Gminy muszą współpracować z organami bezpieczeństwa państwa

Służby specjalne to instytucje, które prowadzą działania operacyjno-rozpoznawcze i analityczno-informacyjne, w tym o charakterze niejawnym, mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa państwa. Do tego rodzaju służb ustawa o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu zalicza m.in.: Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego i Centralnego Biura Antykorupcyjnego (zwane dalej odpowiednio: ABW, AW, SKW, SWW oraz CBA). Działania dla ochrony bezpieczeństwa państwa podejmowane są również przez wymienione w art. 11 ww. ustawy, choć niezaliczone w niej do służb specjalnych: Policję, Straż Graniczną, Żandarmerię Wojskową, Służbę Więzienną, Biuro Ochrony Rządu, Służbę Celną, urzędy i izby skarbowe, organy kontroli skarbowej, organy informacji finansowej oraz służby rozpoznania Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Wykonując czynności służące realizacji ustawowych zadań, funkcjonariusze ABW i AW mają prawo żądania niezbędnej pomocy od instytucji państwowych, organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego oraz przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie użyteczności publicznej. Wymienione instytucje, organy i przedsiębiorcy są obowiązani, w zakresie swojego działania, do udzielenia nieodpłatnie tej pomocy - w ramach obowiązujących przepisów prawa.

Sposób realizacji prawa żądania wspomnianej pomocy określa rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 8 października 2003 r. w sprawie udzielania funkcjonariuszom Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu niezbędnej pomocy przez instytucje państwowe, organy administracji rządowej i samorządu terytorialnego, przedsiębiorców, jednostki organizacyjne, organizacje społeczne oraz obywateli (Dz.U. z 2003 nr 183, poz. 1788 z późn. zm.). Z par. 3 rozporządzenia wynika, że z żądaniem o udzielenie pomocy funkcjonariusz powinien zwrócić się w pierwszej kolejności do kierownika jednostki, a w przypadku jego nieobecności - do osób aktualnie dysponujących możliwościami udzielenia takiej pomocy. W takim przypadku funkcjonariusz ma obowiązek okazania legitymacji służbowej oraz podania podstawy prawnej żądania, a także określenia rodzaju i zakresu oczekiwanej pomocy. W tym momencie w praktyce zatem precyzuje pojęcie niezbędnej pomocy, którego ustawa nie definiuje. Żądanie udzielenia pomocy może nastąpić w formie ustnej lub pisemnej. O skorzystaniu z pomocy, jej rodzaju i zakresie oraz podmiocie lub osobie udzielającej pomocy funkcjonariusz informuje swojego bezpośredniego przełożonego. Ponadto na żądanie podmiotu lub osoby udzielającej pomocy powinien wydać stosowne pokwitowanie (może odstąpić od tego w przypadkach uzasadnionych koniecznością niezwłocznego działania) na udostępnione w ramach pomocy rzeczy lub dokumenty.

Podobne kompetencje w zakresie żądania niezbędnej pomocy, skorelowane z obowiązkiem m.in. organów samorządu terytorialnego co do jej udzielenia, przysługują także, na mocy art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego, wykonującym czynności operacyjno-rozpoznawcze funkcjonariuszom SKW i SWW. Szczegółowy sposób żądania pomocy przez funkcjonariuszy (w tym wypadku także żołnierzy) tych służb, podobny do opisanego wyżej, również określa rozporządzenie wydane jednak nie przez prezesa Rady Ministrów, lecz ministra obrony narodowej z 27 września 2006 r. (Dz.U. nr 177, poz. 1313 z późn. zm.). Warto wszakże zauważyć, że na podstawie par. 4 tego rozporządzenia obowiązek okazania legitymacji służbowej przez funkcjonariusza występującego z żądaniem udzielenia pomocy dotyczy tylko przypadków, w których okoliczności na to pozwalają. Jeżeli tak jest, wówczas legitymację należy okazać w sposób umożliwiający odczytanie zawartych w niej danych. O skorzystaniu z pomocy, jej rodzaju i zakresie oraz podmiocie lub osobie udzielającej pomocy funkcjonariusz informuje swojego przełożonego w formie notatki służbowej. Notatka ta musi zawierać dane wskazane w par. 5 rzeczonego rozporządzenia. Chodzi m.in. o imię i nazwisko oraz adres osób obecnych przy przeprowadzaniu czynności, przyczynę jej podjęcia oraz jej wyniki.

Wreszcie funkcjonariusze CBA, wykonując czynności służące rozpoznawaniu, zapobieganiu i wykrywaniu przestępstw wskazanych w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, jako służba specjalna do spraw zwalczania korupcji w życiu publicznym i gospodarczym, w szczególności w instytucjach państwowych i samorządowych, a także do zwalczania działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa, może również zwracać się o niezbędną pomoc m. in. do organów samorządu terytorialnego (art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy o CBA). Także w przypadku tej formacji szczegółowy sposób przeprowadzania czynności związanych z żądaniem niezbędnej pomocy od organów samorządu terytorialnego przez funkcjonariuszy tej służby określa rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z 4 sierpnia 2006 r. w sprawie udzielania funkcjonariuszom Centralnego Biura Antykorupcyjnego niezbędnej pomocy przez instytucje państwowe, organy administracji rządowej i samorządu terytorialnego, przedsiębiorców, jednostki organizacyjne, organizacje społeczne oraz obywateli (Dz.U. z 2006 r. nr 142, poz. 1018 z późn. zm.). Zgodnie z nim w przypadku żądania nieodpłatnej pomocy funkcjonariusz zwraca się w pierwszej kolejności do kierownika jednostki, a w przypadku jego nieobecności - do osób aktualnie dysponujących możliwościami udzielenia takiej pomocy. Żądanie udzielenia pomocy może być zgłoszona ustnie w sytuacjach niecierpiących zwłoki, a jeżeli zwłoka mogłaby spowodować utratę informacji lub zatarcie albo zniszczenie dowodów przestępstwa, lub w sytuacji, gdy funkcjonariusz wykonuje czynności służbowe na polecenie sądu lub prokuratora, żądanie to powinno zostać przedstawione w formie pisemnej. Przed przystąpieniem do czynności funkcjonariusz okazuje legitymację służbową oraz podaje podstawę prawną żądania, rodzaj i zakres pomocy, a także poucza o prawie złożenia zażalenia do prokuratora właściwego ze względu na miejsce przeprowadzania czynności. O skorzystaniu z pomocy, jej rodzaju i zakresie oraz podmiocie lub osobie udzielającej pomocy funkcjonariusz informuje (przepis rozporządzenia nie stanowi, w jakiej formie) swojego bezpośredniego przełożonego. Natomiast na żądanie podmiotu udzielającego pomocy funkcjonariusz powinien wydać pokwitowanie na udostępnione w ramach tej pomocy rzeczy lub dokumenty.

Przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych funkcjonariusze wszystkich ww. służb specjalnych mogą - na mocy ustaw regulujących status tych służb - posługiwać się dokumentami, które uniemożliwiają ustalenie danych identyfikujących funkcjonariusza

● Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

● Agencji Wywiadu,

● Służby Kontrwywiadu Wojskowego,

● Służby Wywiadu Wojskowego,

● Centralnego Biura Antykorupcyjnego

Maciej Napierała

dgp@infor.pl

Ustawa z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz.U. z 2010 r. nr 29, poz. 154 z późn. zm.).

Ustawa z 9 czerwca 2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego (Dz.U. z 2006 r. nr 104, poz. 709 ze zm.).

Ustawa z 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz.U. z 2006 r. nr 104, poz. 708 z późn. zm.).