W jaki sposób można skutecznie bronić się przed spamem

Co do zasady każdy niechciany list, jaki otrzymujemy na swoją skrzynkę, można nazwać spamem. Nie każdy jest jednak zabroniony przez prawo. Przepisy zakazują bowiem przesyłania informacji handlowej, na którą się nie zgodziliśmy. O tym, która informacja jest informacją handlową, rozstrzyga zaś ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną.Zawiera ona definicję legalną - a więc prawnie obowiązującą - informacji handlowej. Zgodnie z nią jest to każda informacja przeznaczona bezpośrednio lub pośrednio do promowania towarów, usług lub wizerunku przedsiębiorcy lub osoby wykonującej zawód, której prawo do wykonywania zawodu jest uzależnione od spełnienia wymagań określonych w odrębnych ustawach.

Nie dotyczy to informacji umożliwiającej porozumiewanie się za pomocą środków komunikacji elektronicznej z określoną osobą oraz informacji o towarach i usługach niesłużącej osiągnięciu efektu handlowego pożądanego przez podmiot, który zleca jej rozpowszechnianie, w szczególności bez wynagrodzenia lub innych korzyści od producentów, sprzedawców i świadczących usługi.

W praktyce zatem informacją handlową jest każdy e-mail, który bezpośrednio lub pośrednio promuje towary czy usługi, a nawet wizerunek przedsiębiorcy. Aby przesyłana nam wiadomość e-mailowa nie została uznana za spam, musimy wyrazić zgodę na jej otrzymywanie. Zgodnie z prawem zakazane jest bowiem przesyłanie niezamówionej informacji handlowej skierowanej do oznaczonego odbiorcy za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w szczególności poczty elektronicznej. Informację handlową uważa się za zamówioną, jeżeli odbiorca wyraził zgodę na otrzymywanie takiej informacji, w szczególności udostępnił w tym celu identyfikujący go adres elektroniczny. [Przykład 1]

Niechciana korespondencja

Z publikowanych, głównie przez firmy zajmujące się produkcją programów antywirusowych, informacji na temat spamu wynika, że mimo tego, że liczba rozsyłanych wiadomości spam w ostatnim okresie spada, to wzrasta wśród nich liczba oszukańczych wiadomości e-mail, które mogą być niebezpieczne dla odbiorców. Z tych powodów ważne jest przestrzeganie podstawowych zasad dotyczących korzystania z poczty elektronicznej. Dzięki temu mamy szansę uniknąć potencjalnych niebezpieczeństw związanych z niechcianą korespondencją, w tym utraty danych umożliwiających dostęp np. do kont bankowych.

Najlepszym sposobem walki ze spamem jest unikanie sytuacji, w których można stać się obiektem ataku. Nigdy nie należy więc odpowiadać na niepożądaną korespondencję i kupować produktów oferowanych w ramach promocji poprzez tego rodzaju wiadomości e-mail. Nie warto też reagować na apele oraz wiadomości o wygranych w konkursach, w których nigdy nie braliśmy udziału. Ważne jest również usuwanie całego spamu i bieżąca rezygnacja z newsletterów, których nie chcemy już otrzymywać. Należy także być ostrożnym przy wyborze witryn, w których dokonuje się rejestracji za pomocą adresu e-mail. Podobnie należy unikać publikowania tych adresów w internecie. Warto również rozważyć, czy nie korzystać z osobnego adresu e-mail w kontaktach z zaufanymi odbiorcami, a innych w kontaktach z pozostałymi użytkownikami internetu. Należy także unikać klikania podejrzanych łączy w wiadomościach e-mail oraz pochodzących z komunikatorów internetowych, ponieważ mogą one prowadzić do sfałszowanych witryn internetowych. Zaleca się również wpisywanie adresów stron internetowych bezpośrednio w przeglądarce.

Niezależnie od tych wszystkich zaleceń warto zastanowić się nad zainwestowaniem w ochronę naszego sprzętu komputerowego i zakup profesjonalnego oprogramowania antyspamowego. Ryzyko zagrożenia ze strony spamerów staje się także mniejsze, gdy korzystamy z aktualnej wersji systemu operacyjnego wraz z zainstalowanymi najnowszymi poprawkami oraz posiadamy kompleksowy pakiet zabezpieczeń.

Regulacje prawne

W walce z niechcianymi informacjami rozsyłanymi drogą elektroniczną, oprócz działań profilaktycznych chroniących adresy kont e-mailowych, można także wykorzystać regulacje prawne. Ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną określa prawa i obowiązki usługodawców oraz zasady ochrony danych osobowych osób korzystających z takich usług. Zgodnie z nią zakazane jest przesyłanie niezamówionej informacji handlowej skierowanej do oznaczonego odbiorcy, a działanie takie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji. Dodatkowo ten, kto przesyła niezamówione informacje handlowe, podlega karze grzywny, ściganie zaś tego wykroczenia następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Mimo istniejących regulacji prawnych karanie spamerów w Polsce nie jest tak rozpowszechnione, jak w Europie Zachodniej czy USA. O tym jednak, że skuteczna walka ze spamem jest możliwa, świadczy opisywany na łamach wrześniowego DGP precedensowy wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu (wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z 28 sierpnia 2012 r., sygn. akt II Ka 220/12, GP 171/2012), z którego wynika, że stosunkowo łagodnie karanemu spamowi mogą towarzyszyć dużo cięższe przestępstwa. W stanie faktycznym, którego wyrok dotyczy, skutkiem działania dwójki spamerów było istotne zakłócenie pracy portalu społecznościowego, powodujące zatrzymanie jego funkcjonowania na godzinę, a także spowolnienie jego działania w wyniku dużego przepływu danych i wzrostu liczby fikcyjnych użytkowników. Zachowanie takie zdaniem sądu stanowiło przestępstwo z art. 269a kodeksu karnego (Dz.U. z 1997 r. nr 88, poz. 553 z późn. zm.), w którym mowa o istotnym zakłóceniu pracy systemu komputerowego lub sieci informatycznej, oraz z art. 269b k.k. sankcjonującego wytwarzanie lub pozyskiwanie służących do tego programów. W konsekwencji sąd skazał oskarżonych na karę dwóch lat pozbawienia wolności w zawieszeniu.

Co zrobić ze spamem

Gdy otrzymamy wiadomość z pytaniem o zgodę na otrzymanie informacji handlowej, która w gruncie rzeczy jest spamem, możemy pociągnąć do odpowiedzialności nierzetelnego przedsiębiorcę. Wcześniej trzeba jednak sprawdzić, czy nie wyraziliśmy zgody na otrzymywanie tego rodzaju informacji lub nie upoważniliśmy jakiejś firmy do przekazania naszego adresu e-mail. Przesyłanie spamu wbrew woli to wykroczenie zagrożone grzywną do 5 tys. zł. Aby jednak ukarać winnego, trzeba złożyć zawiadomienie na policji. [Przykład 2]

Zachowujący się w ten sposób przedsiębiorcy mogą być też ścigani przez prezesa UOKiK pod zarzutem naruszania zbiorowych interesów konsumentów. Zgodnie z ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną zgoda na otrzymywanie informacji handlowych polega w szczególności na udostępnieniu w tym celu adresu elektronicznego identyfikującego internautę. Należy jednak pamiętać, że adres e-mail w pewnych przypadkach stanowi część naszych danych osobowych (informację dotyczącą zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej). Do danych osobowych nie może jednak być zaliczony adres typu imię.nazwisko@xy.pl, ponieważ jest bardzo mało prawdopodobne, że doprowadzi on do identyfikacji konkretnego internauty. Inaczej będzie, gdy adres e-mail będzie wyglądał tak: imię@nazwisko.pl. Wtedy będzie on wprost identyfikował osobę bez konieczności przedsięwzięcia nadmiernych działań i kosztów.

Nieuprawnione wykorzystywanie takiego adresu e-mail stanowi przestępstwo, za które sąd może wymierzyć grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch. [Przykład 3]

Jak postępować ze spamem:

● nie należy otwierać wiadomości typu spam

● nigdy nie należy otwierać załączników do wiadomości e-mail pochodzących od nieznanych nadawców, gdyż załączniki mogą zawierać złośliwe oprogramowanie i prowadzić do infekcji komputera

● nigdy nie należy odpowiadać na wiadomości typu spam, gdyż często adres e-mail nadawcy jest sfałszowany, a odpowiedź może spowodować otrzymywanie jeszcze większej ilości spamu

● nie należy wypełniać formularzy w wiadomościach e-mail, w których wymagane jest podanie danych osobowych, informacji finansowych lub haseł

● nigdy nie należy przekazywać ostrzeżeń o wirusach otrzymanych za pośrednictwem poczty e-mail. Często są to fałszywe alarmy

PRZYKŁADY

1 W każdej chwili można cofnąć zgodę na otrzymywanie wiadomości

Jeżeli informacja o udzieleniu przez nas zgody na otrzymywanie informacji handlowych znajduje się w otrzymanej korespondencji i jest prawdziwa, mamy prawo ją w każdej chwili cofnąć, bez podawania przyczyny. Wystarczy przesłać pocztą elektroniczną oświadczenie, z którego będzie wynikało sprzeciwienie się dalszemu wykorzystywaniu przez firmę danych osobowych do celów marketingowych i przekazywania tych danych innym podmiotom.

W przypadku jednak gdy wiadomość została wysłana do nas bez zgody, nie należy na nią odpowiadać drogą elektroniczną. Odpowiedź może być bowiem dla spamera sygnałem, że adresat przeczytał jej treść. Takie zachowanie upewni go, że adres działa i warto na niego wysyłać kolejne oferty. Ta sama zasada dotyczy możliwości wypisania się z list dystrybucyjnych przez kliknięcie odnośnika w liście (np. dostajesz informację handlową z dopiskiem: "Jeżeli nie zgadzasz się na otrzymywanie następnych wiadomości, odpisz na wskazany adres e-mailowy"). W praktyce odpowiedź na taki list powoduje odwrotne skutki i otrzymujemy większą ilością niechcianej korespondencji.

2 O otrzymywanym spamie można poinformować policję

Spam nierzadko wykorzystywany jest do dokonywania przestępstw. Internauta może dostać na przykład niezamówioną wcześniej atrakcyjną ofertę kupna, decyduje się na nią, wpłaca pieniądze, a po czasie okazuje się, że żadnego towaru nie otrzymał. Poza tym spam może prowadzić do zainstalowania na komputerze złośliwego oprogramowania, co umożliwia przestępcom dostęp do poufnych danych (np. numerów kont i kodów PIN). Z tych względów jeżeli uważamy, że nasze dane osobowe są wykorzystywane bezprawnie lub gdy otrzymujemy niezamówione informacje handlowe, możemy: złożyć zawiadomienie na policję w związku z popełnieniem wykroczenia lub złożyć skargę do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów lub generalnego inspektora ochrony danych osobowych.

3 Prawo daje kilka narzędzi do walki z nieuczciwą reklamą

Polskie prawo daje internautom kilka możliwości ochrony przed nieuczciwą reklamą. W przypadku gdy reklama będzie naruszała ich podstawowe dobra (cześć czy nietykalność), internauta może na podstawie art. 24 kodeksu cywilnego wystąpić do sądu z pozwem o naruszenie takich dóbr i domagać się m.in. zadośćuczynienia. Konieczne będzie tutaj jednak wykazanie bezprawności działania reklamodawcy. Gdy reklama będzie naruszała zbiorowe interesy konsumentów (czyli gdy bezprawna praktyka przedsiębiorcy dotyka nieograniczonej liczby osób), można zgłosić sprawę do prezesa UOKiK. Skutkiem wszczęcia przez niego postępowania może być nałożenie na przedsiębiorcę kary, która będzie wynosić nawet 10 proc. ubiegłorocznego przychodu firmy.

Łukasz Sobiech

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 18 lipca 2002 r.o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. nr 144, poz. 1204).