Eksmisja dla sprawcy przemocy

Znowelizowane przepisy ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, które zaczęły obowiązywać 1 sierpnia, rozszerzają katalog sankcji, jakie mogą być zastosowane w przypadku osoby stosującej przemoc wobec członków rodziny. Mogą być one stosowane przez policję, prokuraturę i sądy w celu zapewnienia skuteczniejszej ochrony ofiarom przemocy. W szczególności mają zapewnić szybkie odseparowanie sprawcy przemocy od poszkodowanych przez niego osób.

Aby to umożliwić, sprawca będzie w określonych sytuacjach zmuszony do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania. Nowe przepisy przewidują w tym zakresie dwie specjalne procedury.

W pierwszej z nich to osoba dotknięta przemocą może żądać od sądu, aby ten zobowiązał do opuszczenia mieszkania członka rodziny, który swoim zachowaniem polegającym na stosowaniu przemocy czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie. Sąd rozpoznaje taką sprawę w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.

Postanowienie zapada po przeprowadzeniu rozprawy, która powinna odbyć się w terminie miesiąca od dnia wpłynięcia wniosku. Staje się ono wykonalne z chwilą ogłoszenia, ale może być zmienione lub uchylone w przypadku zmiany okoliczności. Do wykonania nakazu opuszczenia mieszkania stosuje się przepisy o egzekucji obowiązku opróżnienia lokalu służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika. Ta procedura wynika bezpośrednio z przepisów zmienionej ustawy.

Drugą sankcję w postaci opuszczenia mieszkania przewiduje nowelizacja kodeksu postępowania karnego. Rozszerzony został w nim katalog środków zapobiegawczych, czyli takich, które mają zabezpieczyć prawidłowy przebieg śledztwa aż do rozpoczęcia wykonywania orzeczonej wobec oskarżonego kary. Oznacza to, że już na etapie postępowania przygotowawczego prokurator z urzędu lub na wniosek policji będzie mógł nakazać oskarżonemu o przestępstwo z użyciem przemocy opuszczenie lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Warunkiem jego zastosowania musi być uzasadniona obawa, że oskarżony ponownie popełni przestępstwo z użyciem przemocy lub groził jego popełnieniem.

Jeżeli o zastosowanie tego środka wnioskuje policja, powinien on być złożony w ciągu 24 godzin od zatrzymania sprawcy, a prokurator rozpoznaje go w ciągu 48 godzin. Wprowadzony nakaz eksmisji obowiązuje nie dłużej niż trzy miesiące. Sąd może jednak na wniosek prokuratora przedłużyć jego stosowanie na dalsze trzymiesięczne okresy, jeżeli nie ustały przesłanki do jego stosowania. Dodatkowo prokurator, wydając postanowienie o nakazie opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania, może na wniosek oskarżonego wskazać mu miejsce pobytu w placówkach zapewniających miejsca noclegowe. Nie mogą to być miejsca przeznaczone dla ofiar przemocy.

Podstawowe sankcje dla sprawców przemocy są określone w art. 207 kodeksu karnego. Zgodnie z nim osoba, która znęca się psychicznie lub fizycznie nad osobą najbliższą lub inną osobą, która pozostaje w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od trzech miesięcy do 5 lat. Kara ta może być wyższa, kiedy:

● czyn ten jest połączony ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa - w takiej sytuacji sprawcy grozi od roku do 10 lat więzienia,

● następstwem aktu przemocy jest targnięcie się na życie osoby poszkodowanej - sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 2 do 12 lat.

Dodatkowo sąd, obok kary, może orzec w stosunku do sprawcy przemocy środki karne w postaci obowiązku powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakazu kontaktowania się z określonymi osobami lub zakazu opuszczania określonego miejsca bez zgody sądu.

Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie dodaje do listy środków karnych zakaz zbliżania się do poszkodowanych osób oraz nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi. Sąd, orzekając zakaz zbliżania się do określonych osób, będzie też mógł wskazać odległość od osób chronionych, którą skazany sprawca przemocy będzie musiał zachowywać. W przypadku ponownego skazania zakaz zbliżania się, kontaktowania lub przebywania w określonych miejscach może być orzeczony na zawsze. Stosowanie tych środków karnych może być połączone z obowiązkiem zgłaszania się przez sprawcę do policji w określonych odstępach czasu.

Powstrzymanie się od zbliżania i kontaktowania z pokrzywdzonymi osobami może być orzeczone przez sąd też w sytuacji, gdy następuje zawieszenie wykonania kary. Dodatkowo sąd może zobowiązać skazanego do poddania się leczeniu, w szczególności odwykowemu lub rehabilitacyjnemu, oddziaływaniom terapeutycznym oraz uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnym.

Nadzór nad wykonywaniem obowiązku powstrzymywania się od przebywania w określonych miejscach, zakazem kontaktowania się i zbliżania do pokrzywdzonych osób sąd powierza zawodowemu kuratorowi sądowemu. Kurator będzie też mógł wystąpić do sądu o zarządzenie wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności lub odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia, jeżeli sprawca ponownie użył przemocy lub groźby bezprawnej wobec członka rodziny.

Policja będzie mogła nie tylko wnioskować do prokuratora o nakazanie sprawcy przemocy opuszczenia zajmowanego wspólnie mieszkania. Dodatkowo będzie też miała prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie, że popełniła ona przestępstwo z użyciem broni palnej, noża lub innego niebezpiecznego przedmiotu. Będzie to możliwe też w sytuacji, gdy osoba grozi popełnieniem tego przestępstwa.

Nowe przepisy wprowadzają dodatkowe sankcje dla rodziców, którzy stosują przemoc wobec swoich dzieci. Aby zapewnić im większą ochronę przed krzywdzeniem, zmieniona ustawa wprowadza specjalną procedurę zapewnienia bezpieczeństwa dziecku, gdy w związku z przemocą w rodzinie zagrożone jest jego życie lub zdrowie. W takiej sytuacji pracownik socjalny działający wspólnie z policjantem oraz z lekarzem, pielęgniarką lub ratownikiem medycznym będzie mógł podjąć decyzję o zabraniu dziecka rodzicom bez wcześniejszej decyzji sądu.

Dziecko będzie w takiej sytuacji umieszczone u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej, w rodzinie zastępczej lub w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Ta procedura zakłada następujące kroki:

● pracownik socjalny musi niezwłocznie zawiadomić sąd o podjętym działaniu (24 godz.), a ten wydaje w ciągu 24 godzin orzeczenie potwierdzające decyzję pracownika socjalnego lub nakazujące powrót dziecka do rodziców,

● rodzice będą też poinformowani o możliwości złożenia zażalenia na decyzję o odebraniu dziecka. Sąd musi je rozpatrzyć w ciągu 24 godzin.

Nowelizacja wprowadziła też do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakaz stosowania kar cielesnych przez osoby wykonujące władzę rodzicielską oraz sprawujące opiekę lub pieczę nad małoletnim. Za złamanie tego przepisu nie jest przewidziana żadna dodatkowa sankcja, ale w skrajnych przypadkach stosowania przemocy przez rodziców dziecka sąd może zadecydować o zawieszeniu, ograniczeniu lub pozbawieniu ich władzy rodzicielskiej.

Sprawcy przemocy, który złamie zakaz zbliżania się i kontaktowania z pokrzywdzonymi osobami oraz nie opuści wspólnie zajmowanego mieszkania, grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat

Wezwana do interwencji domowej policja stwierdza stosowanie przemocy przez członka rodziny. Policja zakłada rodzinie Niebieską Kartę i zatrzymuje sprawcę. Występuje też do prokuratora o wydanie nakazu opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania z pokrzywdzonymi osobami. Prokurator przychyla się do tego wniosku i wydaje taki nakaz, który obowiązuje trzy miesiące. W tym czasie sprawca przemocy nachodzi pokrzywdzone osoby i grozi im ponownym użyciem przemocy. Prokurator występuje więc do sądu o przedłużenie nakazu o kolejne trzy miesiące.

Pracownik socjalny podczas wizyty u rodziny korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej zauważa ślady pobicia u dwuletniego dziecka. Dodatkowo dziecko znajduje się pod opieką nietrzeźwego rodzica. Pracownik socjalny wzywa policję i wspólnie podejmują decyzję o zabraniu dziecka. Ponieważ w miejscu zamieszkania rodziców dziecka nie ma członka rodziny, który mógłby się nim zaopiekować, zostaje ono umieszczone w zawodowej rodzinie zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego. Powiadomiony o tej decyzji sąd odbywa następnego dnia posiedzenie, w którym decyduje o umieszczeniu dziecka w opiece zastępczej.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Ustawa z 10 czerwca 2010 roku o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 125, poz. 842).