Jakie działania podejmuje samorząd przed początkiem roku szkolnego

Sierpień to dla dzieci ostatni miesiąc wakacji, a dla samorządu i dyrektorów szkól okres wytężonej pracy związanej z przygotowaniem placówek do przyjęcia uczniów w nowym roku szkolnym. W tym okresie najczęściej dokonuje się niezbędnych remontów, wyposaża się placówki w potrzebny sprzęt i pomoce dydaktyczne, wybiera się firmy realizujące zadania w zakresie dowozu dzieci czy ich dożywiania. Jest to ostatni moment na zakończenie postępowania konkursowego na stanowisko dyrektora szkoły. Do 31 sierpnia organ prowadzący szkołę musi wydać decyzję o nadaniu stopnia nauczyciela mianowanego dla pedagogów, którzy złożyli do 30 czerwca danego roku wniosek o nadanie tego stopnia awansu zawodowego.

Rada gminy zobowiązana jest w uchwałach ustalić sieć prowadzonych przez gminę publicznych przedszkoli, oddziałów przedszkolnych oraz szkół. Powinna ona być tak określona, by wszystkie dzieci zamieszkałe na obszarze gminy miały możliwość spełnienia obowiązku szkolnego (przygotowania przedszkolnego). Sama droga dziecka z domu do szkoły nie może przekraczać:

● 3 km - w przypadku uczniów klas I - IV szkół podstawowych oraz sześciolatków,

● 4 km - w przypadku uczniów klas V i VI szkół podstawowych oraz uczniów gimnazjów.

Jeżeli droga dziecka przekracza powyżej wskazane odległości obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu lub zwrot kosztów przejazdu środkami komunikacji publicznej. Obowiązek zwrotu kosztów przez gminę zachodzi w sytuacji niezapewnienia bezpłatnego transportu. Jeżeli gmina nie jest w stanie zabezpieczyć bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu, to musi zapewnić zwrot kosztów przejazdu, ale wyłącznie środkami komunikacji publicznej (wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 kwietnia 2008 r., II SA/Bd 1000/07 www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W powołanym orzeczeniu sąd położył nacisk na fakt, iż gmina nie ma obowiązku zwrotu kosztów przejazdu samochodem prywatnym rodziców dziecka. Refundacja kosztów nie odbywa się w trybie wydania decyzji administracyjnej. Realizacja tego obowiązku nie wymaga wydania decyzji administracyjnej (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 8 stycznia 2008 r. II SA/Rz 630/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Gmina zobowiązana jest także zapewnić dowóz do szkół dzieci i młodzieży z poważnymi dysfunkcjami. W drodze umowy zawartej z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) rodzice tych dzieci mogą zapewnić dowóz i opiekę we własnym zakresie.

Gmina może spełnić obowiązek dowożenia dzieci do szkoły własnym środkiem transportu albo (jak najczęściej bywa) wybierając firmę transportową. Sposób realizacji powyższego obowiązku zależy od decyzji wójta (burmistrza). Należy jednak pamiętać, że gdy wydatki ponoszone przez zamawiającego na zakup usługi dowozu dzieci do szkoły przekraczają równowartość 14 tys. euro, konieczne jest przeprowadzenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na wybór wykonawcy tej usługi.

Procedura wyboru wykonawcy uzależniona jest od okoliczności faktycznych występujących na danym terenie. Jednak, co do zasady, najwłaściwszym są tryby podstawowe, tj. przetarg nieograniczony lub przetarg ograniczony. Natomiast zastosowanie trybu zapytania o cenę do wyboru wykonawcy usług związanych z dowozem dzieci do szkoły nie powinno mieć zastosowania. Trudno bowiem uznać, że wszystkie firmy przewozowe działające na danym terenie specjalizują się w dowozie dzieci do szkół.

Zadaniem gminy o charakterze obowiązkowym jest również dożywianie dzieci. Samorządy mogą na ten cel otrzymywać dotacje z budżetu państwa. Zadanie to wynika z art. 17 ust. 1 pkt 14 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.). W celu wsparcia samorządu w wypełnianiu tego obowiązku ustanowiono wieloletni program rządowy na lata 2006-2009. Plan utworzony został ustawą z 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. nr 267, poz. 2259 z późn. zm.). Program rządowy przedłużony został do 2013 roku. Realizowany jest on jest przez poszczególne województwa. W województwach zaś przez gminy. Program koordynuje w województwie wojewoda, w gminie natomiast wójt (burmistrz, prezydent miasta).

Uczestnictwo w tym programie zgłaszają m.in. przedszkola i szkoły. Finansowany on jest z budżetu państwa oraz ze środków budżetów gmin. Gmina realizuje program pomocy w dożywianiu przy wykorzystaniu ośrodków pomocy społecznej, jednostek organizacyjnych gminy, placówek i instytucji, które posiadają bazę żywieniową lub odpowiednie warunki do wydawania produktów żywnościowych. W dożywianiu kierownik ośrodka współpracuje z dyrektorami szkół. Jeżeli szkoła ma warunki umożliwiające przygotowanie posiłków, może je wydawać u siebie. W myśl bowiem art. 67a ustawy o systemie oświaty w celu zapewnienia prawidłowej realizacji zadań opiekuńczych, w szczególności wspierania prawidłowego rozwoju uczniów, szkoła może zorganizować stołówkę. Warunki korzystania z niej, w tym wysokość opłat za posiłki, ustala dyrektor szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym szkołę.

W przypadku gdy w szkole nie ma warunków do wydawania posiłków, kierownik ośrodka, we współpracy z dyrektorem szkoły, powinien zorganizować możliwość spożywania posiłków poza szkołą. Dyrektor szkoły może przygotować listę uczniów wymagających pomocy w formie posiłku i przekazać je do właściwego ośrodka pomocy społecznej. Dostarczanie sporządzania i dostarczania gotowych posiłków zleca się firmom zewnętrznym w drodze zamówień publicznych zgodnie z zasadami, które omówiono odnośnie do dowozu dzieci do szkoły.

Od 2004 roku Agencja Rynku Rolnego realizuje program unijny - dopłaty do spożywania mleka i przetworów mlecznych w placówkach oświatowych, zwany "Szklanką mleka". Program ten skierowany jest do dzieci uczęszczających do przedszkoli, szkół podstawowych, gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych. Spożycie mleka i przetworów mlecznych w placówkach oświatowych finansowane jest z trzech źródeł z budżetu:

● Unii Europejskiej - przedszkolach i szkołach,

● krajowego - w szkołach podstawowych,

● Funduszu Promocji Mleka - w przedszkolach i gimnazjach.

W ramach programu unijnego uczeń może otrzymać każdego dnia 0,25 l mleka lub przetworu mlecznego po obniżonej cenie. W programie mogą brać udział placówki oświatowe oraz podmioty zainteresowane dostarczaniem mleka i przetworów mlecznych do tych placówek. Te z nich, które nie zamierzają samodzielnie organizować dostaw mleka i przetworów mlecznych, mogą uczestniczyć w programie za pośrednictwem innych zatwierdzonych dostawców. Lista tych dostawców dostępna jest na stronie internetowej www.arr.gov.pl. Więcej informacji na temat dopłaty unijnej, krajowej oraz tryb udzielania dofinansowania z Funduszu Promocji Mleka wraz z formularzami dostępne są na powyższej stronie internetowej, a także w oddziałach terenowych Agencji.

Od roku szkolnego 2009/2010 Komisja Europejska uruchomiła nowy program Wspólnej Polityki Rolnej "Owoce w szkole". Do programu tego przystąpiła również Polska. Podstawą jego działania jest rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 12 maja 2011 r. w sprawie sposobu realizacji środków towarzyszących służących zapewnieniu skutecznego wykonania programu "Owoce w szkole" (Dz.U. nr 103, poz. 594).

Program finansowany jest ze środków pochodzących z budżetu UE (75 proc.) oraz środków z budżetu krajowego (25 proc.). W Polsce program skierowany jest do uczniów klas I-III szkół podstawowych. Dzieciom uczestniczącym w programie udostępnia się: świeże owoce (jabłka, gruszki, truskawki), świeże warzywa (marchew, słodka papryka, rzodkiewki) oraz soki owocowe, warzywne oraz owocowo - warzywne. Każde dziecko otrzymuje jednorazowo porcję składającą się z jednego produktu owocowego i jednego produktu warzywnego.

W ramach programu "Owoce w szkole" dzieciom udostępniane są owoce i warzywa przygotowane do bezpośredniego spożycia, wystarczająco rozwinięte, dojrzałe, zdrowe. Owoce, warzywa oraz soki nie mogą zawierać dodatku tłuszczu, soli, cukru lub substancji słodzących. Za jakość owoców i warzyw dostarczanych do szkół podstawowych odpowiedzialny jest zatwierdzony dostawca lub zatwierdzona szkoła, które samodzielnie przygotowuje i udostępnia owoce i warzywa dzieciom. W przypadku dostaw produktów niespełniających wymagań jakościowych produkty te nie powinny być przyjęte przez placówkę. Za realizację programu odpowiedzialna jest Agencja Rynku Rolnego.

Nadchodzący miesiąc może być wykorzystany na zakończenie procedury konkursowej związanej z wyborem dyrektora szkoły. Kandydata na stanowisko dyrektora wyłania się w drodze konkursu organizowanego i nadzorowanego przez organ prowadzący szkołę, tj. wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta lub marszałek województwa.

Dyrektor kieruje szkołą, reprezentuje ją na zewnątrz, jest przełożonym wszystkich pracowników szkoły i przewodniczącym rady pedagogicznej. Szczegółowy tryb wyłonienia kandydata określają przepisy par. 2-8 rozporządzenia ministra edukacji narodowej z 8 kwietnia 2010 r. w sprawie regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora publicznej szkoły lub publicznej placówki oraz trybu pracy komisji konkursowej (Dz.U. nr 60, poz. 373). W myśl par. 2 organ prowadzący szkołę wyznacza przewodniczącego komisji konkursowej, który kieruje jej pracami. Przewodniczący ustala termin i miejsce posiedzenia komisji. Posiedzenie komisji odbyć się musi nie później niż w ciągu 14 dni roboczych od upływu terminu składania ofert przez kandydatów, wskazanego w ogłoszeniu konkursu. Prace tej komisji są prowadzone, gdy w posiedzeniu bierze udział co najmniej 2/3 jej członków.

Komisja, na podstawie złożonej oferty, podejmuje uchwałę o dopuszczeniu lub odmowie dopuszczenia kandydata do postępowania konkursowego. Uchwała ta zapada zwykłą większością głosów w głosowaniu jawnym. W przypadku równej liczby głosów decyduje głos przewodniczącego komisji.

Przesłankami odmowy dopuszczenia kandydata do postępowania konkursowego stanowi złożenie oferty po terminie, niedołączenie do niej wszystkich wymaganych dokumentów lub gdy kandydat nie spełnia wymagań wskazanych w ogłoszeniu. W czynnościach tych nie bierze udziału kandydat. O treści uchwały kandydaci dowiadują się z ustnej informacji przewodniczącego. Kandydat, któremu odmówiono dopuszczenia do konkursu, może w terminie trzech dni od uzyskania tej informacji wystąpić z pisemnym wnioskiem o podanie przyczyny niedopuszczenia do postępowania. Informację w tym zakresie powinien on otrzymać w terminie siedmiu dni od złożenia wniosku.

Komisja, po rozmowie z każdym z kandydatów dopuszczonych do postępowania konkursowego, dokonuje ich merytorycznej oceny. Ocenie podlega w szczególności przedstawiona przez nich koncepcja funkcjonowania i rozwoju publicznego szkoły. Członkowie komisji mogą zadawać kandydatom pytania. Komisja wyłania kandydata na dyrektora w głosowaniu tajnym bezwzględną większością głosów. Brak spełnienia powyższego warunku w kolejnych możliwych trzech głosowaniach skutkuje stwierdzeniem nierozstrzygnięcia konkursu. Z posiedzenia komisji sporządza się protokół, który podpisują obecni na posiedzeniu członkowie komisji.

Po zakończeniu obrad przewodniczący niezwłocznie powiadamia organ prowadzący o wyniku postępowania konkursowego oraz przekazuje temu organowi dokumentację postępowania konkursowego. Szkołą lub placówką kieruje nauczyciel mianowany lub dyplomowany, któremu powierzono stanowisko dyrektora. Szkołą może również kierować osoba niebędąca nauczycielem powołana na stanowisko dyrektora przez organ prowadzący, po zasięgnięciu opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny. W szkole lub placówce, w których zgodnie z ramowym statutem może być utworzone stanowisko wicedyrektora i inne stanowiska kierownicze, powierzenia tych stanowisk i odwołania z nich dokonuje dyrektor szkoły lub placówki, po zasięgnięciu opinii organu prowadzącego, rady szkoły lub placówki oraz rady pedagogicznej. Umowa o pracę na stanowisku nauczyciela, zawarta na czas określony krótszy niż okres powierzenia stanowiska kierowniczego, ulega przedłużeniu na okres powierzenia.

