Błe?dne pouczenie prawa nie zmienia

Stan faktyczny

Sa?d apelacyjny - sa?d dyscyplinarny zajmował się sprawą se?dziego sa?du rejonowego w stanie spoczynku. W tym postępowaniu sąd dyscyplinarny przyznał biegłym z zakresu psychiatrii wynagrodzenie za gotowos´c´ do czynnos´ci procesowych i wydanie opinii sa?dowo-psychiatrycznej oraz zwrot koszto´w dojazdu. Obwiniony sędzia wniósł na to postanowienie zaz˙alenie. Wiceprezes sa?du apelacyjnego odmo´wił jednak przyje?cia złoz˙onego s´rodka odwoławczego. Sędzia nie ustąpił i wraz ze swoim obrońcą wnieśli zażalenie na takie zarządzenie sądu. Powstał spór, czy w ogóle w tym zakresie - przyznania biegłym wynagrodzenia - sędzia mógł skutecznie składać zażalenia.

Sędzia powołał się na art. 133 ustawy - Prawo o ustroju sa?do´w powszechnych (Dz.U., 2001 r. nr 98, poz. 1070). Przepis ten mówi, że koszty poste?powania dyscyplinarnego ponosi Skarb Pan´stwa. W ocenie sędziego przepis ten przesa?dza o uprawnieniu stron poste?powania do zaskarz˙ania orzeczen´ w przedmiocie wynagrodzenia biegłych. Niezalez˙nie od tego sędzia podnio´sł, z˙e został pouczony o prawie złoz˙enia zaz˙alenia na postanowienie w tym zakresie. Jego obrońca również przekonywał, że jego klient posiada uprawnienia do zaskarz˙enia postanowienia wydanego w tej sprawie w przedmiocie przyznania wynagrodzenia biegłym sa?dowym.

Uzasadnienie

Sa?d Najwyz˙szy postanowił utrzymac´ w mocy zaskarz˙one zarza?dzenie (postanowienie SN z 19 lipca 2017 r., sygn. akt SNO 27/17). Przede wszystkim wskazał, z˙e okolicznos´c´, iż obwiniony jest strona? poste?powania dyscyplinarnego, nie oznacza automatycznie, z˙e przysługuje mu prawo do składania zaz˙alenia na orzeczenie w przedmiocie koszto´w poste?powania, w tym przypadku przyznania wynagrodzenia biegłym. Sąd Najwyższy wskazał na art. 425 par. 3 kodeksu postępowania karnego. Przepis ten stanowi, że warunkiem niezbe?dnym, aby obwiniony mo´gł złoz˙yc´ zaz˙alenie, jest to, aby rozstrzygnie?cie lub ustalenie naruszało jego prawa lub szkodziło jego interesom (gravamen). SN wyjaśnił, że artykuł ten stosowany w poste?powaniu dyscyplinarnym odpowiednio określa dodatkowy warunek, a mianowicie to, z˙e odwołuja?cy sie? musi miec´ interes prawny w zaskarz˙eniu rozstrzygnie?cia (ograniczenie to nie dotyczy oskarz˙yciela publicznego). Brak gravamen skutecznie odbiera zatem obwinionemu sędziemu możliwość wniesienia s´rodka odwoławczego. Postanowienie sa?du o przyznaniu wynagrodzenia biegłemu w żadnym stopniu nie godzi bowiem w interesy obwinionego sędziego. Rodzi stosunek prawny wyła?cznie mie?dzy Skarbem Pan´stwa i biegłym.

SN wskazał, że w uzasadnieniu uchwały z 17 wrzes´nia 1997 r. (sygn. akt I KZP 18/97) Sa?d Najwyz˙szy wskazał, z˙e pogla?d o dopuszczalnos´ci zaskarz˙enia przez oskarz˙onego postanowienia o przyznaniu biegłemu wynagrodzenia nie jest trafny. Jak wywiedziono w przywołanej uchwale, dopiero w orzeczeniu kon´cza?cym poste?powanie lub w postanowieniu o ustaleniu koszto´w poste?powania zostanie ustalone, kto, w jakiej cze?s´ci i w jakim zakresie będzie ponosił koszty poste?powania. Oskarz˙ony, o ile zostanie nimi obcia?z˙ony, be?dzie mo´gł z˙a?dac´ zbadania prawidłowos´ci takiego orzeczenia pod wzgle?dem rachunkowym i formalnym (np. sprawdzenia zasadnos´ci kwot wypłaconych przez organ procesowy z tytułu nalez˙nos´ci przypadaja?cych biegłym). Rzecz ma się jednak inaczej w sprawach dyscyplinarnych se?dzio´w, skoro art. 133 ustawy - Prawo o ustroju sa?do´w powszechnych wprost przewiduje, z˙e koszty poste?powania dyscyplinarnego ponosi Skarb Pan´stwa.

Na marginesie SN wskazał, z˙e błe?dne pouczenie o moz˙liwos´ci wniesienia zaz˙alenia na postanowienie w przedmiocie przyznania wynagrodzenia biegłym, kto´re w tej sprawie niewa?tpliwie miało miejsce, nie ma wpływu na tres´c´ zaskarz˙onego zarza?dzenia, skoro - co do zasady - w poste?powaniu dyscyplinarnym se?dzio´w nie przysługuje s´rodek odwoławczy od postanowienia odnośnie do przyznania wynagrodzenia biegłym. Błe?dne pouczenie nie moz˙e być źródłem prawa, skoro nie daje go ustawa.

KOMENTARZ

@RY1@i02/2017/211/i02.2017.211.07000070b.804.jpg@RY2@

fot. Wojtek Górski

Bartłomiej Przymusiński sędzia

Bywalcy sal sądowych wiedzą, jak żmudnych czynności wymaga nieraz dojście do zakończenia procesu, bo przecież po drodze trzeba wydać nieraz wiele pomniejszych orzeczeń: dopuścić dowody, powołać biegłych, zobowiązać strony do złożenia pism przygotowawczych, ustalić wynagrodzenie biegłych... Te z orzeczeń po drodze do wyroku, które w istotny sposób wpływają na nasze prawa, najczęściej są zaskarżalne. Nadużywanie tego prawa może blokować postępowanie, co w postępowaniu karnym grozi np. przedawnieniem.

Ponieważ koszty procesu w ogólnej procedurze karnej mogą zostać nałożone na skazanego, pojawił się problem, czy może on skarżyć postanowienie, którym sąd przyznał biegłemu wynagrodzenie za opinię. W orzecznictwie przyjęto, że nie, ponieważ jest to relacja między sądem a biegłym. To, że koszty te były nadmierne, bo np. biegły zawyżył rachunek, oskarżony będzie mógł podnosić, dopiero gdy zostanie tymi kosztami obciążony na zakończenie postępowania, dzięki czemu toczy się ono sprawniej. I już z tego powodu można było przyjąć, że także w postępowaniu dyscyplinarnym, w którym w zakresie nieuregulowanym stosuje się odpowiednio procedurę karną, obwiniony nie może skarżyć postanowienia o wynagrodzeniu biegłego. Dodatkowym argumentem - jak wskazał SN - jest i to, że koszty postępowania dyscyplinarnego ponosi Skarb Państwa, zatem obwiniony nie będzie nawet nimi obciążony. Oczywiście błędne pouczenie o możliwości zaskarżenia nie mogło spowodować, że orzeczenie stanie się zaskarżalne.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl