Kiedy funkcjonariuszowi publicznemu zostanie zarzucone nadużycie władzy

@RY1@i02/2011/193/i02.2011.193.207.007a01.801.jpg@RY2@

Jarosław Król, prawnik z Kancelarii Adwokackiej Małecki & Rychłowski sp. j.

Nadużycie władzy to jedno z najczęściej popełnianych przestępstw związanych z wykonywaniem władzy publicznej. Tylko w ciągu ostatnich 12 lat liczba postępowań wszczętych w związku z uzasadnionym podejrzeniem jego popełnienia wzrosła niemalże siedmiokrotnie. W ostatnim roku było ich bez mała 4 tys. Ujęte w art. 231 przestępstwo nadużycia władzy polega na przekraczaniu uprawnień lub niedopełnianiu obowiązków, które wiąże się z jednoczesnym działaniem na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Przestępstwo urzędnicze może popełnić tylko funkcjonariusz publiczny. Ma więc ono charakter indywidualny.

Przekroczenie uprawnień następuje wtedy, gdy funkcjonariusz publiczny podejmuje czynność wykraczającą poza jego uprawnienia służbowe, względnie czynność mieszczącą się wprawdzie w zakresie uprawnień funkcjonariusza, ale do podjęcia której nie było podstawy faktycznej lub prawnej, albo czynność, która polega na takim wykorzystaniu dotychczasowego rozumienia prawa, które przy jego zastosowaniu mogło oznaczać założony skutek. Rozumienie prawa, które nie odpowiada dotychczasowej wiedzy, musi oznaczać taką niezgodność z prawem, która ma charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty (uchwała Sądu Najwyższego z 11 października 2007 r., SNO 67/2007, LexPolonica nr 2397444).

Z niedopełnieniem obowiązków przez funkcjonariusza publicznego mamy natomiast do czynienia, gdy zaniecha on ich wykonywania albo zrobi to nienależycie lub niedbale. Za takie działanie może zostać uznane niewyłączenie się w postępowaniu administracyjnym od rozpatrzenia sprawy, w sytuacji kiedy nakazują to przepisy, albo zaniechanie obowiązku zawiadomienia o przestępstwie ściganym z urzędu.

Przestępstwo urzędnicze może zostać popełnione niezależnie od tego, czy doszło do powstania szkody. Wystarczy, że powstanie samo realne zagrożenie jej powstania. W typie podstawowym, za który grozi niższa odpowiedzialność karna, art. 231 par. 1 k.k. przewiduje, że funkcjonariusz publiczny, który, przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat. Surowiej odpowie natomiast każdy urzędnik, który dopuści się takich działań w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Chodzi tutaj o korzyść zarówno uzyskiwaną dla siebie samego, jak i dla innych osób. Nie mają przy tym znaczenia pobudki, jakimi kieruje się urzędnik. Grozi mu za to kara od roku do 10 lat więzienia.

Kodeks karny przewiduje także znacznie łagodniej traktowaną formę niecelowego popełnienia przestępstwa urzędniczego. Funkcjonariusz publiczny, który działa nieumyślnie i jednocześnie wyrządza istotną szkodę, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. Nieumyślność takiego czynu należy oceniać w ten sposób, że urzędnik nie ma zamiaru przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków ani działania na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, czyni to jednak albo w wyniku błędu co do zakresu uprawnień lub obowiązków, albo w wyniku nieświadomości, że takie przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków wiązać się będzie z działaniem na szkodę interesu publicznego lub prywatnego.

Ściganie przestępstwa z art. 231 kodeksu karnego odbywa się z oskarżenia publicznego. Prokurator powinien więc wszcząć postępowanie przeciwko urzędnikowi zawsze, gdy uzyska wiarygodne informacje, które uprawdopodabniają popełnienie takiego czynu. Może on je uzyskać zarówno od pokrzywdzonego przez funkcjonariusza publicznego obywatela, jak i kierownika jednostki organizacyjnej, w której pracuje osoba podejrzewana o popełnienie przestępstwa, albo z własnych źródeł.

KS