Upadłość konsumencka po nowemu. Jak skorzystać

Czy można już to zrobić na nowych zasadach

Czytelnik utrzymuje się tylko z emerytury, która jest tak niska, że nie pozwala nawet na częściową spłatę zadłużenia. Dlatego chce ogłosić upadłość konsumencką, ale korzystając już z nowych przepisów, które uważa za bardziej korzystne. Czy jest to już teraz możliwe?

@RY1@i02/2014/153/i02.2014.153.183001100.811.jpg@RY2@

Wprawdzie ustawę o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych uchwalił 26 czerwca 2014 r. Sejm, ale nowe przepisy jeszcze nie obowiązują. Senat zajął się nimi 24 lipca 2014 r. i wprowadził do nich 8 poprawek, zaproponowanych przez komisję praw człowieka, praworządności i petycji, a popartych również przez komisję gospodarki narodowej. W tej sytuacji ustawa musi ponownie trafić do Sejmu, który przegłosuje przyjęcie poprawek. Odbędzie się to po wakacjach.

Dopiero wówczas ustawa zostanie przekazana do podpisu prezydenta i opublikowana w Dzienniku Ustaw. Zacznie obowiązywać po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia, co prawdopodobnie nastąpi jeszcze w tym roku. Dopiero po wejściu w życie nowych przepisów niewypłacalni dłużnicy będący osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej będą mogli zgłaszać wnioski o ogłoszenie upadłości na nowych zasadach, bardziej korzystnych dla upadłego niż przewidziane w obecnie obowiązujących przepisach ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.).

Zaproponowane przez Senat poprawki dotyczą przede wszystkim spraw technicznych, np. przewidują zastąpienie określenia zasady współżycia społecznego określeniem względy słuszności. Senatorzy nie ingerowali w najważniejsze rozwiązania merytoryczne zawarte w ustawie przyjętej przez Sejm i dlatego na podstawie tego aktu prawnego udzielamy wyjaśnień dotyczących nowych zasad upadłości konsumenckiej.

Podstawa prawna

Ustawa z 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (do tej pory niepublikowana), przekazana przez Senat do Sejmu.

Czy wystarczy uproszczony wniosek

Czytelnik poczeka na wejście w życie nowych przepisów o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej. Chce, aby koszty postępowania pokrył tymczasowo za niego Skarb Państwa. Jakie informacje na swój temat powinien wówczas zawrzeć we wniosku. Czy może wskazać w nim tylko jednego wierzyciela?

@RY1@i02/2014/153/i02.2014.153.183001100.812.jpg@RY2@

Nowe zasady ogłaszania upadłości konsumenckiej umożliwiają wszczęcie postępowania, nawet gdy dłużnik zalega z zapłatą tylko jednemu wierzycielowi, co nie jest możliwe na podstawie obowiązujących przepisów. Teraz musi mieć co najmniej dwóch wierzycieli. Wniosek będzie zawierał też mniej informacji, niż wymaga się do tej pory od wnioskodawcy. Wskazuje w nim imię i nazwisko, miejsce zamieszkania oraz PESEL, a jeżeli nie ma numeru, to inne dane pozwalające na jego jednoznaczną identyfikację. Musi też określić miejsca, w których znajduje się majątek, i okoliczności, które uzasadniają wniosek. Powinien podać aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną składników, spis wierzycieli (adresy wierzycieli, wysokość wierzytelności każdego oraz terminy zapłaty), a także spis wierzytelności spornych (z zaznaczeniem, w jakim zakresie kwestionuje ich istnienie). Wniosek musi też obejmować listę zabezpieczeń ustanowionych na majątku dłużnika z podaniem dat ustanowienia, np. hipotek, zastawów i zastawów rejestrowych. Integralną częścią wniosku jest oświadczenie dłużnika, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej.

Konsument będzie mógł liczyć na to, że koszty postępowania za niego tymczasowo pokryje Skarb Państwa. Będzie to jednak możliwe w przypadku, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarczy na pokrycie kosztów postępowania albo w jego masie upadłości zabraknie płynnych funduszów na ich sfinansowanie. Powinna zostać też przeprowadzona następująca procedura: sędzia komisarz wyda postanowienie i określi wysokość kosztów, a następnie zarządzi ich niezwłoczną wypłatę tymczasowo ze środków Skarbu Państwa. Z kolei po wpływie do masy upadłości kwoty wystarczającej na pokrycie tych kosztów syndyk zwróci pieniądze niezwłocznie Skarbowi Państwa.

Podstawa prawna

Art. 491² i 491⁷ ustawy z 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (do tej pory niepublikowana), przekazanej przez Senat do Sejmu.

Czy można często się oddłużać

Słyszałem, że wkrótce będzie można łatwiej się oddłużyć, ogłaszając upadłość konsumencką, ale mimo to w pewnych przypadkach sąd będzie miał prawo oddalić wniosek. Kiedy sąd wyda postanowienie o oddaleniu wniosku? Czy będzie wolno składać wnioski kilkakrotnie bez ograniczeń czasowych między nimi?

@RY1@i02/2014/153/i02.2014.153.183001100.813.jpg@RY2@

Częstotliwość oddłużania się przez konkretnego konsumenta jest ograniczona. Sąd oddali wniosek, gdy w ciągu 10 lat przed złożeniem go w stosunku do tej samej osoby było już prowadzone postępowanie upadłościowe i całość lub część jej zobowiązań została umorzona. Przepisy przewidują też wyjątek: sąd nie oddali jednak wniosku, jeśli do niewypłacalności dłużnika lub do zwiększenia stopnia tej niewypłacalności doszło, mimo że dochował on należytej staranności bądź przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione w szczególności względami humanitarnymi.

Na decyzję sądu będzie miała wpływ uczciwość dłużnika. Oddali jego wniosek, gdy podał w nim dane niezgodne z prawdą lub niezupełne. Wyjątek: niezgodność lub niezupełność nie są istotne albo postępowanie trzeba dalej prowadzić ze względów humanitarnych. Oddali go również, gdy dłużnik sam umyślnie lub na skutek rażącego niedbalstwa doprowadził do swojej niewypłacalności bądź zwiększył jej stopień.

Oprócz tego nowe przepisy przewidują, że jeżeli w okresie dziesięciu lat przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej zostaną podjęte pewne czynności w stosunku do dłużnika, to wówczas sąd oddali jego wniosek, np. było prowadzone postępowanie upadłościowe, ale zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek dłużnika, albo gdy ustalony dla upadłego plan spłaty został uchylony, bo upadły nie wywiązywał się z nałożonych na niego obowiązków. O oddaleniu wniosku zadecyduje też niedopełnienie przez dłużnika obowiązku zgłoszenia w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, jeśli ciążył na nim taki obowiązek. Dotyczy to konsumenta, który wcześniej prowadził działalność gospodarczą, będąc przedsiębiorcą i ciążył na nim obowiązek takiego zgłoszenia. Oprócz tego przyczyną oddalenia może być prawomocne uznanie czynności prawnej dłużnika za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli. W tych wszystkich przypadkach dopuszczalny będzie wyjątek, gdy przeprowadzenie postępowania o ogłoszenie upadłości będzie uzasadnione np. względami humanitarnymi.

Podstawa prawna

Art. 491⁴ ustawy z 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (do tej pory niepublikowana), przekazanej przez Senat do Sejmu.

Czy dłużnik zawsze straci mieszkanie

Czytelnik jest poważnie zadłużony, ale przed wystąpieniem o upadłość konsumencką powstrzymuje go obawa, że straci mieszkanie. W jego wieku i przy niskich dochodach będzie miał małe szanse na dorobienie się nowego. Czy we wniosku o ogłoszenie upadłości może zastrzec przystąpienie do oddłużenia pod warunkiem zatrzymania mieszkania, w którym mieszka jego rodzina?

@RY1@i02/2014/153/i02.2014.153.183001100.814.jpg@RY2@

Do masy upadłości wchodzi lokal mieszkalny albo dom jednorodzinny, w którym zamieszkuje upadły. Dlatego nie jest możliwe zastrzeżenie we wniosku zatrzymania ich, nawet jeżeli służą do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu. Po przejęciu lokalu na poczet masy upadłości dłużnik otrzyma pieniądze na zaspokojenie tych potrzeb. Z sumy uzyskanej ze sprzedaży mieszkania zostanie wydzielona dla niego kwota odpowiadająca przeciętnemu czynszowi najmu mieszkania w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od 12 do 24 miesięcy. Jej wysokość na wniosek upadłego ustali sędzia komisarz, biorąc pod uwagę potrzeby mieszkaniowe oraz liczbę osób pozostających na utrzymaniu, zgodności zarobkowe upadłego, a także kwotę uzyskaną ze sprzedaży oraz opinie syndyka. Zanim jednak dojdzie do sprzedaży, sędzia komisarz może przyznać upadłemu zaliczkę na poczet kwoty potrzebnej na czynsz wynajętego mieszkania, pod warunkiem że fundusz masy upadłości na to pozwoli. Znowelizowane przepisy dopuszczają powstrzymanie likwidacji majątku upadłego, a w szczególności jego mieszkania lub domu jednorodzinnego. Taką decyzję może podjąć sędzia komisarz, zwołując zgromadzenie wierzycieli w celu zawarcia układu. Robi to na wniosek upadłego w sytuacji, gdy zostanie uprawdopodobnione, że w drodze układu zostaną osiągnięte cele postępowania. Na gruncie obowiązujących przepisów nie ma możliwości zatrzymania mieszkania przez dłużnika.

Podstawa prawna

Art. 491¹³ i 491²² ustawy z 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (do tej pory niepublikowana), przekazanej przez Senat do Sejmu.

Czy upadły musi realizować plan spłaty

Wierzyciele są spłacani według określonego przez sąd planu spłaty. Dłużnik chciałby mieć wpływ na opracowanie go, ale obawia się, że sąd się nie zgodzi. Czy w okresie regulowania zadłużenia dłużnik musi przestrzegać pewnych reguł postępowania, aby zasłużyć na umorzenie niespłaconego zadłużenia?

@RY1@i02/2014/153/i02.2014.153.183001100.815.jpg@RY2@

Sąd nie zawsze ma obowiązek umorzyć niespłacone wierzytelności. W dodatku takie umorzenie następuje dopiero na końcu po przeprowadzeniu całej procedury. Upadły musi wydać syndykowi cały majątek oraz dokumenty z nim związane (np. dowody zakupu, akty notarialne). Majątek wchodzący do masy upadłości zostanie sprzedany, a w pierwszej kolejności zostaną z niego pokryte należności Skarbu Państwa z tytułu pokrycia kosztów sądowych za upadłego, jeżeli nie było go stać na ich uiszczenie. Ze środków z tej masy zostanie też pokryte wynagrodzenie syndyka oraz wypłacona kwota na pokrycie czynszu za wynajęte mieszkanie dla dłużnika i jego rodziny, które będą zajmować po opróżnieniu własnego lokalu. Po zatwierdzeniu listy wierzytelności sąd ustala plan spłaty wierzycieli. Określi, w jakim zakresie i czasie, ale nie dłuższym niż 36 miesięcy, upadły musi uregulować zobowiązania uznane na liście wierzytelności oraz wskazać, jaką część zobowiązań umorzy. Nie jest związany stanowiskiem upadłego co do treści planu spłaty wierzycieli. Umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalania planu spłaty zależy wyłącznie od uznania sądu. Zadecyduje on o tym, gdy osobista sytuacja upadłego wskazuje, że nie będzie on w stanie czegokolwiek zapłacić. Dłużnik regulujący zobowiązania według planu musi składać sądowi coroczne sprawozdanie, w którym wskazuje przychody, spłacone kwoty oraz składniki majątku, które zakupił, a mają wartość większą niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw. Dopiero gdy spłaci wszystkie zobowiązania przewidziane w planie, sąd umorzy jego pozostałe zobowiązania.

Podstawa prawna

Art. 491¹⁵, 491¹⁶, 491¹⁹, 491²⁰ ustawy z 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (do tej pory niepublikowana), przekazanej przez Senat do Sejmu.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl