierunków spływu wód powierzchniowych oraz głębokości i zmienności poziomu wód gruntowych oraz kierunku ich spadku;

● istniejące zespoły roślinne.

Na planie sytuacyjnym powinny być naniesione wszelkie zabudowania i studnie lub inne ujęcia wody znajdujące się na terenie przewidzianym na cmentarz i w odległości do 150 m od tego terenu.

Odległość cmentarza m.in. od zabudowań mieszkalnych powinna wynosić co najmniej 150 m. Odległość ta może być zmniejszona do 50 m, pod warunkiem że teren w granicach od 50 do 150 m odległości od cmentarza ma sieć wodociągową i wszystkie budynki korzystające z wody są do tej sieci podłączone.

Odległość od granicy cmentarza ujęć wody o charakterze zbiorników wodnych, służących jako źródło zaopatrzenia sieci wodociągowej w wodę do picia i potrzeb gospodarczych, nie może być mniejsza niż 500 m. Jego teren powinien się znajdować w miarę możliwości na wzniesieniu i nie podlegać zalewom. Powinien on mieć ukształtowanie umożliwiające łatwy spływ wód deszczowych. Grunt cmentarza powinien być możliwie przepuszczalny i bez zawartości węglanu wapnia. Położenie cmentarza powinno być w miarę możności tak wybrane, aby najczęściej spotykane w tym miejscu wiatry wiały od terenów mieszkaniowych w kierunku cmentarza.

Na każdym cmentarzu powinien być dom przedpogrzebowy lub kostnica, które służą do:

● składania ciał zmarłych do czasu ich pochowania,

● wykonywania oględzin zwłok ludzkich dla celów sądowo-lekarskich, sanitarnych oraz policyjnych,

● wykonywania innych czynności związanych z chowaniem zwłok.

Do cmentarza należy zapewnić dojścia i dojazdy przystosowane do sposobu jego użytkowania. Miejsca postojowe, a także dojścia i dojazdy do powierzchni grzebalnych powinny mieć nawierzchnię utwardzoną, urządzoną w sposób uniemożliwiający odpływ wód opadowych na miejsce przeznaczone na groby ziemne i murowane.

Drogi, ciągi piesze i pieszo-jezdne powinny być dostosowane do obciążenia i natężenia ruchu zależnego od potrzeb i uwarunkowań lokalnych, z uwzględnieniem potrzeb osób niepełnosprawnych. Między grobami musi być zapewnione przejście o szerokości co najmniej 0,5 m. Przejścia te mogą być zagospodarowane wyłącznie za zgodą zarządcy cmentarza oraz na warunkach przez niego określonych. Ogrodzenie terenu cmentarza powinno być wykonane z trwałego materiału. Wysokość ogrodzenia nie może być niższa niż 1,5 m.

W małych miejscowościach, w których jest jedynie jeden cmentarz komunalny, bardzo często miasto lub gmina zarządza nim samodzielnie. Innym sposobem zarządzania jest powołanie zarządu cmentarza.

Można również, szczególnie w miejscowościach, które mają kilka cmentarzy komunalnych, powołać wydzieloną jednostkę w formie samorządowego zakładu budżetowego.

Zadanie tej jednostki jest zarządzanie, a także opracowanie założeń i polityki w zakresie prowadzenia cmentarzy, zasad ustalania opłat cmentarnych, planowanie budowy i rozbudowy cmentarzy komunalnych i nadzoru nad projektowaniem i realizacją inwestycji cmentarnych.

Zarządzanie można również powierzyć osobom fizycznym, osobom prawnym lub jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej w drodze umowy na zasadach ogólnych z zastosowaniem przepisów o zamówieniach publicznych (art. 3 ust. 1 ustawy o gospodarce komunalnej).

Zarządzanie cmentarzem obejmuje wykonywanie usług cmentarnych na rzecz użytkowników cmentarzy. Należy do nich w szczególności:

● przyjmowanie zwłok do pochowania i zawieranie umów o miejsce na urządzenie grobu;

● prowadzenie związanej z tym ewidencji grobów i uprawnień osób mających prawo do grobu oraz dokumentacji cmentarza;

● utrzymanie porządku, w tym dróg dojazdowych i dostępu do pól grzebalnych, planowanie, zakładanie i utrzymanie roślinności i zieleni oraz niezbędnych urządzeń do użytku ogólnego, jak zbiorniki na śmieci, dostęp do instalacji wodnej i sanitarnej,

● kopanie, murowanie i zasypywanie grobów;

● obsługa pogrzebów i piecza nad godnym przebiegiem uroczystości pogrzebowych;

● piecza nad bezpieczeństwem osób i mienia na terenie cmentarza;

● wykonywanie wszelkich prac związanych z ogrodzeniem, zagospodarowaniem i utrzymaniem cmentarza.

Zarządzanie obejmuje także obowiązek wydania przepisów porządkowych. Mogą one obejmować wiele zagadnień związanych z funkcjonowaniem i korzystaniem z cmentarza. Zgodnie z art. 2 ustawy o cmentarzach władzą kompetentną do ustalania przepisów porządkowych jest właściwy wójt, burmistrz lub prezydent miasta, na których terenie cmentarz jest położony.

● ogólne zasady funkcjonowania określające godziny otwarcia, godziny urzędowania kancelarii, zakres usług cmentarnych wykonywanych przez własne służby cmentarne;

● utrzymanie porządku na cmentarzu, tj. miejsca składowania śmieci, nakazy i zakazy dotyczące zachowywania się osób przebywających na cmentarzu;

● zasady wykonywania usług przez wykonawców innych niż własne służby cmentarne;

● zagospodarowanie i wygląd grobów, ustawianie nagrobków, pomników, tablic, ławek, sadzenie i usuwanie drzew i roślin;

● zasady sprawowania pogrzebów i pochówków oraz uzgadniania terminów, korzystania z kostnicy lub domu pogrzebowego, przygotowania grobu, ekshumacji;

● wykaz rodzaju robót wykonywanych przy grobie, które wymagają zgłoszenia zarządowi cmentarza, zasady dostępu i korzystania z urządzeń i instalacji technicznych cmentarza;

● sprawy opłat cmentarnych, a także konsekwencje ich nieuiszczenia;

● właściwe zagospodarowanie odpadów i materiałów szczególnie trudnych do likwidacji.

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Ustawa z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 23 poz. 295 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra gospodarki komunalnej z 25 sierpnia 1959 r. w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze (Dz.U. nr 52, poz. 315).

Rozporządzenie ministra infrastruktury z 7 marca 2008 r. w sprawie wymagań, jakie muszą spełniać cmentarze, groby i inne miejsca pochówku zwłok i szczątków (Dz.U. nr 48, poz. 284).