Czy można odpowiadać karnie za odmowę złożenia zeznań w urzędzie

@RY1@i02/2011/067/i02.2011.067.207.007b.001.jpg@RY2@

Jarosław Król, prawnik z Kancelarii Adwokackiej Małecki & Rychłowski Sp. j.

Przestępstwo składania fałszywych zeznań czy oświadczeń przed organami administracji publicznej polega na przedkładaniu nieprawdy lub zatajeniu prawdy. W praktyce może dochodzić do innego rodzaju zachowania ze strony świadków mających obowiązek złożenia zeznania, a mianowicie bezpodstawnego uchylania się od złożenia zeznań. Wątpliwą kwestią okazało się to, czy i w takiej sytuacji świadek może odpowiadać na podstawie art. 233 k.k. oraz czy można zakwalifikować takie zachowanie jako ogólnie ujmując zatajenie prawdy.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na przedmiot ochrony art. 233 kodeksu karnego. Jest wiarygodność ustaleń w prowadzonym przez organ postępowaniu. Przepisy te chronią więc prawdziwość dowodu w postaci zeznań lub oświadczeń świadka. Biorąc pod uwagę między innymi te argumenty Sąd Najwyższy stanął na jednoznacznym stanowisku, zgodnie z którym bezpodstawne uchylenie się od złożenia zeznania nie jest zatajeniem prawdy w rozumieniu art. 233 par. 1 k.k. (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - Izba Karna z 22 stycznia 2003 r., I KZP 39/2002; LexPolonica nr 358664). Dokonując analizy prawnej na gruncie postępowania karnego, SN uznał także, że nie ma żadnej różnicy w sytuacji prawnej osoby bezprawnie odmawiającej złożenia całości zeznań, jak i osoby bezpodstawnie, ale jawnie, odmawiającej złożenia tych zeznań w jakimś fragmencie, np. w odniesieniu do konkretnego pytania sądu (...) A zatem w obu wypadkach może nastąpić nałożenie nań sankcji wymuszających, przewidzianych w art. 287 kodeksu postępowania karnego. Jego przepisy dopuszczają nałożenie na świadka uporczywie niewywiązującego się ze swoich obowiązków procesowych kary pieniężnej, a nawet kary aresztu na okres do 30 dni.

Podobne rozwiązania przyjęto i w kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie z jego art. 88 ust. 1 k.p.a. każdy, kto będąc obowiązany do osobistego stawienia się, mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do 50 zł. W razie ponownego niezastosowania się do wezwania grzywna ta może wynieść do 200 zł. Na postanowienie o ukaraniu grzywną służy zażalenie. Co istotne, ukaranie grzywną nie wyklucza możności zastosowania do opornego świadka środków przymusu, przewidzianych w przepisach szczególnych.

Obywatele, który zostali wezwani do złożenia zeznań przed organem administracji publicznej, muszą jednocześnie pamiętać, że dopełnienie takiej czynności nie zależy od ich uznania. Nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka strony, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony oraz jej powinowatych pierwszego stopnia, jak również osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. Świadek może także odmówić odpowiedzi na pytania, gdy odpowiedź mogłaby narazić jego lub jego bliskich na odpowiedzialność karną, hańbę lub bezpośrednią szkodę majątkową albo spowodować naruszenie obowiązku zachowania prawnie chronionej tajemnicy zawodowej. Przed odebraniem zeznania organ ma zawsze obowiązek uprzedzić świadka o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania.

KS