Czy kwalifikacja czynu ulegnie zmianie

Czytelnik jest aplikantem prokuratorskim.

- Podczas jednego z ostatnich posiedzeń aresztowych sąd rejonowy zakwestionował kwalifikację prawną czynu przyjętą przez prokuratora. Uznał, że w przedmiotowej sprawie nie może być mowy o rozboju, ale jedynie o kradzieży. Czy sąd ma tak daleko idące kompetencje - pyta Marcin z Warszawy.

W jednej z wydanych ostatnio uchwał Sąd Najwyższy rozwiał wątpliwości związane z uprawnieniami sądu do ingerowania w kwalifikację prawną czynu przyjętą przez prokuratora jeszcze na etapie postępowania przygotowawczego. Stwierdził, że sąd, orzekając tutaj w przedmiocie zastosowania albo przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania, jest zobowiązany do oceny trafności przyjętej przez oskarżyciela publicznego kwalifikacji prawnej czynu zarzucanego podejrzanemu. Ocena ta powinna być dokonywana w kontekście ustawowych przesłanek tymczasowego aresztowania.

Jak podkreślił Sąd Najwyższy, prokurator w incydentalnym postępowaniu w przedmiocie tymczasowego aresztowania działa jedynie na prawach strony. Nie oznacza to jednak, że przestaje on być gospodarzem postępowania przygotowawczego. Zatem elementy zawarte we wniosku strony, jaką jest oskarżyciel publiczny, podlegają weryfikacji sądowej. Ponieważ to sąd podejmuje decyzję w przedmiocie ograniczenia wolności obywatelskiej, zatem rozstrzygając o ewentualnym zastosowaniu albo przedłużeniu stosowania tymczasowego aresztowania, sąd zobowiązany jest samodzielnie ustalić podstawę faktyczną i podstawę prawną tymczasowego aresztu. W ocenach swych nie może być związany ani oceną co do faktów, ani oceną co do prawa zawartą w postanowieniu o przedstawieniu lub postanowieniu o zmianie zarzutów.

Nietrafna kwalifikacja prawna przyjęta w toku śledztwa może bowiem całkowicie uniemożliwić prawidłową ocenę tego, czy zostały spełnione warunki do zastosowania środka zapobiegawczego. Przykładowo stwierdzony przez sąd brak znamion przestępstwa w zarzucanym podejrzanemu czynie lub uznanie, że podejrzany działał w ramach kontratypu (np. obrona konieczna, stan wyższej konieczności) powoduje niemożność zastosowania jakiegokolwiek środka zapobiegawczego.

adam.makosz@infor.pl

Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2011 r., sygn. akt I KZP 23/10.