Niezapłacone składki przekreślą proces

Oskarżona o oszustwo H.P. w toku postępowania sądowego korzystała najpierw (na rozprawie głównej w listopadzie 2010 r.) z pomocy obrońcy wyznaczonego z urzędu, a następnie, aż do zakończenia postępowania - z pomocy adwokata. W związku z ustanowieniem obrońcy z wyboru uprzednio pełniący te obowiązki adwokat został zwolniony. Po wydaniu wyroku (co nastąpiło w październiku 2011 r.), w toku postępowania odwoławczego zainicjowanego przez oskarżoną poprzez złożenie wniosku o uzasadnianie wyroku na piśmie i doręczenie jego odpisu wraz z uzasadnianiem, ujawnione zostały pewne okoliczności dotyczące drugiego z obrońców. Okazało się, że na podstawie podjętej 30 marca 2011 r. uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej 1 kwietnia 2011 r. został on zawieszony w czynnościach zawodowych.

Sąd Okręgowy w Warszawie (sygn. akt VI Ka 806/12) uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Wyjaśnił, że zawieszony w czynnościach zawodowych adwokat nie mógł występować przed sądem. Zgodnie bowiem z art. 82 kodeksu postępowania karnego obrońcą w postępowaniu karnym może być jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury, a zatem adwokat. Przepisy, o których mowa w art. 82 k.p.k., to przede wszystkim ustawa - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. nr 123, poz. 1058 z późn. zm.). W art. 4b przewiduje ona wiele sytuacji (a w tym orzeczenie kary zawieszenia w czynnościach zawodowych), w których adwokat nie może wykonywać zawodu. Należy do nich orzeczenie kary zawieszenia w czynnościach zawodowych albo tymczasowego zawieszenia w czynnościach zawodowych. Skoro zatem ustawodawca nie różnicuje podstaw i skutków zawieszenia w czynnościach zawodowych i tymczasowego zawieszenia w wykonywaniu czynności zawodowych, to nie ulega wątpliwości, że podstawą zawieszenia w czynnościach zawodowych może być także - jak w rozpoznawanej sprawie - uchwała rady w stosunku do adwokata zalegającego (pomimo wezwania) z zapłatą składki dłużej niż sześć miesięcy.

W omawianej sprawie występujący w toku postępowania przed sądem I instancji adwokat od 1 kwietnia 2011 r. był osobą nieuprawnioną do sprawowania obrony. To zaś niewątpliwie stanowiło naruszenie przepisów postępowania i prawa oskarżonej do obrony. Sąd podkreślił, że uchybienie, które skutkowało takim rozstrzygnięciem, nie powstało w wyniku niewłaściwego procedowania sądu rejonowego albowiem, co wynika z akt sprawy, nie wiedział on o zaistnieniu przyczyny stanowiącej podstawę uchybienia - ta ujawniona została już po wydaniu zaskarżonego orzeczenia.

adwokat

Rozstrzygnięcie sądu odwoławczego w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości i nie wymaga szerszego komentarza. Nie ulega wątpliwości, że do adwokata zawieszonego w czynnościach zawodowych przez ORA z powodu nieuiszczania składek stosuje się art. 4d ust. 1 p.o a. zabraniający występowania m.in. przed sądami. Warto jednak w kontekście tego wyroku zwrócić uwagę na dwa zagadnienia. Pierwsze, to odpowiedzialność dyscyplinarna adwokata pełniącego funkcję obrońcy pomimo zawieszenia. W tej sprawie wypowiedział się ostatnio Wyższy Sąd Dyscyplinarny. Podkreślił, że osoba występująca na rozprawie jako adwokat wiedząc, iż jest zawieszona, świadomie wprowadza sądy w błąd co do swojego statusu zawodowego. Takie postępowanie "samoistnie wyczerpuje dyspozycję paragrafu 11 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu" (orzeczenie WSD z 5 lipca 2014 r., sygn. WSD 48/14).

Druga kwestia dotyczy nieuchronności uchylenia wyroku w sprawie, w której występował adwokat zawieszony w czynnościach. Sąd słusznie wskazał, że stan psychiczny oskarżonej i wynikające z niego przekonanie o potrzebie zapewnienia jej obrony obligatoryjnej każe oceniać sprawę w kategoriach wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej wskazanej w art. 439 par. 1 pkt 10 k.p.k. Jednak niezależnie, czy w sprawie występują przesłanki do obrony obligatoryjnej, oskarżony, który powierza obronę adwokatowi, w sposób naturalny rezygnuje z samodzielnej aktywności procesowej lub co najmniej ją ogranicza. W takiej sytuacji, jeśli działania adwokata okażą się nieskuteczne z racji utraty możliwości występowania w charakterze obrońcy, oskarżony okazuje się pozbawiony możliwości obrony niezależnie od tego, czy udział obrońcy był obligatoryjny czy fakultatywny. Tylko uchylenie wyroku, a więc prowadzenie sprawy od początku, daje oskarżonemu możliwość efektywnego zaprezentowania swojego stanowiska czy zgłoszenia dowodów na jego poparcie. Kwestia występowania w tej sytuacji przesłanek z art. 79 par. 1 lub 80 k.p.k., jakkolwiek mająca wpływ na podstawę prawną rozstrzygnięcia, nie powinna jednak oddziaływać na jego treść merytoryczną.

@RY1@i02/2014/241/i02.2014.241.07000070b.101.jpg@RY2@

Ewa Maria Radlińska

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl