Kiedy członek zarządu ponosi cywilną odpowiedzialność wobec spółki

Cywilną odpowiedzialność członków zarządu spółki akcyjnej za wyrządzoną jej szkodę reguluje art. 483 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.). Zgodnie z tym przepisem członek zarządu, rady nadzorczej oraz likwidator odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu spółki, chyba że nie ponosi winy (art. 483 par. 1 k.s.h.). Członek zarządu, rady nadzorczej, likwidator powinien przy wykonywaniu swoich obowiązków dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności (art. 483 par. 2 k.s.h.).

@RY1@i02/2011/230/i02.2011.230.21500060b.802.jpg@RY2@

Witold Puchała radca prawny partner, Młynarczyk Puchała Kancelaria Radców Prawnych Sp.p. w Gliwicach

Członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność wobec spółki w przypadku zaistnienia następujących przesłanek:

● spółka ponosi szkodę,

● członek zarządu musiał się dopuścić działania (zaniechania) niezgodnego z prawem lub postanowieniami statutu, czyli bezprawnego,

● szkoda musiała pozostawać w tzw. adekwatnym związku przyczynowym z działaniem (zaniechaniem) członka zarządu,

● działanie (zaniechanie) członka zarządu było zawinione.

Szkoda materialna w prawie cywilnym jest rozumiana (zwykle) jako uszczuplenie aktualnego lub potencjalnego stanu majątkowego innej osoby (w tym przypadku spółki) i jest klasyfikowana jako szkoda rzeczywista i utracone korzyści. Działanie lub zaniechanie niezgodne z prawem lub postanowieniami statutu, czyli bezprawne, obejmuje wszelkie działania lub zaniechania mogące doprowadzić do szkody. Do wyrządzenia przez członka zarządu szkody może prowadzić zarówno podejmowanie określonych czynności prawnych (lub ich zaniechanie), jak i niewłaściwy sposób prowadzenia spraw spółki.

Adekwatny związek przyczynowy został uregulowany w art. 361 par. 1 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z których wynikła szkoda. Najtrudniejsza do oceny - przy rozważaniu odpowiedzialności członków zarządu (spółki akcyjnej) - jest kwestia winy.

Punktem wyjścia przy ocenie działalności członków zarządu spółki akcyjnej powinien być przepis art. 483 par.2 k.s.h. Zgodnie z nim członek władz spółki oraz likwidator powinien przy wykonywaniu swoich obowiązków dokładać staranności wynikającej z zawodowego charakteru działalności i odpowiada wobec spółki za szkodę spowodowaną brakiem takiej staranności. Oznacza to, że obowiązujące przepisy nakazują stosować wobec członków zarządu podwyższony miernik staranności.

Z powyższego w literaturze wywiedziono, że nawet samo podjęcie się obowiązków członka zarządu bez posiadania należytych kwalifikacji (wykształcenia, wiadomości lub doświadczenia) stanowi naruszenie tego miernika. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 5 listopada 1998 r. stwierdzono, że członkowie zarządu banku odpowiadają nawet za działania kierownictwa domu maklerskiego, który był organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w ramach struktury banku. Sąd przyjął, że z udzieleniem kierownictwu domu maklerskiego dużej swobody w działaniu wiązał się obowiązek wnikliwej kontroli podejmowanej ze szczególną starannością i wysokim profesjonalizmem.

W orzeczeniach i w literaturze wspomina się zwykle o staranności opartej na sumienności, rzetelności, a także wymaganym poziomie wiedzy fachowej, niezbędnej przy wykonywaniu funkcji. Wiedza, staranność i rzetelność obejmują w szczególności znajomość procesów organizacyjnych, finansowych, ale umiejętność też kierowania zasobami ludzkimi oraz znajomość obowiązującego prawa i następstw z niego wynikających w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. W pewnych przypadkach członek zarządu może ponosić odpowiedzialność względem spółki przy zaistnieniu powyższych przesłanek niezależnie od tego, czy był obecny w pracy w chwili podejmowania określonych działań lub decyzji przez innego członka zarządu, czy też nie. Miernik staranności wynikającej z zawodowego charakteru działalności wymaga bowiem od członków zarządu, jak wskazano powyżej, sumienności, rzetelności i wiedzy fachowej. Sumienny, rzetelny i fachowy członek zarządu, który wie, że podjęto decyzję błędną lub szkodliwą dla spółki, powinien dążyć do jej zmiany lub ograniczenia negatywnych skutków jej realizacji. Członkowie zarządu mogą przykładowo w protokołach z posiedzeń zgłaszać swoje uwagi do podejmowanych uchwał oraz proponować podjęcie uchwał, które zapobiegną szkodzie lub ją ograniczą.

Udzielenie absolutorium członkom zarządu (art. 393 pkt. 1 k.s.h.) nie zwalnia członków zarządu z odpowiedzialności za szkodę przewidzianą w art. 483 par. 1 kodeksu spółek handlowych. W szczególności udzielenie absolutorium nie może być w żadnym przypadku uznawane za zrzeczenie się roszczenia czy możliwości dochodzenia szkody przez spółkę.

Opracowała Ewelina Stępień

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).