Kto może stracić na uzyskaniu mandatu radnego

Coraz większymi krokami zbliża się gorący okres samorządowej kampanii wyborczej. Jej kulminacyjnym momentem będą jesienne wybory. Już teraz coraz więcej środowisk uruchamia swoje zaplecza organizacyjne (mniej lub bardziej polityczne), aby z odpowiednio dużym zapasem i przy maksymalnym przygotowaniu z sukcesem przeprowadzić kampanię wyborczą. To ostatni moment, aby przyszły kandydat zrobił rachunek zysków i strat wyboru na radnego.

Z pełnieniem tej funkcji wiążą się nie tylko przywileje. Z piastowaniem mandatu łączą się określone ograniczenia. Dotyczą one m.in. wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej, wykonywania dodatkowych zajęć lub przyjmowania darowizn mogących podważyć zaufanie wyborców, prowadzenia aktywności gospodarczej, łączenia mandatu z niektórymi innymi publicznymi funkcjami. Listę zakazów przewidują regulacje ustrojowe poszczególnych szczebli samorządowych. Chodzi tu o ustawy:

●z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1875 ze zm.; dalej: u.s.g.),

●z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1868 ze zm.; dalej: u.s.p.),

●z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: u.s.w.).

Zakazy odnoszące się do radnych zostały wprowadzone przepisami antykorupcyjnymi. Analogiczne rozwiązania obowiązują radnych rady gminy, rady powiatu i sejmiku województwa. Stąd ilekroć w niniejszym opracowaniu mowa o radnych gminy, uwagi należy odnosić również do członków organów stanowiących pozostałych szczebli samorządowych.

WAŻNE

Nawiązanie przez radnego stosunku pracy z macierzystym urzędem gminy powoduje wygaśnięcie mandatu nawet wtedy, gdy stosunek pracy został niezwłocznie rozwiązany.

W orzecznictwie wskazuje się, że "celem przepisów antykorupcyjnych jest zapobieżenie angażowania się osób publicznych w sytuacje i uwikłania mogące nie tylko poddawać w wątpliwość ich osobistą bezstronność czy uczciwość, ale także podważać autorytet organów Państwa oraz osłabiać zaufanie wyborców i opinii publicznej do ich prawidłowego funkcjonowania" (por. uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z 13 kwietnia 1994 r., sygn. akt W. 2/94).

Niestety sposób sformułowania przepisów antykorupcyjnych jest daleki od doskonałości. Stąd od wielu lat z miernym skutkiem postuluje się ich nowelizację. W prawidłowym odczytaniu regulacji pomocne jest orzecznictwo sądów administracyjnych. Warto się więc z nim zapoznać, gdyż naruszenie zakazów powoduje wygaśnięcie mandatu radnego i to z mocy prawa. Zgodnie z art. 383 par. 2 ustawy z 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 15 ze zm.; dalej: k.w.) wygaśnięcie mandatu stwierdza rada (sejmik) w drodze uchwały, w terminie miesiąca od dnia wystąpienia przyczyny.

Obecnie na wszystkich szczeblach samorządów terytorialnych (w tym: gmin, powiatów, województw oraz dzielnic m.st. Warszawy) w całym kraju funkcjonuje 2827 rad. Natomiast liczba wszystkich radnych w Polsce wynosi 46 797.

46 797 tylu radnych wszystkich szczebli mamy w Polsce

Zanim więc zgłosimy akces startu w tegorocznych wyborach do rad, warto prześledzić, jakie ograniczenia dotyczą radnego. Przede wszystkim szczególną ostrożność powinny wykazywać osoby prowadzące działalność gospodarczą. Przepisy antykorupcyjne przewidują w tym zakresie znaczne ograniczenia. Regulacje dają przedsiębiorcy krótki okres na zamknięcie firmy. Zgodnie z art. 24f ust. 2 u.s.g., jeżeli radny przed rozpoczęciem wykonywania mandatu prowadził działalność gospodarczą z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której pełni funkcję, jest zobowiązany do jej zaprzestania w ciągu trzech miesięcy od dnia złożenia ślubowania. Niewypełnienie tego obowiązku stanowi podstawę do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego.

Zakaz zatrudnienia

Listę ograniczeń otwiera art. 24 u.s.g., który mówi, że z radnym nie może być nawiązywany stosunek pracy w urzędzie gminy, w której uzyskał on mandat. Zakaz ten obowiązuje od momentu złożenia przez radnego ślubowania. W tym momencie zaczyna się okres piastowania mandatu.

Ograniczenie to odnosi się do zatrudnienia w urzędzie gminy (starostwie lub urzędzie marszałkowskim) zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i na podstawie powołania, mianowania oraz spółdzielczego stosunku pracy. Przy czym z orzecznictwa wynika, że znaczenia prawnego nie ma też rodzaj, okres zatrudnienia i stanowisko powierzone radnemu w urzędzie gminy ani to, czy wiąże się to z dodatkowym uposażeniem (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 9 lipca 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 150/10).

Omawiane ograniczenie nie jest absolutne, gdyż wiąże się wyłącznie z urzędem tej jednostki samorządu terytorialnego, w której radny wykonuje funkcję. Obejmuje ono jednak wszystkie etaty, niezależnie od tego, czy są to stanowiska urzędnicze czy pomocnicze. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby przykładowo radny województwa był zatrudniony w starostwie powiatowym, urzędzie gminy czy urzędzie marszałkowskim innego województwa.

Sytuacji odwrotnej niż powyższa, a mianowicie takiej, w której najpierw istnieje stosunek pracy, a dopiero potem w jego trakcie pracownik zostaje radnym, jest poświęcony kolejny przepis, tj. art. 24b u.s.g. W tym przypadku zatrudnienie w urzędzie gminy następuje przed wyborem na radnego. W efekcie nie wolno radnemu nawiązać w urzędzie gminy stosunku pracy na jakiejkolwiek z możliwych podstawie prawnej. Artykuł 24b ust. 1 u.s.g. nakazuje, aby przed przystąpieniem do wykonywania mandatu osoba ta złożyła wniosek o urlop bezpłatny w terminie siedmiu dni od ogłoszenia wyników wyborów przez właściwy organ wyborczy.

WAŻNE

Jeżeli radny został wybrany do tej JST, w której urzędzie pracuje, przed przystąpieniem do wykonywania mandatu w terminie 7 dni od ogłoszenia wyników wyborów powinien złożyć wniosek o urlop bezpłatny.

Subtelne różnice

Jak trafnie zauważył NSA w wyroku z 29 października 2013 r. (sygn. akt II OSK 2449/13), między art. 24a ust. 1 i art. 24b ust. 1 u.s.g. istnieje pewna subtelna różnica. Otóż art. 24a u.s.g. wyklucza istnienie pomiędzy radnym a wymienionymi tam zakładami pracy stosunku pracy, podczas gdy art. 24b u.s.g. istnienia takiego stosunku nie wyklucza. Zabrania on jedynie wykonywania pracy, tzn. jej świadczenia przez radnego w okresie sprawowania mandatu. A zatem posiadanie mandatu radnego nie wpływa bezpośrednio na stosunek pracy łączący radnego z urzędem gminy lub gminną jednostką organizacyjną. Rodzi natomiast obowiązek złożenia wniosku o urlop bezpłatny w macierzystym zakładzie pracy. NSA stwierdził także, że celem regulacji zawartych w art. 24a i 24b u.s.g. jest wykluczenie jakiegokolwiek zbiegu funkcji radnego z wykonywaniem pracy pod kierownictwem lub na zlecenie wójta, burmistrza, prezydenta miasta. A zatem - według NSA - nieważne jest, że ustawodawca nie wyartykułował wprost, iż powyższe przepisy należy zastosować również w sytuacji, gdy w trakcie kadencji radnego następuje u jego dotychczasowego pracodawcy zmiana organizacyjna polegająca na przejęciu pracownika przez urząd gminy, w którym radny ma mandat.

PRZYKŁAD 1

Wpływ przekształceń organizacyjnych na mandat radnego

Waldemar J. został wybrany radnym rady gminy. Był wówczas pracownikiem zakładu gospodarki komunalnej (samorządowego zakładu budżetowego) na stanowisku robotnika gospodarczego - operatora koparki i kierowcy ciągnika. Po roku od objęcia mandatu rada gminy podjęła uchwałę, zgodnie z którą został zlikwidowany ww. samorządowy zakład budżetowy. Pracodawcą Waldemara J. w trybie art. 23[1] kodeksu pracy stał się urząd gminy. Waldemar J. jako osoba pełniąca funkcję radnego nie może być czynnym pracownikiem urzędu gminy (bez względu na stanowisko, jakie zajmuje) w okresie sprawowania funkcji. Naruszenie tego zakazu spowoduje wygaśnięcie mandatu. W tej sytuacji radny powinien wystąpić do pracodawcy o udzielenie mu urlopu bezpłatnego albo rozwiązać umowę o pracę w urzędzie gminy.

Stanowiska kierownicze

Z kolei z art. 24a ust. 2 i art. 24b ust. 1 u.s.g. wynika, że radny nie może pełnić funkcji kierownika lub zastępcy kierownika samorządowej jednostki organizacyjnej. Przy czym pojęcie "pełnienie funkcji" oznacza, że nie może on sprawować tych funkcji na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, spółdzielczego stosunku pracy, umowy cywilnoprawnej, kontraktu menedżerskiego czy nawet faktycznego pełnienia funkcji (społecznie, honorowo lub nieodpłatnie).

Analogicznie jak w przypadku zatrudnienia w urzędzie gminnym art. 24 ust. 2 u.s.g. dotyczy pełnienia ww. funkcji w samorządowych jednostkach organizacyjnych po objęciu mandatu. Natomiast art. 24b ust. 1 u.s.g. odnosi się do kontynuacji wykonywania tych funkcji po wybraniu na radnego. W tym przypadku elekt musi wystąpić o urlop bezpłatny.

Podkreślić należy, że sam zakaz dotyczy wyłącznie kierowników samorządowych jednostek organizacyjnych oraz ich zastępców, a nie wszystkich stanowisk kierowniczych istniejących w jej strukturze organizacyjnej. Bez znaczenia jest jednak, czy pełnienie funkcji kierownika lub jego zastępcy ma charakter trwały czy czasowy (np. tzw. pełnienie obowiązków).

Samorządowa jednostka organizacyjna to jednostka utworzona na podstawie uchwały organu stanowiącego. Nie jest przy tym ważne, czy podmiot ten ma osobowość prawną. Przesądzające znaczenie ma fakt utworzenia go przez samorząd (por. wyrok NSA z 15 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 664/2009). Chodzi więc np. o szkołę podstawową, liceum, zespół szkół, żłobek, muzeum, gminny ośrodek kultury, bibliotekę, miejski ośrodek sportu, szpital itd.

Zawarty w u.s.g. katalog stanowisk, których radnemu gminy nie wolno zajmować w gminnych jednostkach organizacyjnych podczas wykonywania mandatu, jest zamknięty. Oznacza to, że zakaz zatrudnienia radnego gminy nie wyłącza możliwości zatrudnienia go w gminnej jednostce organizacyjnej, w której wykonywany jest mandat, na stanowisku innym niż kierownik bądź zastępca kierownika jednostki.

PRZYKŁAD 2

Zakaz nie obejmuje szeregowych stanowisk

Janina C. zamierza wystartować w tegorocznych wyborach samorządowych na radną rady gminy. Jest zatrudniona jako nauczycielka matematyki w szkole podstawowej. Dlatego obawia się, że będzie musiała na okres sprawowania mandatu wziąć urlop bezpłatny. Nie będzie jednak takiej potrzeby, ponieważ szkoła podstawowa wprawdzie jest gminną jednostką organizacyjną, ale w placówce tej Janina C. nie zajmuje stanowiska dyrektora ani jego zastępcy. Zakaz zawarty w art. 24a ust. 2 i 24b ust. 1 u.s.g. nie dotyczy szeregowego pracownika samorządowej jednostki organizacyjnej.

Urlop bezpłatny

Osoba, która została wybrana do organu stanowiącego samorządu, a pracuje w urzędzie (gminy, starostwie lub urzędzie marszałkowskim), przed złożeniem ślubowania musi złożyć wniosek o urlop bezpłatny. Tak samo musi postąpić nowy radny, który sprawował funkcje kierownicze w samorządowych jednostkach organizacyjnych.

Przed przystąpieniem do wykonywania mandatu radny musi złożyć wniosek o urlop bezpłatny w terminie siedmiu dni od ogłoszenia wyników wyborów przez właściwy organ wyborczy. Tak wynika z art. 25b u.s.g. Termin ten jest zachowany, gdy w tym czasie pracodawca będzie mógł zapoznać się z treścią podania. Natomiast odpowiedź szefa może zostać udzielona później. Pracodawca jest zobowiązany udzielić tego urlopu. Obligatoryjność udzielenia tego urlopu wynika z art. 24b u.s.g. Rozwiązanie to odbiega od regulacji ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2018 poz. 108 ze zm.; dalej: k.p.). W art. 174 k.p. jest mowa, że na pisemny wniosek pracownika pracodawca może udzielić mu urlopu bezpłatnego. W literaturze wskazuje się, że ewentualna odmowa udzielenia urlopu bezpłatnego będzie dawać pracownikowi - radnemu możliwość wystąpienia do sądu pracy z roszczeniem przeciwko pracodawcy o udzielenie tegoż urlopu na podstawie art. 24b u.s.g. wraz z art. 300 k.p. i art. 64 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.; dalej: k.c.), z którego wynika, że prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje to oświadczenie (A. Wierzbica [w:] B. Dolnicki (red.), "Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz", LEX 2016).

Niezależnie od obowiązku dochowania terminu radny powinien złożyć wniosek o urlop przed przystąpieniem do wykonywania mandatu. Oznacza to w praktyce, że podanie musi być przekazane jeszcze przed złożeniem ślubowania.

WZÓR. Wniosek o udzielenie urlopu bezpłatnego

Marek Kowalski     Markowice, dnia ................. 2018 r.

referent prawny

Urząd Miasta

w Markowicach

ul. Piękna 4

W związku z wyborem na radnego i zakazem wykonywania pracy w ramach stosunku pracy w urzędzie miasta (art. 24b ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1875 ze zm.), w którym radny uzyskał mandat, wnoszę o udzielenie mi urlopu bezpłatnego na czas wykonywania mandatu.

Marek Kowalski

Otrzymują:

1. Adresat

2. a/a

@RY1@i02/2018/047/i02.2018.047.050000100.101(c).gif@RY2@

Natomiast uchybienie terminowi choćby o dzień powoduje, że radny narusza ustawowy zakaz łączenia stanowisk, a zatem jego mandat ulega wygaśnięciu.

WAŻNE

Radny rady gminy albo sejmiku otrzymuje urlop bezpłatny na okres sprawowania mandatu oraz trzy miesiące po jego ustaniu. W powiecie okres ten jest krótszy, bo nie obejmuje dodatkowych trzech miesięcy.

Zgodnie z art. 24b ust. 3 u.s.g. radny otrzymuje urlop bezpłatny bez względu na rodzaj i okres trwania stosunku pracy. Stosunek pracy zawarty na czas określony, który ustałby przed terminem zakończenia urlopu bezpłatnego, przedłuża się do trzech miesięcy po zakończeniu tego urlopu. Oznacza to, że jeśli przykładowo pracownik urzędu gminy w gminie, w której uzyskał mandat, był zatrudniony na czas określony trzech miesięcy, to jego stosunek pracy ulega przedłużeniu na czas wykonywania mandatu i dodatkowo trzy miesiące po jego ustaniu. Angaż terminowy może zatem wydłużyć się nawet o pięć lat (gdyż tyle będzie wynosiła kadencja) i trzy miesiące.

W przypadku radnego zatrudnionego na stanowisku kierownika jednostki organizacyjnej przejętej w czasie kadencji lub utworzonej przez jednostkę samorządu, w której radny uzyskał mandat, termin do złożenia wniosku o urlop bezpłatny wynosi sześć miesięcy od dnia ich nastąpienia.

Wyznaczenie zdecydowanie dłuższego terminu do wystąpienia z wnioskiem o urlop bezpłatny niż w pozostałych przypadkach jest związane z koniecznością zapewnienia funkcjonowania takiej jednostki organizacyjnej do czasu powierzenia pełnienia tej funkcji innej osobie, wybranej np. w drodze konkursu przeprowadzonego w trybie przepisów ustawy o pracownikach samorządowych.

WAŻNE

Niezłożenie przez radnego wniosku o urlop bezpłatny jest równoznaczne ze zrzeczeniem się mandatu.

Praca na umowie cywilnej

Kolejny zakaz wynika z art. 24d u.s.g. Zgodnie z jego treścią wójt nie może powierzyć radnemu gminy, w której radny uzyskał mandat, wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej. Analogiczne ograniczenie obowiązuje w powiecie i województwie. Jak wyjaśnił WSA we Wrocławiu w wyroku z 14 lipca 2016 r. (sygn. akt III SA/Wr 731/16), z treści art. 24d u.s.g. wynika, że z ustanowionym w nim zakazem będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy łącznie zostaną spełnione następujące warunki:

●nastąpi powierzenie radnemu tej gminy, w której uzyskał on mandat, wykonywania pracy,

●na podstawie umowy cywilnoprawnej,

●powierzenia dokona wójt.

Ze względu na treść art. 24d u.s.g. pojawiły się wątpliwości, czy adresatem tego obostrzenia jest wójt, czy także radny. A zatem czy jego złamanie będzie miało wpływ na wykonywany mandat radnego. Zdaniem WSA we Wrocławiu wyrażonym w wyroku z 2 lipca 2009 r. (sygn. akt III SA/Wr 140/09) ograniczenie przewidziane w art. 24d u.s.g. obejmuje również radnego. Dlatego w razie złamania zakazu dochodzi do wygaśnięcia jego mandatu.

Odmiennie uważał WSA w Olsztynie w wyroku z 15 stycznia 2008 r. (sygn. akt II SA/Ol 1027/07). W orzeczeniu tym stwierdził, że ograniczenie przewidziane w art. 24d u.s.g. formułuje bezwzględny zakaz powierzania radnemu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej. Jednak redakcja tego przepisu wskazuje, że jest on adresowany wyłącznie do wójta gminy. W ocenie olsztyńskiego sądu administracyjnego adresatem zakazu nie jest radny. Jeżeli nie jest on adresowany do radnego, to - w ocenie tego sądu - samorządowca nie można pozbawić mandatu w razie jego naruszenia. Podobnie wypowiedział się wojewoda podlaski w rozstrzygnięciu nadzorczym z 18 kwietnia 2008 r. (znak: NK.II.DJ.0911-77/08) oraz WSA w Białymstoku w wyroku z 10 lipca 2008 r. (sygn. akt II SA/Bk 405/08).

Tę drugą linię orzeczniczą poparł NSA w wyroku z 2 września 2014 r. (sygn. akt II OSK 1654/14). W orzeczeniu tym sąd podkreślił, że: "Nie zasługuje na poparcie niejednokrotnie wyrażany w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych i w piśmiennictwie pogląd, zgodnie z którym zastosowana w art. 24d u.s.g. formuła jest na tyle szeroka, by pozwalała na jej zastosowanie w odniesieniu do radnego, sankcjonując jej naruszenie poprzez zastosowanie instytucji wygaśnięcia mandatu radnego". NSA uznał, że przede wszystkim na takie zastosowanie nie pozwala wykładnia językowa cytowanego przepisu, która w pełni umożliwia ustalenie znaczenia zawartej w nim treści. Co więcej, NSA wyjaśnił, że wygaśnięcie mandatu radnego ma charakter sankcji i to takiej, która skutkuje poważnymi konsekwencjami. Według tego sądu nie można takiej dolegliwości domniemywać w drodze wykładni celowościowej i systemowej.

W powyższym orzeczeniu NSA rozwinął także inny ważny wątek. Otóż uznał, że z brzmienia art. 24d u.s.g. nie sposób skutecznie wywodzić, aby regulowanym zakazem objęte były przypadki, w których zobowiązanie dotyczyło incydentalnego wykonania przez radnego usługi na rzecz gminy. Zdaniem NSA zakaz z art. 24d u.s.g. obejmuje kontrakty cywilne zobowiązujące do wykonywania pracy w znaczeniu ścisłym. Chodzi więc o przypadki, gdy wójt zawiera pozorny kontrakt cywilny z radnym, aby ominąć zakazy zatrudnienia radnego zawarte w art. 24a i art. 24b u.s.g. Według NSA jednorazową usługę trudno uznać za próbę takiego obejścia ograniczeń ustawowych.

PRZYKŁAD 3

Jednorazowa usługa

Zarządzeniem zastępczym wojewoda stwierdził wygaśnięcie mandatu radnego. Powodem było wykonywanie pracy na podstawie umowy o dzieło, która dotyczyła remontu gminnego kąpieliska. Radny w skardze do sądu argumentował, że zakaz z art. 24d u.s.g. adresowany jest wyłącznie do wójta gminy. Adresatem tego zakazu nie jest natomiast radny. Ponadto wskazał, że przeprowadzenie prac było niezbędne. Dlatego m.in. roboty były wykonane znaczenie wcześniej, niż sporządzono formalnie umowę pisemną i dokonano odbioru prac. Sąd I instancji oddalił skargę. W uzasadnieniu stwierdził, że chociaż z literalnego brzmienia art. 24d u.s.g. wynika, iż zakaz jest skierowany do wójta, nie oznacza to, że nie dotyczy on radnego. W ocenie sądu za taką interpretacją przemawia cel tego rozwiązania, tj. zapobieganie korupcji. Okoliczność, że najpierw była to umowa ustna, która później znalazła potwierdzenie na piśmie, nie ma znaczenia dla zastosowania art. 24d u.s.g. Regulacja ta nie różnicuje zakazu zawierania umów z radnymi w zależności od formy tej umowy (ustnej, pisemnej, notarialnej lub innej). Z jej treści nie wynika także, że jego stosowanie jest wyłączone w sytuacjach nagłych. Trudno poza tym przypuszczać, że radny był jedyną osobą w gminie (i okolicach), która była zdolna podjąć się remontu gminnego kąpieliska. Radny zaskarżył wyrok skargą kasacyjną. Sąd II instancji uznał ją za zasadną, dlatego uchylił orzeczenie sądu I instancji i zarządzenie zastępcze wojewody. W uzasadnieniu stwierdził, że zlecenie radnemu pracy miało charakter jednorazowej usługi, której nie można utożsamiać z zatrudnieniem. Gdyby w drodze zlecenia wójt powierzył mu pełnienie obowiązków pracowniczych lub funkcji w jednostkach organizacyjnych, sankcja wynikałaby z zakazu zatrudnienia w urzędzie gminy i pełnienia funkcji w jednostkach organizacyjnych. Zdaniem sądu II instancji być może, mając na względzie właśnie te konsekwencje, ustawodawca nie przewidział w art. 24d u.s.g. odrębnej sankcji dla radnego.

(na podstawie wyroku NSA z 2 września 2014 r., sygn. akt II OSK 1654/14) ⒸⓅ

Kontakt w samorządowym podmiocie

Zakaz zawarty w art. 24d u.s.g. dotyczy umów cywilnoprawnych zawieranych nie tylko przez wójta, lecz także przez wszystkie inne podmioty działające z jego upoważnienia, w tym w szczególności zastępcę wójta czy sekretarza gminy. Ograniczenie w zakresie dopuszczalności zawierania umów cywilnoprawnych z radnym gminy, w której wykonuje on mandat, nie dotyczy jednak kierowników gminnych jednostek organizacyjnych (por. wyrok WSA w Białymstoku z 10 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 405/08).

Zdaniem WSA we Wrocławiu wyrażonym w wyroku z 14 lipca 2016 r. (sygn. akt III SA/Wr 732/16) dopuszczalność zawarcia umowy z radnym przez kierownika jednostki organizacyjnej gminy zarówno posiadającej osobowość prawną (np. spółka gminna), jak i jej nieposiadającej (np. działającej w formie jednostki budżetowej, takiej jak przedszkole) wynika z interpretacji art. 24a oraz art. 24b u.s.g. Zgodnie z powołanymi przepisami zarówno radny, jak i osoba wybrana na radnego nie może wykonywać pracy w ramach stosunku pracy w urzędzie gminy, w której sprawuje lub uzyskała mandat, oraz nie może wykonywać funkcji kierownika lub jego zastępcy w jednostce organizacyjnej gminy. A contrario stwierdzić należy, że osoba taka może wykonywać pracę w ramach stosunku pracy w jednostce organizacyjnej gminy innej niż urząd gminy, z wyjątkiem funkcji kierownika lub zastępcy kierownika tej jednostki. Skoro zatem radny może w ramach stosunku pracy pozostawać szeregowym pracownikiem jednostki organizacyjnej gminy, to również kierownik takiej jednostki organizacyjnej może powierzyć radnemu gminy wykonywanie pracy w tej jednostce organizacyjnej na podstawie umowy cywilnoprawnej.