Organ prowadzący szkołę musi nadać najpóźniej niż do 31 sierpnia nauczycielowi kontraktowemu stopień nauczyciela mianowanego. Obowiązek ten dotyczy przypadku, gdy wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego nauczyciel złoży do 30 czerwca. Akt nadania stopnia awansu zawodowego ma formę decyzji. Powinien on więc odpowiadać ogólnym wymogom określonym w art. 107 par. 1 k.p.a. Decyzja w sprawie nadania stopnia awansu zawodowego musi być zgodna ze wzorem ustalonym w załączniku nr 8 rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z 1 grudnia 2004 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz.U. nr 260, poz. 2593 z późn. zm.). Warunkiem nadania nauczycielowi kontraktowemu kolejnego stopnia awansu zawodowego jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, odbycie stażu zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela oraz zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną.

Odmowa nadania stopnia awansu zawodowego również następuje w formie decyzji administracyjnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia należy w szczególności wskazać, którego z warunków nadania stopnia nie spełnił zainteresowany nauczyciel. Organem odwoławczym od tych decyzji jest kurator oświaty. Nadanie stopnia nauczyciela mianowanego nie oznacza automatycznie, że szkoła ma obowiązek zatrudnić nauczyciela na czas nieoznaczony. Nie ma żadnej podstawy, aby nadanie takich kwalifikacji skutkowało zmianą, z mocy prawa, podstawy zatrudnienia (wyrok SN z 10 września 2004 r., I PK 431/03, Wspólnota 2004/20/57). Jeżeli nauczycielowi po przeprowadzonym postępowaniu zostanie nadany wyższy stopień awansu zawodowego, zmiana wysokości wynagrodzenia w tym przypadku następuje z pierwszym dniem roku szkolnego następującym po wydaniu decyzji (art. 39 ust. 1 karty).

● przyjęcie wniosku wraz z wymaganą dokumentacją,

● przeprowadzenie analizy formalnej wniosku i załączonej dokumentacji,

● powołanie komisji egzaminacyjnej, w tym ustalenie przewodniczącego, którym jest przedstawiciel organu prowadzącego szkołę,

● zawiadomienie nauczyciela o terminie i miejscu posiedzenia komisji,

● zapewnienie obsługi administracyjno-biurowej komisji,

● prowadzenie rejestru zaświadczeń o zdaniu egzaminu wydawanych przez komisję oraz rejestru wydanych decyzji,

● wydanie decyzji, tj. aktu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego albo o odmowie nadania stopnia nauczyciela mianowanego,

● doręczenie decyzji,

● przechowywanie i archiwizowanie pełnej dokumentacji dotyczącej procedur awansu zawodowego nauczycieli.

Rodzice ucznia jako miejsce nauki dla niego wybrali ośrodek położony w innej gminie niż ta, w której on zamieszkiwał. Uczeń ten jest dzieckiem niepełnosprawnym o głębokim stopniu upośledzenia. W powyższej placówce brał on udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych. Gmina odmówiła pokrywania kosztów dojazdu ucznia, ponieważ zapewniła transport do podobnego ośrodka położonego bliżej miejscowości, w której zamieszkiwał. Taką praktykę zakwestionował Sąd Najwyższy. W ocenie sędziów gmina ma obowiązek zapewnić bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego wypełnienie obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Przy tym nie musi to być ośrodek położony najbliżej. Wybór ośrodka stanowi uprawnienie nie gminy, lecz osób, do których należy podejmowanie decyzji w imieniu ucznia. Wybór podmiotu realizującego transport ucznia pozostawiony został uznaniu rodziców w tym znaczeniu, że jeśli podejmą się oni dowozić ucznia we własnym zakresie, to gmina nie może przeciwstawić się temu rozwiązaniu, nawet gdyby miała zorganizowany transport i opiekę dla innych uczniów w takim samym stanie zdrowia i do tego samego lub bliższego ośrodka (uchwała SN z 17 lutego 2011 r., III CZP 133/10, Lex nr 700720).

Gmina zamierza podjąć działania w celu otrzymania dotacji na dożywiane dzieci w szkole. W tym celu musi ona na początku we współpracy z dyrektorem szkoły rozpoznać potrzeby uczniów w tym zakresie i stworzyć listę uczniów potrzebujących posiłków. O tych potrzebach powinna poinformować miejscowy ośrodek pomocy społecznej (MOPS). Dyrektor szkoły ma obowiązek współpracy z MOPS. Gmina w porozumieniu z dyrektorem szkoły występuje z wnioskiem do wojewody o udzielenie dotacji na dożywianie dzieci, których rodzice nie są w stanie zapłacić za dożywianie. O udzieleniu bezzwrotnej dotacji ostatecznie decyduje wojewoda.

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Art. 5 ust. 7, art. 14a, art. 17, art. 36a, art. 37, art. 39, art. 67a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).

Art. 9, art. 9a ust. 1 pkt 3, art. 9b, art. 9g ust. 2, art. 39 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).