Dwa oblicza technologii, czyli Dostępność plus

Od kiedy tylko zaczęliśmy prace nad programem „Dostępność plus”, mówiliśmy, że nie chodzi nam jedynie o usuwanie barier architektonicznych. Dostępność to cecha, dzięki której z dobra może na równi korzystać jak największa liczba osób. Nie ma innego tak demokratycznego medium jak internet – tu każdy może odbierać treść i każdy autor może w dozwolonych przez prawo granicach korzystać ze swobody wyrażania swoich poglądów. Problem jednak pojawia się wtedy, gdy przechodzimy od teorii do praktyki.

Forpocztą zmian w tej dziedzinie powinna być administracja publiczna. To my, urzędnicy, jesteśmy związani prawem, które zapewnia wszystkim równość w dostępie do informacji. I choć z roku na rok jest coraz lepiej – co podkreśla tegoroczny Raport dostępności przygotowany przez Fundację Widzialni – to do doskonałości nam jeszcze dużo brakuje. Według fundacji wciąż ponad połowa serwisów podmiotów wykonujących zadania publiczne nie jest dostępna. Najwięcej problemów stwarzają: brak lub niewłaściwe opisy alternatywne dla elementów graficznych, niepoprawne opisanie pól formularzy oraz utrzymanie bezbłędnego kodu HTML.

Dlaczego piszę o tym właśnie teraz? Rząd przyjął w środę projekt ustawy o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. Tym samym od deklaracji przechodzimy do konkretnych działań. Wszystkie strony internetowe podmiotów publicznych i ich aplikacje mobilne będą dostępne w standardzie WCAG 2.0 na poziomie AA. Oznacza to, że osoby z różnymi niepełnosprawnościami, np. słuchu czy wzroku, będą pełnoprawnymi użytkownikami wszystkiego, co wyprodukuje państwo i co ma przedrostek „e”. Standard WCAG mówi m.in. o tym, jaka powinna być wielkość czcionek, o tym, że trzeba dodawać do filmów napisy i że każda grafika powinna mieć swój tekst alternatywny, czyli po prostu opis, co się na niej znajduje.

Minister cyfryzacji zyska też uprawnienia do kontrolowania tego, jak administracja wdraża nowe przepisy. W skrajnym przypadku będzie mógł nałożyć karę administracyjną. Resort cyfryzacji przygotuje przewodniki, które będą prowadzić urzędników za rękę, jeśli chodzi o zapewnienie dostępności cyfrowej. Powstanie także narzędzie do samodzielnej weryfikacji dostępności stron internetowych i mechanizm, który pozwoli je ulepszać.

Dla kogo są te zmiany? Tak naprawdę dla nas wszystkich. Większość z nas dożyje wieku, w którym będziemy określani mianem seniora. Nierzadkie są wtedy problemy ze wzrokiem czy słuchem. Część z nas, choć oczywiście nikomu nie życzymy, może dotknąć niepełnosprawność. A niepełnosprawność to nie jest niepełnoprawność. Ograniczenia fizyczne nie ograniczają naszych praw.

Szacuje się, że w tej chwili nawet 30 proc. społeczeństwa może mieć trwałe lub czasowe ograniczenia w mobilności czy percepcji. Są wśród nich ludzie niesłyszący, niedowidzący, z trudnościami manualnymi i poznawczymi, na przykład po udarze czy chorujący na Alzheimera. Jesteśmy też coraz starsi. Obecnie w Polsce żyje prawie 9 mln osób powyżej 60. roku życia. W 2030 r. będzie ich 10,7 mln i będą stanowić niemal 30 proc. ludności.

To dla nich przygotowujemy cały pakiet działań na rzecz dostępności. Bo dostępność to także architektura, transport czy dostęp do usług publicznych i wiele innych kwestii. Wszystkie aktywności na rzecz dostępności spina program „Dostępność plus”. Są w nim na przykład ujęte fundusze na konkursy, w których szkoły, przychodnie, uczelnie czy urzędy będą mogły starać się o pieniądze na likwidowanie barier architektonicznych, ale zaplanowano też działania legislacyjne.

Obok ustawy o dostępności cyfrowej powstanie też horyzontalna ustawa o dostępności. W najbliższych dniach Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju skieruje ją do formalnych konsultacji i uzgodnień. Takie ustawy, które regulują kwestię dostępności, ma wiele krajów, na przykład Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Norwegia. Różnią się one zakresem – niektóre dotyczą tylko sektora publicznego, a niektóre także prywatnego – ale łączy je nacisk na szczególne potrzeby osób z niepełnosprawnościami, seniorów i innych, które mają tymczasowe lub stałe problemy z poruszaniem się i percepcją.

Nowe prawo wprowadzi wiele uprawnień i ułatwień dla osób z niepełnosprawnościami, m.in. w zakresie audiodeskrypcji i napisów w telewizji, organizacji imprez masowych czy transportu publicznego. Będą też obowiązki, głównie dla prawie 65 tys. instytucji publicznych. Niektóre – np. urzędy gminy, urzędy marszałkowskie czy ministerstwa – dodatkowo będą musiały posiadać certyfikat dostępności.

Oprócz wprowadzania realnych ułatwień program „Dostępność plus” ma jeszcze jedno zadanie. To zmiana myślenia. Dostępność ma stać się oczywistością, a nie luksusowym dodatkiem. W tym kierunku idą też nasze ustawy. Nie mamy wątpliwości, że zmiany będą ewolucyjne, bo zmiana świadomości nie jest kwestią jednego roku. Wszystkie teorie zarządzania mówią, że najsłabszym ogniwem w procesach jest człowiek. Ale człowiek może być też sprężyną, która nakręca zmianę. ©℗