PRZYKŁAD 4

Na umowie cywilnej w jednostce organizacyjnej gminy

Radny wykonywał pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej w samorządowym przedszkolu. Nie pełnił w niej kierowniczego stanowiska. Radny nie naruszył w tym przypadku zakazu z art. 24d u.s.g., gdyż osoba wybrana na radnego lub radny może wykonywać pracę w ramach stosunku pracy w jednostce organizacyjnej gminy innej niż urząd gminy, z wyjątkiem funkcji kierownika lub zastępcy kierownika tej jednostki. Skoro zatem radny może w ramach stosunku pracy pozostawać szeregowym pracownikiem jednostki organizacyjnej gminy, to również kierownik takiej jednostki organizacyjnej może powierzyć mu wykonywanie pracy w tej jednostce organizacyjnej na podstawie umowy cywilnoprawnej.

(na podstawie wyroku WSA we Wrocławiu z 14 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 731/16) ⒸⓅ

Sołtys inkasentem

W praktyce pod znakiem zapytania była dopuszczalność pełnienia funkcji inkasenta przez sołtysa będącego radnym. Regionalna Izba Obrachunkowa w Opolu w piśmie z 7 lutego 2011 r. (znak: NA.III-0221-2/2011) dopuściła taką możliwość. Zdaniem RIO podstawę wykonywania obowiązków przez inkasenta stanowi uchwała rady gminy wyznaczająca inkasentów, która ma charakter aktu prawa miejscowego. Obowiązki wykonywane przez inkasenta nie wynikają z przepisów prawa cywilnego, a stosunek, jaki wywiązał się pomiędzy gminą a inkasentem, ma charakter administracyjnoprawny. W związku z powyższym nie ma tu zastosowania art. 24d u.s.g.

Podobnie stwierdził WSA we Wrocławiu w wyroku z 22 listopada 2017 r. (sygn. akt III SA/Wr 704/17, nieprawomocny). Sąd ten wyjaśnił, że doręczanie decyzji podatkowych i nakazów płatniczych przez sołtysa jako - umocowanego ustawowo - stanowi wykonywanie zadań publicznych przez funkcjonariusza publicznego. Zdaniem wrocławskiego sądu administracyjnego podstaw prawnych dla tych czynności procesowych nie stanowią jednak przepisy prawa cywilnego (umowa-zlecenie), ale przepisy prawa publicznego, tj. ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.). Nie można zatem przyjąć, że w przypadku sołtysa będącego jednocześnie inkasentem podatków, których wymiar określały doręczane przez niego decyzje, umowa-zlecenia zawarta pomiędzy nim a burmistrzem kreowała stosunek pracy polegający ma doręczaniu przesyłek. Zawarcie takiej umowy nie powoduje, że w sprawie doszło do naruszenia art. 24d u.s.g. Powierzenie doręczenia decyzji podatkowych sołtysowi znajduje bowiem podstawę prawną w przepisach prawa publicznego, a nie w umowie cywilnoprawnej.

Dodatkowe zajęcia

Ustawy samorządowe zakazują radnym podejmowania dodatkowych zajęć oraz otrzymywania darowizn mogących podważyć zaufanie wyborców do piastowanego mandatu zgodnie z rotą ślubowania. Ponadto radni nie mogą powoływać się na swój mandat w związku z podjętymi dodatkowymi zajęciami bądź działalnością gospodarczą prowadzoną na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami. Przepisy samorządowe nie definiują pojęcia dodatkowych zajęć zakazanych radnym. Pomocne w tym zakresie jest orzecznictwo. Przykładowo WSA w Warszawie w wyroku z 28 czerwca 2011 r. (sygn. akt II SA/Wa 33/11) wyjaśnił, że w art. 24e u.s.g. chodzi o każdy przejaw aktywności zarobkowej lub niezarobkowej radnego, która podważa zaufanie wyborców do wykonywanego przezeń mandatu w świetle zobowiązań wynikających z roty ślubowania. Według omawianego przepisu ma to być zajęcie dodatkowe wobec pełnionej funkcji radnego i bez znaczenia pozostaje to, czy radny tę aktywność rozpoczął w trakcie sprawowania mandatu, czy też ją kontynuuje. Według warszawskiego sądu, aby zakwalifikować dodatkowe zajęcie do takiej działalności, która łamie ustawowy zakaz wynikający z art. 24e ust. 1 u.s.g., musi to być taka aktywność radnego, która nie licuje z godnością, rzetelnością, uczciwością czy też dobrem gminy i jej mieszkańców, a więc tymi zasadami, o których mowa w rocie ślubowania. Nie każde dodatkowe zajęcie bowiem jest tą działalnością, która łamie ustawowy zakaz.

Dodatkowo NSA w wyroku z 10 stycznia 2012 r. (sygn. akt II OSK 2318/11) uznał, że w art. 24e ust. 1 u.s.g. chodzi o wszelką aktywność zarówno o charakterze jednorazowym, periodycznym, jak i ciągłym. Istotny jest przy tym zarówno charakter tych działań, jak i sposób ich wykonywania.

PRZYKŁAD 5

Działania podważające zaufanie wyborców do wykonywania mandatu

Krzysztof G., wybrany do rady gminy, złożył ofertę firmie X na podwykonawstwo robót (gminnej inwestycji) wykonywanych przez spółkę Y, której był członkiem zarządu. Chodziło również o dostarczanie materiałów budowlanych oraz wykonywanie robót budowlanych na podstawie umów zawieranych przez tę spółkę z gminnym samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej (SPZOZ), którego dyrektorem była żona Krzysztofa G. Zdaniem rady wskazana działalność podważyła zaufanie do wykonywania mandatu radnego. Świadczyły o tym liczne reakcje wyborców, które znalazły swój wyraz m.in. w publikacjach prasowych. Radny zaskarżył uchwałę rady miasta do sądu. W obu instancjach jego skargi zostały oddalone.

(na podstawie wyroku NSA z 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2318/11) ⒸⓅ

Za sprzeczne z art. 24e u.s.g. uznano też np. pełnienie przez radnego funkcji prezesa oddziału banku, w którym gmina lokuje swoje pieniądze (wyrok NSA z 10 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 1719/10).

Zakaz przyjmowania darowizn

Samorządowiec nie może otrzymywać darowizn, jeżeli ich przyjęcie może podważyć zaufanie wyborców do wykonywania mandatu zgodnie z rotą ślubowania.

Pojęcie "darowizny" ma swoją definicję w art. 888 par. 1 k.c., zgodnie z którym przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Darowizną nie jest bezpłatne przysporzenie albo przypadek, gdy ktoś zrzeka się prawa, którego jeszcze nie nabył albo które nabył w taki sposób, że w razie zrzeczenia się prawo jest uważane za nienabyte (art. 889 k.c.).

Radny ma zakaz powoływania się na mandat w związku z dodatkowymi zajęciami bądź prowadzoną na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami działalnością gospodarczą. Tak rozumiane powoływanie się przez radnego na swój mandat oznacza oferowanie protekcji albo przynajmniej wywoływanie wrażenia, że protekcja taka jest możliwa.

WAŻNE

Jeśli podjęcie dodatkowego zajęcia czy przyjęcie darowizny nie podważa zaufania wyborców do wykonywania mandatu, nie jest ono zakazane.

Ostrożnie z działalnością gospodarczą

W praktyce najczęstszym powodem utraty mandatu przez radnego jest naruszenie zakazów używania mienia samorządowego w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Przepisy nie pozwalają na to bez względu na przedmiot, rodzaj majątku komunalnego i tytuł prawny.

W przypadku gmin wynika to z art. 24f u.s.g. Jego odpowiednikami w pozostałych ustawach samorządowych są art. 25b u.s.p. i art. 27b u.s.w.

RAMKA. Zakazane obszary funkcjonowania

Niedopuszczalne są następujące formy gospodarczej aktywności radnego:

n prowadzenie działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a również zarządzanie taką działalnością, branie udziału w jej prowadzeniu jako przedstawiciel lub pełnomocnik, jeżeli taka działalność opiera się na wykorzystaniu mienia gminy,

n pełnienie funkcji członka władz zarządzających, kontrolnych lub rewizyjnych bądź występowanie jako pełnomocnik spółek handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby,

n posiadanie pakietu większego niż 10 proc. udziałów lub akcji w spółkach handlowych z udziałem gminnych (powiatowych lub wojewódzkich) osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby.

Jak wskazał NSA w wyroku z 4 października 2017 r. (sygn. akt II OSK 2020/17) zakaz wynikający z art. 24f ust. 1 u.s.g. opiera się na łącznym wystąpieniu dwóch przesłanek. Pierwszą z nich jest prowadzenie działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzanie taką działalnością lub bycie przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności. Druga przesłanka dotyczy wykorzystania mienia komunalnego przy prowadzeniu działalności gospodarczej.

Działalność gospodarcza objęta zakazem określonym w art. 24f u.s.g. to działalność w rozumieniu ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1268 ze zm.; dalej: u.s.d.g.). A więc jest to - zgodnie z art. 2 u.s.d.g. - zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zawodowy i ciągły. W myśl art. 4 ust. 1 u.s.d.g. taką działalność prowadzi we własnym imieniu przedsiębiorca, którym jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną posiadająca zdolność prawną.

Z kolei WSA w Opolu w wyroku z 14 listopada 2017 r. (sygn. akt II SA/Op 490/17) wyjaśnił, że w zakres stanu faktycznego objętego art. 24f u.s.g. nie wchodzi sytuacja, w której radny jest udziałowcem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcjonariuszem spółki akcyjnej prowadzącej działalność gospodarczą z wykorzystaniem mienia jednostki samorządowej. Wówczas to bowiem spółka (odrębny od radnego podmiot prawny) prowadzi działalność gospodarczą. Natomiast omawiany zakaz obejmuje radnego, jeżeli radny jest członkiem organu zarządzającego spółki albo występuje jako jej przedstawiciel lub pełnomocnik w prowadzeniu działalności gospodarczej. Zdaniem NSA wyrażonym w wyroku z 17 października 2017 r. (sygn. akt II OSK 2120/17) art. 24f u.s.g. nakłada na radnych bardzo wysoki poziom staranności w zakresie kontroli pochodzenia środków służących do prowadzenia działalności gospodarczej, jeżeli prowadzą działalność gospodarczą wspólnie z innymi osobami lub są pełnomocnikami lub przedstawicielami w takiej działalności.

PRZYKŁAD 6

Działanie jako pełnomocnik

Przewodnicząca rady gminy była pełnomocnikiem przedsiębiorcy, który był stroną umowy dzierżawy części nieruchomości stanowiącej własność gminy. Fakt ten stwierdził wojewoda na podstawie danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. W związku z powyższym 18 maja 2015 r. skierował do rady gminy pismo zawierające prośbę o zbadanie wskazanych okoliczności pod kątem naruszenia przepisów u.s.g. skutkującego wygaśnięciem mandatu radnego. Ta w uchwale stwierdziła, że nie nastąpiły przesłanki do podjęcia uchwały o wygaszeniu mandatu przewodniczącej. Dalej wojewoda wskazał, że 24 kwietnia 2015 r. radna wystąpiła do CEIDG (jako pełnomocnik przedsiębiorcy) o wznowienie działalności gospodarczej swojego mocodawcy. Natomiast podanie o wykreślenie wpisu z CEIDG o pełnomocnictwie złożyła dopiero 25 maja 2015 r. Radna występowała zatem jako pełnomocnik przedsiębiorcy 24 kwietnia 2015 r., tj. po upływie trzymiesięcznego ustawowego terminu określonego w art. 24f ust. 2 u.s.g. Dlatego wojewoda zarządzeniem zastępczym stwierdził wygaśnięcie mandatu przewodniczącej rady gminy.

(na podstawie wyroku WSA w Szczecinie z 21 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 1350/15) ⒸⓅ

Wykorzystywanie mienia

Największą trudność sprawia określenie, czym jest wykorzystywanie mienia komunalnego gminy. Jest to pojęcie nieostre, dlatego wymaga konkretyzacji w danym stanie faktycznym.

