Mandat do uchylenia po wyroku Trybunału Konstytucyjnego

Powinna być moz˙liwos´c´ wzruszenia prawomocnego mandatu karnego, jeżeli został on wystawiony na podstawie przepisów, które następnie zostały uchylone na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego - orzekł wczoraj Trybunał Konstytucyjny.

Wniosek w sprawie rozszerzenia praw osób ukaranych mandatami karnymi złożyła rzecznik praw obywatelskich. Chodziło o art. 101 par. 1 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (k.p.w.), zgodnie z którym prawomocny mandat podlega uchyleniu, jez˙eli grzywne? nałoz˙ono za czyn niebe?da?cy czynem zabronionym jako wykroczenie. Innych możliwości uchylenia mandatu prawo nie przewiduje. Apelacja i zażalenie nie wchodzą w grę, gdyż dotyczą wyroków i innych przypadków ściśle wymienionych w ustawie.

Prawo nie przewiduje zwłaszcza możliwości uchylenia mandatu, gdy sam sąd konstytucyjny orzekł o niezgodności z ustawą zasadniczą, umową międzynarodową lub z ustawą przepisu, który legł u podstaw ukarania za wykroczenie w postępowaniu mandatowym. I właśnie z tego powodu rzecznik zaskarżył regulację. Domagał się jej zbadania pod kątem art. 190 ust. 4 konstytucji. W myśl tego przepisu, jeżeli TK orzekł o niezgodności regulacji, na podstawie której zostało wydane prawomocne orzeczenie, ostateczna decyzja administracyjna lub inne rozstrzygnięcie, wówczas dla obywatela otwiera się droga do wznowienia postępowania czy uchylenia decyzji. Nie tylko RPO, ale i przedstawiciele Sejmu i prokuratora generalnego byli zdania, że konieczne jest stworzenie podstawy umożliwiającej wzruszenie prawomocnego mandatu karnego.

Stanowisko to podzielił TK i orzekł, że pozbawienie ukaranego prawa do uchylenia prawomocnego mandatu wydanego na podstawie aktu normatywnego, o którego niezgodności z konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą orzekł trybunał, jest niezgodne z ustawą zasadniczą. Tym samym art. 101 par. 1 zdanie pierwsze k.p.w. jako niekonstytucyjny musi zostać zmieniony.

- Przepis zbyt wąsko określa przesłanki uchylenia prawomocnego mandatu - wskazał w ustnym uzasadnieniu wyroku sędzia sprawozdawca Stanisław Rymar.

Tymczasem na wejście w życie 1 lipca 2015 r. czeka już znowelizowany przepis. On jednak również nie uwzględnia wzruszenia mandatu w wyniku orzeczenia trybunału. Konieczne jest więc przygotowanie kolejnej zmiany wprowadzającej do naszego prawa wczorajszy wyrok TK.

Poseł Witold Pahl (PO), który reprezentował Sejm przed TK w tej i wielu poprzednich sprawach, zwrócił uwagę, że biorąc pod uwagę ostatnie orzeczenia trybunału, można dostrzec, iż idzie on w kierunku przyznania sprawcom wykroczeń ochrony praw zbliżonej do funkcjonującej na gruncie procedury karnej.

- Należy więc się zastanowić nad systemową zmianą procedury wykroczeniowej - proponuje.

Ewa Maria Radlińska

 ewa.radlinska@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 lipca 2014 r., sygn. akt K 23/13. www.serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia