Jakiej odpowiedzialności, poza naruszeniem dyscypliny, podlegają kierownicy i za jakie czyny

Na kierownika jednostki sektora finansów publicznych (j.s.f.p.) nałożono wiele zadań. W związku z ich wykonywaniem ciąży na nim odpowiedzialność na wielu płaszczyznach, nie tylko z tytułu dyscypliny finansów publicznych. To odpowiedzialność za szeroko rozumianą poprawność działania jednostki, właściwe wykonywanie jej zadań, a w ostatnich latach - wobec wprowadzenia elementów budżetowania zadaniowego - z coraz większym naciskiem na efektywność wykonywania tych zadań. Obowiązek corocznego prezentowania mierników obrazujących sytuację jednostki i planowania ich na następny rok obnaża jakość wykonywania statutowych zadań jednostki, za które odpowiada finalnie jej kierownik. Sytuacja kierownika j.s.f.p. nie odbiega zatem w tym zakresie znacząco od odpowiedzialności osób, którym przyszło kierować jednostką komercyjną (np. spółką z o.o. czy akcyjną). Kierownik nie odpowiada wprawdzie jak zarząd przed udziałowcami i nie podlega corocznej kontroli w postaci uzyskania lub nie absolutorium, ale jego działanie poddawane jest coraz dalej idącej kontroli, również w aspekcie efektywności realizacji zadań jednostki. Faktem jest także, że niejednokrotnie wyraźna nieudolność kierownika j.s.f.p., a nawet poważne uchybienia w jego działalności są tolerowane przez organ nadzoru nad jednostką, który powołał go na stanowisko, co wynika niejednokrotnie z czynników politycznych lub konieczności przyznania się przez organ nadrzędny do niewłaściwie sprawowanego nadzoru.

Poddając analizie - poza efektywnością funkcjonowania jednostki - płaszczyzny prawnej odpowiedzialności kierownika j.s.f.p., trzeba dostrzec przede wszystkim odpowiedzialność na gruncie prawa karnego za przestępstwa przeciwko dokumentom, przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie ciążącego obowiązku w celu osiągnięcia korzyści majątkowej ze szkodą dla jednostki. W praktyce zdarzają się sytuacje, że obok odpowiedzialności z tytułu dyscypliny finansów publicznych (a na jej gruncie termin przedawnienia jest relatywnie krótki) prowadzone jest postępowanie karne za ten sam czyn, który jednocześnie wyczerpuje przesłanki odpowiedniego przestępstwa. Znane są postępowania karne, np. przeciwko wójtowi i skarbnikowi w związku z przekroczeniem uprawnienia wynikającego z upoważnienia do zaciągania zobowiązań w imieniu jednostki, polegającego na zawarciu wieloletniej umowy, której przedmiotem było zbycie zobowiązań gminy na rzecz instytucji finansowej (tzw. leasing zobowiązań) czy dokonanie wydatku nieprzewidzianego w planie finansowym. Kodeks karny (art. 296 k.k.) przewiduje zagrożoną karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 odpowiedzialność osoby obowiązanej do m.in. zajmowania się sprawami majątkowymi jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej za nadużycie udzielonych uprawnień lub niedopełnienie ciążącego obowiązku, jeżeli skutkiem jest wyrządzenie jednostce znacznej szkody majątkowej. To tzw. przestępstwo nadużycia zaufania.

Prawo karne przewiduje też katalog przestępstw przeciwko ochronie informacji, które mogą zostać popełnione przez kierownika jednostki (osobę, która umyślnie lub nieumyślnie zapoznała się z pełnieniem funkcji publicznej lub otrzymanym upoważnieniem z tajemnicą państwową), takich jak ujawnienie lub wykorzystanie informacji stanowiących tajemnicę państwową. Niezależną podstawę takiej odpowiedzialności przewiduje ustawa z 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych. Kierownik jednostki organizacyjnej, w której są przetwarzane informacje niejawne, odpowiada za ich ochronę, w szczególności za zorganizowanie i zapewnienie funkcjonowania tej ochrony, eksploatację i bezpieczeństwo systemu lub sieci teleinformatycznej. Kierownik jednostki dla zatrudnionych w niej pracowników, co do zasady, pełni funkcję pracodawcy. Odpowiada zatem za przestrzeganie praw pracowniczych oraz BHP, w tym za równe traktowanie pracowników w stosunku pracy. Odpowiada też w tej sferze na gruncie prawa karnego, który przewiduje katalog przestępstw przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, jak np. niezgłoszenie wymaganych danych do ZUS lub złośliwe bądź uporczywe naruszanie praw pracownika wynikających ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego, odmowę ponownego przyjęcia do pracy nakazanego wyrokiem sądu.

Odrębną podstawą odpowiedzialności są regulacje zwarte w ustawie z 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa.

@RY1@i02/2011/206/i02.2011.206.07100080b.802.jpg@RY2@

dr Tomasz Strąk ,Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński

Not. ŁZ