W ocenie WSA w Szczecinie wyrażonej w wyroku z 9 listopada 2017 r. (sygn. akt II SA/Sz 1032/17) kluczowym elementem w procesie ustalenia, czy radny dopuścił się naruszenia art. 24f ust. 1 u.s.g., jest określenie związku, jaki zachodzi między wykorzystywaniem mienia a kontrolowaną działalnością gospodarczą. To zaś wymaga ustalenia związku prowadzonej firmy z wykorzystanym mieniem komunalnym, który wystąpi w wówczas, gdy mienie jest niezbędnym elementem prowadzenia biznesu. Szczeciński sąd administracyjny podkreślił, że wykorzystanie mienia powinno być rozumiane jako jego czynne użytkowanie, a więc chodzi o taką sytuację, w której określone składniki majątkowe odgrywają istotną rolę w ramach wykonywanej przez daną osobę działalności. Nie może być tak, że związek pomiędzy nimi nie istnieje lub pozostaje iluzoryczny. Dlatego sądy administracyjne podkreślają, że do wykorzystywania mienia publicznego musi dochodzić w ramach działalności gospodarczej, a nie poza nią (por. wyrok NSA w Warszawie z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II OSK 1714/10).

Aby radny mógł się posługiwać jakimkolwiek mieniem komunalnym gminy, mienie to musi zostać mu w jakiś sposób udostępnione do wykorzystania. Innymi słowy, musi otrzymać je do władania. Podstawą do wykorzystania majątku gminnego, o którym mowa w art. 24f ust. 1 u.s.g., jest przede wszystkim umowa cywilnoprawna (np. umowa najmu, dzierżawy, użyczenia) stanowiąca w tym wypadku niezbędny tytuł prawny do mienia komunalnego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Wr 55/08).

PRZYKŁAD 7

Skutek dzierżawy gminnych gruntów

Bogusław A. został pozbawiony mandatu w związku z naruszeniem art. 24f ust. 1 u.s.g. Bogusław A. został wybrany radnym rady miejskiej w C. w wyborach przeprowadzonych 16 listopada 2014 r. i jako radny złożył ślubowanie na pierwszej sesji rady 1 grudnia 2014 r. Jednocześnie prowadził on działalność rolniczą w formie gospodarstwa rolnego. W prowadzonej działalności wykorzystywał także grunty dzierżawione od gminy C.

(na podstawie wyroku WSA w Gdańsku z 23 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 1089/16)

Wykorzystywanie odnosi się do wszystkich przypadków korzystania z mienia komunalnego gminy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, bez względu na to, czy wykorzystanie to jest stałe bądź jednorazowe, wreszcie czy jest odpłatne czy też nieodpłatne (por. wyrok NSA z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II OSK 1714/10). Nie jest też ważne, czy radny prowadzący działalność gospodarczą jako jedyny korzysta z mienia komunalnego, czy też korzystają z niego także inne osoby. Wykorzystanie mienia komunalnego jest wystarczającą przesłanką do wygaśnięcia mandatu i nie ma przy tym znaczenia, czy radny odniósł korzyści, czy też nie. Omawiana regulacja nie uzależnia bowiem wygaśnięcia mandatu od osiągnięcia zysku z korzystania z tego mienia, lecz rozstrzygający jest sam fakt korzystania z niego (por. wyrok NSA z 1 lipca 2010 r., sygn. akt II OSK 921/10).

NSA w wyroku z 3 sierpnia 2017 r. (sygn. akt II OSK 765/17) wyjaśnił, że mienie komunalne obejmuje aktywa, które stanowią nie tylko nieruchomości gruntowe oraz budynki i budowle (majątek trwały), lecz także środki pieniężne. Taki sposób rozumienia wynika z art. 43 u.s.g., zgodnie z którym mieniem komunalnym jest własność i inne prawa majątkowe należące do poszczególnych gmin i ich związków oraz mienie innych gminnych osób prawnych, w tym przedsiębiorstw.

PRZYKŁAD 8

Wynagrodzenie otrzymywane ze środków budżetowych

Radny zgodnie z profilem prowadzonej działalności zawierał umowy z jednostkami organizacyjnymi gminy, w której pełnił mandat, tj. z przedszkolami samorządowymi oraz z gminnymi osobami prawnymi. Zgodnie z umowami świadczył za wynagrodzeniem usługi naprawcze oraz serwisowe urządzeń elektrycznych i parowych. Radny realizujący świadczenie w ramach działalności gospodarczej przez sam fakt pobrania wynagrodzenia ze środków budżetowych korzysta z mienia gminnego. Jest to zatem działalność prowadzona z wykorzystaniem mienia komunalnego.

(na podstawie wyroku NSA z 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt II OSK 765/17) ⒸⓅ

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 30 września 2011 r. (sygn. akt II SA/Wa 1783/11) podkreślił, że przepisu art. 24f ust. 1 ustawy, który jest przepisem restrykcyjnym, nie należy wykładać nadmiernie szeroko. Nie można zatem utożsamiać pojęcia "prowadzenie działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia komunalnego" z posługiwaniem się przy prowadzeniu tej działalności adresem lokalu mieszkalnego stanowiącego własność komunalną gminy. Do mienia komunalnego gminy nie można zatem zaliczyć adresu lokalu należącego do zasobów mieszkaniowych gminy. Nie jest to bowiem prawo majątkowe i tym samym nie mieści się w pojęciu mienia.

PRZYKŁAD 9

Działalność godpodarcza prowadzona w mieszkaniu komunalnym

Radny przed objęciem mandatu zarejestrował działalność gospodarczą. Jako siedzibę w ewidencji wskazał lokal, w którym zamieszkiwał i był zameldowany. Znajduje się on w zasobach mieszkaniowych gminy. Rada gminy podjęła uchwałę o wygaśnięciu mandatu radnego. W uzasadnieniu wskazano, że nie zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia komunalnego w ciągu trzech miesięcy od dnia złożenia ślubowania. Sprawa ostatecznie trafiła do sądu. Ten nie zgodził się z uzasadnieniem uchwały i stwierdził jej nieważność. Zdaniem sądu do wykorzystania mienia komunalnego przy prowadzeniu działalności gospodarczej nie zachodzi w przypadku, gdy radny zgłosił do ewidencji działalności gospodarczej jako miejsce jej prowadzenia adres lokalu mieszkalnego należącego do zasobów mieszkaniowych gminy. Zwłaszcza gdy w nim zamieszkuje i jest tam zameldowany. Wpisanie do ewidencji miejsca wykonywania działalności gospodarczej: zakładu głównego adresu zamieszkania (zameldowania) ma charakter formalny i samo w sobie nie dowodzi, że zgłoszona działalność tam jest prowadzona.

(na podstawie wyroku WSA w Warszawie z 30 września 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1783/11) ⒸⓅ

Inaczej należy natomiast oceniać sytuację, gdy radny jako siedzibę swojej firmy wskazał lokal użytkowy wynajęty od gminy. W tym przypadku występuje domniemanie, że faktycznie radny wykonuje działalność gospodarczą z wykorzystaniem mienia komunalnego. Gdy radny to kwestionuje, musi wskazać dowody potwierdzające jego twierdzenie.

WAŻNE

Jeżeli radny przed rozpoczęciem wykonywania mandatu prowadził działalność gospodarczą, jest zobowiązany do jej zaprzestania w ciągu trzech miesięcy od złożenia ślubowania. Niewypełnienie tego obowiązku stanowi podstawę do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu.

Spółki z samorządowym udziałem

Osoba obejmująca mandat w radzie albo sejmiku (oraz jej małżonek lub osoba będąca we wspólnym pożyciu) nie może być członkiem władz zarządzających lub kontrolnych i rewizyjnych ani pełnomocnikiem spółek handlowych z udziałem gminnych (powiatowych lub wojewódzkich) osób prawnych lub przedsiębiorców, w których osoby takie uczestniczą.

Kodeks spółek handlowych wyróżnia sześć typów spółek: jawną, partnerską, komandytową, komandytowo-akcyjną, z ograniczoną odpowiedzialnością oraz akcyjną. Władzami w tych podmiotach są najczęściej: zarząd, rada nadzorcza, komisja rewizyjna. Wybór lub powołanie radnego do władz spółek albo na ich pełnomocników są z mocy prawa nieważne. Jeżeli jednak wybór lub powołanie miały miejsce przed rozpoczęciem wykonywania mandatu, wówczas radny musi się zrzec stanowiska lub funkcji w terminie trzech miesięcy od złożenia ślubowania. W razie niezrzeczenia się stanowiska lub funkcji radny traci je mocy prawa po upływie trzymiesięcznego terminu od złożenia ślubowania.

Ustawy samorządowe nie zakazują radnym bycia członkiem władz zarządzających lub kontrolnych i rewizyjnych, pełnomocnikiem spółki handlowej z udziałem osób prawnych jednostek samorządu terytorialnego innego szczebla lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby. Przykładowo radny województwa może być członkiem władz zarządzających lub kontrolnych i rewizyjnych, pełnomocnikiem spółki handlowej z udziałem zarówno gminnych, jak i powiatowych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby.

Radnych wiąże także zakaz posiadania pakietu większego niż 10 proc. udziałów lub akcji w spółkach prawa handlowego z udziałem gminnych (powiatowych lub wojewódzkich) osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby. Udziały lub akcje przekraczające ten pakiet powinny być zbyte przez radnego przed pierwszą sesją rady. Jeżeli posiadane przez radnego udziały (akcje) nie zostaną zbyte, nie będą one uczestniczyć w wykonywaniu przysługujących im uprawnień przez czas trwania mandatu i dwa lata po jego wygaśnięciu.

Oświadczenia majątkowe

Radni są zobowiązani do złożenia oświadczenia o swoim stanie majątkowym. Dotyczą one ich majątku odrębnego oraz majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową. Radni składają pierwsze oświadczenie majątkowe w terminie 30 dni od złożenia ślubowania. Do pierwszego oświadczenia majątkowego radny jest zobowiązany dołączyć informację o sposobie i terminie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia gminy, w której uzyskał mandat. Kolejne oświadczenia majątkowe są składane co roku do 30 kwietnia, według stanu na 31 grudnia roku poprzedniego oraz na dwa miesiące przed upływem kadencji.

Informacje zawarte w oświadczeniu majątkowym są jawne, z wyłączeniem informacji o adresie zamieszkania składającego oświadczenie oraz o miejscu położenia nieruchomości. Wojewoda i przewodniczący rady gminy przekazują wójtowi kopie oświadczeń majątkowych, które im złożono.

Jawne informacje zawarte w oświadczeniach majątkowych są udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej.

Niezłożenie oświadczenia majątkowego, mimo upływu dodatkowego terminu, powoduje wygaśnięcie mandatu.

PRZYKŁAD 10

Niezłożenie oświadczenia majątkowego mimo wezwania

Paweł M. złożył ślubowanie 1 grudnia 2014 r. Od tego momentu miał 30 dni na przedłożenie oświadczenia majątkowego. Termin ten minął 31 grudnia 2014 r., ale radny nie wykonał tego obowiązku. Wobec tego przewodnicząca rady gminy na podstawie art. 24h ust. 5a u.s.g. wezwała go do złożenia oświadczenia, wyznaczając mu dodatkowy czternastodniowy termin. Wezwanie zostało wysłane radnemu za pośrednictwem Poczty Polskiej, na adres przez niego ujawniony. Mimo dwukrotnego awizowania przesyłki nie została ona odebrana przez adresata. Przewodnicząca rady uznała, że wezwanie skierowane do radnego zostało mu skutecznie doręczone z upływem ostatniego dnia okresu, o jakim mowa w art. 44 par. 1 k.p.a., czyli 22 stycznia 2015 r. Czternastodniowy termin dla dokonania czynności złożenia oświadczenia majątkowego upłynął zatem 5 lutego 2015 r. Spowodował zaistnienie skutku prawnego, o jakim mowa w art. 383 par. 1 pkt 7 k.w., czyli wygaśnięcie mandatu.

(na podstawie wyroku NSA z 15 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2420/15) ⒸⓅ

Przepisy antykorupcyjne nie wyczerpują jednak wszystkich zakazów. Z art. 25b u.s.g. (art. 21 ust. 8 u.s.p. oraz art. 23 ust. 4 u.s.w.) wynika, że mandatu radnego nie można łączyć:

●z mandatem posła lub senatora,

●z wykonywaniem funkcji wojewody lub wicewojewody,

●z członkostwem w organie innej jednostki samorządu terytorialnego.

Podobny zakaz przewiduje art. 158 par. 1 pkt 9 ustawy z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 23 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ławnikiem nie może być radny gminy, powiatu i województwa. Naruszenie tego ograniczenia jest przyczyną wygaśnięcia mandatu na podstawie art. 383 par. 1 pkt 5 k.w.

@RY1@i02/2018/047/i02.2018.047.050000100.807.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl