Ustawa z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

tekst jednolity Dz. U. 2007 r. Nr 168, poz. 1186 oraz zmiany: Dz.U. z 2008 r. Nr 141, poz. 888; Dz.U. z 2009 r. Nr 18, poz. 97; Nr 53, poz. 434; Nr 42, poz. 341; Nr 157, poz. 1241; Dz.U. z 2010 r. Nr 28, poz. 146; Nr 96, poz. 620; Dz.U. z 2011 r. Nr 112, poz. 654; Nr 144, poz. 851; Nr 142, poz. 828; Nr 92, poz. 531; Nr 144, poz. 851; Nr 232, poz. 1378; Dz.U. z 2012 r. poz. 1514

Rozdział 1

Przepisy ogólne

1. Tworzy się Krajowy Rejestr Sądowy, zwany dalej "Rejestrem".

2. Rejestr składa się z:

1) rejestru przedsiębiorców;

2) rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej;

3) rejestru dłużników niewypłacalnych.

wUtworzenie Krajowego Rejestru Sądowego z dniem 1 stycznia 2001 r. wiązało się z szerszą nowelizacją publicznego prawa gospodarczego, na którą składało się uchwalenie kodeksu spółek handlowych oraz ustawy - Prawo działalności gospodarczej.

Rejestr ten zastąpił nie tylko istniejący od 1919 r. rejestr handlowy, ale także kilkanaście innych rejestrów i ewidencji, w tym m.in. rejestr spółdzielni, rejestr przedsiębiorstw państwowych, rejestr izb gospodarczych, rejestr cechów, izb rzemieślniczych i Związku Rzemiosła Polskiego, rejestr przedsiębiorstw zagranicznych, rejestr fundacji, rejestr stowarzyszeń czy też rejestr publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

Wprowadzenie KRS nie spowodowało jednakże całkowitej unifikacji rejestrów sądowych i urzędowych. Poza nim znalazły się bowiem m.in. nadal funkcjonujące ewidencje i rejestry, takie jak chociażby: Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej, do 1 lipca 2011 r. ewidencja działalności gospodarczej osób fizycznych (prowadzona przez ministra gospodarki), rejestr dzienników i czasopism (prowadzony przez sądy okręgowe), rejestr zastawów (prowadzony przez niektóre sądy rejonowe), rejestr kościołów i innych związków wyznaniowych (prowadzony przez ministra spraw wewnętrznych i administracji), ewidencja partii politycznych (prowadzona przez Sąd Okręgowy w Warszawie).

wKRS to w istocie trzy samodzielne rejestry o zasięgu ogólnokrajowym prowadzone we wspólnym systemie informatycznym:

1) przedsiębiorców;

2) stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (dalej będzie on określany skrótowo jako rejestr stowarzyszeń);

3) dłużników niewypłacalnych.

Podmioty, które podlegają wpisowi do pierwszego z wymienionych powyżej rejestrów, enumeratywnie wymieniono w art. 36 komentowanej ustawy. Są to w szczególności spółki prawa handlowego, spółdzielnie, przedsiębiorstwa państwowe oraz oddziały przedsiębiorców zagranicznych działających na terytorium.

Jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do drugiego z rejestrów wskazane zostały częściowo w art. 49 ustawy, zaś pełne ich zestawienie znalazło się w załączniku nr 3 do rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 30 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U. z 2011 r. nr 273, poz. 1616 z późn. zm). Prócz podmiotów wymienionych w nazwie tegoż rejestru są to także m.in.: związki pracodawców, a także ich federacje i konfederacje, zrzeszenia handlu i usług czy związki zawodowe. Co ważne, jeśli podmiot wpisywany do tego rejestru zamierza prowadzić działalność gospodarczą, podlega on wpisowi również do rejestru przedsiębiorców.

Do ostatniego z rejestrów z urzędu trafiają podmioty wskazane w art. 55 ustawy (np. osoby fizyczne wykonujące działalność gospodarczą, jeżeli ogłoszono ich upadłość, wspólnicy ponoszący odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki (z wyłączeniem komandytariuszy w spółce komandytowej), jeżeli ogłoszono jej upadłość, osoby, pozbawione przez sąd upadłościowy prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek). Natomiast na wniosek wierzyciela posiadającego tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie fizycznej wpisuje się do rejestru dłużników niewypłacalnych dłużnika, który w terminie 30 dni od daty wezwania do spełnienia świadczenia nie zapłacił należności stwierdzonej tytułem wykonawczym.

wPostępowanie w przedmiocie wpisów do rejestru toczy się w oparciu o regulacje kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym (w szczególności art. 694¹-694⁸ k.p.c.). Wnioski kierowane do sądu rejestrowego podlegają opłatom sądowym określonym w art. 52-64 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 594 z późn. zm.). Przykładowo opłata sądowa o wniosku o zarejestrowanie podmiotu w:

- rejestrze przedsiębiorców - wynosi 500 zł,

- rejestrze stowarzyszeń - wynosi 250 zł, a gdy podmiot taki jest jednocześnie wpisywany do rejestru przedsiębiorców - 500 zł,

- rejestrze dłużników niewypłacalnych - wynosi 300 zł.

wRejestr określany jest jako prowadzony przez sądy w systemie informatycznym, ogólnopolski, publiczny i jawny zbiór wskazanych ustawowo aktualnych, zupełnych i uznanych za prawdziwe danych identyfikujących w obrocie podmioty do tego rejestru wpisane (Ł. Zamojski, "Rejestracja spółek", Warszawa 2008, s. 21). Zaliczany jest do kategorii ksiąg publicznych typu osobowego, czyli takich, których zadaniem jest dokumentowanie istnienia określonych jednostek organizacyjnych, występujących w obrocie gospodarczym oraz ważnych informacji o nich (M. Tarska, "Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym. Komentarz 2009", komentarz do art. 1, Legalis). Stanowi zatem instytucję prawa publicznego powołaną do realizacji prawnie doniosłych funkcji, wśród których wymienia się przed wszystkim następujące:

- ewidencyjną - wpisywane są do niego wszystkie podmioty, co do których obowiązek taki wynika z przepisów prawa (umożliwia to łatwe wyszukanie oraz weryfikację danych określonej jednostki organizacyjnej);

- informacyjną - wynika ona z funkcji ewidencyjnej wzmocnionej dodatkowo domniemaniami prawdziwości oraz zasadami jawności formalnej i materialnej oraz aktualności danych ujawnionych w rejestrze, jak również obowiązkami aktualizacyjnymi nałożonymi na podmioty do niego wpisane czy też uprawnieniami sądu rejestrowego do prowadzenia postępowania przymuszającego, a nawet ustanowienia kuratora bądź dokonania wpisu z urzędu (dzięki tym cechom rejestr stanowi dla osób trzecich podstawowe źródło informacji w zakresie ujawnionych w nim danych);

- prawokształtującą - związana jest ona z konstytutywnym charakterem niektórych wpisów do rejestru (dopiero umieszczenie ich w rejestrze wywołuje określone w przepisach prawa skutki prawne, np. podwyższenie kapitału zakładowego, powstanie spółki osobowej);

- zapewnienia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego - wobec domniemania prawdziwości oraz aktualności danych zamieszczonych w rejestrze chroni on osoby trzecie działające w dobrej wierze, a także jednostki wpisane do rejestru przed podejmowanymi w złej wierze działaniami innych podmiotów (zob. E. Marszałkowska-Krześ, "Wpisy w rejestrze przedsiębiorców dotyczące spółek handlowych", Warszawa 2004, s. 2).

wOd funkcji rejestru należy odróżnić podstawowe zasady jego działania, do których zalicza się: zasadę domniemań prawnych, zasadę wiarygodności rejestru, zasadę wpisu (ze skutkami konstytutywnymi, deklaratywnymi lub sanującymi), zasadę zupełności oraz zasadę jawności formalnej i materialnej (E. Marszałkowska-Krześ, "Wpisy...", s. 31 i n.). Będzie o nich mowa w dalszej części niniejszego komentarza.

wWspomnieć należy o konsekwencjach prawnych wpisów w rejestrze. Wyróżnia się trzy podstawowe skutki wprowadzenia danych do systemu:

- konstytutywny - wpisy o takim charakterze powodują powstanie, zmianę lub ustanie stosunku prawnego (stąd też - jak wspomniano - określony skutek prawny aktywuje się dopiero z chwilą dokonania określonego wpisu do rejestru, np. podwyższenie kapitału zakładowego w spółce kapitałowej, powstanie spółki osobowej prawa handlowego, połączenie, przekształcenie bądź podział spółek, ustanie bytu prawnego spółki),

- deklaratywny - wpisy deklaratywne jedynie stwierdzają zaistnienie określonego zdarzenia i nie mają na nie żadnego wpływu (dany skutek - np. odwołanie członka zarządu, otwarcie likwidacji spółki - powstaje bowiem niezależnie od wpisu w rejestrze),

- sanujący - mamy z nim do czynienia, gdy pomimo wadliwości wpisu oraz wobec upływu wskazanego w przepisach prawa okresu czasu nie jest możliwe wykreślenie go z rejestru (zob. np. art. 21 par. 4 k.s.h.).

1. Rejestr prowadzą w systemie informatycznym sądy rejonowe (sądy gospodarcze), obejmujące swoją właściwością obszar województwa lub jego część, zwane dalej "sądami rejestrowymi".

2. Gminy, jako zadania zlecone, wykonują czynności związane z prowadzeniem Rejestru, polegające na zapewnieniu zainteresowanym:

1) wglądu do Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD);

2) urzędowych formularzy wniosków wymaganych ustawą umożliwiających rejestrację spółek jawnych;

3) dostępu do informacji o wysokości opłat, sposobie ich uiszczania oraz o właściwości miejscowej sądów rejestrowych.

3. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej, określi, w drodze rozporządzenia, sposób wykonywania czynności, o których mowa w ust. 2, oraz sposób współpracy sądów rejestrowych i wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) w tych sprawach, w szczególności wskazując sposób postępowania i przekazywania przez sądy rejestrowe niezbędnych informacji, mając na względzie ułatwienie dostępu do Rejestru.

wSądy rejestrowe nie są odrębnymi jednostkami organizacyjnymi, w strukturze sądów rejonowych występują jako wydziały gospodarcze KRS. Wyróżnia się je jednakże w ustawodawstwie z uwagi na przysługujące im szczególne kompetencje - T. Ereciński, J. Gudowski, [w:] T. Ereciński (red.), "Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego", Warszawa 2012, t. II, s. 368-369. Sądy te mianowicie zajmują się "sprawami rejestrowymi", a zatem przyjmowaniem, badaniem oraz realizacją wniosków o wpis (zmianę wpisu, wykreślenie) podmiotów, a także czuwaniem nad prawidłową realizacją tychże obowiązków przez jednostki podlegające wpisowi. To podstawowe, ale niejedyne zadania sądu rejestrowego. Innymi są m.in. sprawy dotyczące wniosku o wyznaczenie biegłego celem ustalenia wartości akcji, a zatem czynności związane z wykonywaniem przez podmioty wpisane do rejestru innych, pozarejestrowych obowiązków nałożonych na nie przepisami prawa.

wZ komentowanego przepisu wynika, że dany sąd rejestrowy swoją właściwością obejmuje obszar całego bądź części województwa. Dominuje ta druga sytuacja - obecnie istnieje 26 sądów rejestrowych na terenie 16 województw. Właściwość miejscowa wyznaczana jest przez miejsce zamieszkania bądź siedzibę podmiotu objętego wnioskiem (spółki, stowarzyszenia, dłużnika niewypłacalnego). W doktrynie sporne pozostaje, czy możliwe jest zawarcie umowy prorogacyjnej (o wybór sądu właściwego) bądź zmiana właściwości sądu w oparciu o art. 508 par. 1 k.p.c. (zob. szerzej: M. Tarska, "Ustawa...", komentarz do art. 2, Legalis).

wSzczegółowe obowiązki gmin, a także prezesów sądów rejonowych, w których działają sądy rejestrowe, związane z wykonywaniem zadań zleconych z ust. 2 komentowanego artykułu określa rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 21 grudnia 2000 r. w sprawie sposobu wykonywania przez gminy czynności związanych z prowadzeniem Krajowego Rejestru Sądowego oraz współpracy między sądami rejestrowymi i zarządami gmin (Dz.U. z 2000 r. nr 118, poz. 1248). Zgodnie z nim urzędy gmin m.in. zobowiązane są do: udostępniania do wglądu kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), a także formularzy wniosków obowiązujących w postępowaniu rejestrowych oraz informacji o wysokości i sposobie uiszczania opłat sądowych, jak również o właściwym miejscowo sądzie rejestrowym. Prezesi ww. sądów rejonowych zobowiązani są natomiast do przekazywania tychże informacji wójtom, burmistrzom bądź prezydentom miast. Ponadto mają oni obowiązek niezwłocznego zawiadamiania tych podmiotów o dostrzeżonych nieprawidłowościach w wykonywaniu owych czynności przez urzędy gmin.

Rejestr obejmuje podmioty, na które przepisy ustaw nakładają obowiązek uzyskania wpisu do tego Rejestru.

wZnaczenie prawne i faktyczne rejestru, a także realizacja przezeń funkcji, o których była mowa w komentarzu do art. 2, możliwe są m.in. dzięki objęciu obligatoryjnym wpisem znacznej liczby uczestników życia gospodarczego. Dzięki obowiązkowi rejestracji nałożonemu na główne typy osób prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych rola krajowego rejestru sądowego w obrocie prawnym jest nie do przecenienia.

wRodzaje podmiotów podlegających wpisowi do KRS da się odczytać już z samych nazw wchodzących w jego skład rejestrów. Wiele z nich wymieniono w przepisach komentowanej ustawy (zob. art. 36, art. 49 oraz art. 55 i 56), rozporządzeń wykonawczych (zob. załącznik nr 3 do rozporządzenia ws. szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach), a także w przepisach innych ustaw: np. Kodeks spółek handlowych, Prawo spółdzielcze, Prawo o stowarzyszeniach, ustawa o związkach zawodowych itp. Z zestawienia tych przepisów wynika, że w przypadku rejestru przedsiębiorców oraz rejestru dłużników niewypłacalnych podmioty podlegające wpisowi określa wprost komentowana ustawa (odpowiednio art. 36 oraz art. 55 i 56), zaś jednostki wpisywane do rejestru stowarzyszeń wskazano częściowo w niej (art. 49), częściowo zaś w przepisach szczególnych. Niekiedy nawet o wpisie określonej formy organizacyjnej do tego rejestru przesądzało dopiero orzeczenie sądu. Przykładowo, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 29 października 2004 r., sygn. akt III CZP 58/04 (OSNC 2005, nr 10, poz. 173) zrzeszenie właścicieli nieruchomości, powstałe na podstawie nieobowiązującej już ustawy z 30 stycznia 1959 r. - Prawo lokalowe (t.j. Dz.U. z 1962 r. nr 47, poz. 227) podlega wpisowi do omawianego rejestru.

wW pierwotnym brzmieniu ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym przewidywała, że wpisowi do rejestru przedsiębiorców podlegać będą również osoby fizyczne prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą na podstawie wpisu do gminnej ewidencji działalności gospodarczej. Wobec jednakże wytykanych wad tej regulacji, takich jak chociażby znaczna niedogodność dla tych przedsiębiorców czy możliwość doprowadzenia sądów rejestrowych do niewydolności z uwagi na ogromną liczbę tych podmiotów, ostatecznie zrezygnowano z tej koncepcji. W rezultacie, na mocy przepisów ustawy z 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo działalności gospodarczej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2003 r. nr 217, poz. 2125) uchylono przepis art. 36 pkt 1 komentowanej ustawy, który przewidywał wpisywanie osób fizycznych do rejestru.

Uchylono również obowiązek przekształcenia spółki cywilnej prowadzącej działalność gospodarczą w większym rozmiarze w spółkę jawną. Pozostawiono jednak fakultatywną możliwość takiego przekształcenia (art. 24 par. 3-6 k.s.h.). Kolejnym przypadkiem, kiedy osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą może pośrednio uzyskać wpis do rejestru przedsiębiorców, jest przekształcenie jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę z o.o. (art. 584¹-art. 584¹³ k.s.h.).

Podmioty podlegające wpisowi do rejestru przedsiębiorców, a przed utworzeniem KRS wpisane do innego rejestru sądowego, obowiązane były do złożenia wniosku o wpis do nowego rejestru do 31 grudnia 2003 r. Wniosek taki był wolny od opłaty sądowej, jednakże w przypadku złożenia go po wskazanej dacie, wnioskodawca zobowiązany był już do poniesienia stosownej opłaty. Natomiast przeniesienie wpisów do rejestru stowarzyszeń następowało z urzędu (zob. art. 7-8 oraz art. 10 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, Dz.U. z 1997 r. nr 121, poz. 770 z późn. zm.).

1. Minister Sprawiedliwości utworzy Centralną Informację Krajowego Rejestru Sądowego, zwaną dalej "Centralną Informacją", z oddziałami przy sądach rejestrowych.

2. Zadaniem Centralnej Informacji jest:

1) prowadzenie zbioru informacji Rejestru oraz elektronicznego katalogu dokumentów spółek, zwanego dalej "katalogiem";

2) udzielanie informacji z Rejestru oraz przechowywanie i udostępnianie kopii dokumentów z katalogu;

3) utworzenie i eksploatacja połączeń Rejestru i katalogu w systemie informatycznym.

3. Centralna Informacja wydaje odpisy, wyciągi i zaświadczenia oraz udziela informacji z Rejestru, które mają moc dokumentów urzędowych, jeżeli zostały wydane w postaci papierowej lub elektronicznej.

3a. Centralna Informacja wydaje z katalogu, drogą elektroniczną, kopie dokumentów, które są poświadczane za zgodność z dokumentami znajdującymi się w aktach rejestrowych podmiotu.

4. Centralna Informacja pobiera opłaty za udzielanie informacji, wydawanie odpisów, wyciągów lub zaświadczeń z Rejestru oraz za udostępnianie kopii dokumentów z katalogu. Opłaty te stanowią dochód budżetu państwa.

4a. Centralna Informacja bezpłatnie udostępnia, w ogólnodostępnych sieciach teleinformatycznych, aktualne informacje o podmiotach wpisanych do Rejestru oraz listę dokumentów zawartych w katalogu.

4aa. Pobrane samodzielnie wydruki komputerowe aktualnych informacji o podmiotach wpisanych do Rejestru mają moc zrównaną z mocą dokumentów wydawanych przez Centralną Informację, o których mowa w ust. 3, jeżeli posiadają cechy umożliwiające ich weryfikację z danymi zawartymi w Rejestrze.

4b. Centralna Informacja udostępnia bezpłatnie, w ogólnodostępnych sieciach teleinformatycznych, listę podmiotów, wobec których w dziale 6 rejestru przedsiębiorców wpisano informację o ogłoszeniu upadłości. Lista zawiera następujące dane:

1) nazwę lub firmę;

2) numer KRS;

3) numer NIP;

4) siedzibę przedsiębiorcy;

5) datę wydania orzeczenia o ogłoszeniu upadłości wraz z określeniem sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego;

6) sygnaturę sprawy i określenie sądu, który ogłosił upadłość;

7) datę oraz sposób zakończenia postępowania upadłościowego.

5. (uchylony).

6. (uchylony).

7. (uchylony).

wCentralna Informacja Krajowego Rejestru Sądowego stanowi jednostkę odrębną od sądów rejestrowych, wpisaną w strukturę organizacyjną Ministerstwa Sprawiedliwości. Obie instytucje są jednakże ściśle ze sobą powiązane. Centralna Informacja posiada oddziały przy sądach rejestrowych, a te ostatnie zobowiązane są do przekazywania jej danych rejestrowych. Obecnie zatem w sferze działalności KRS funkcjonują z jednej strony sądy rejestrowe, którym powierzono zadania rejestracyjne, nadzorcze i kontrolne, z drugiej zaś Centralna Informacja wykonująca funkcje typowo informacyjne. Rola Centralnej Informacji sprowadza się więc do kilku grup czynności, które można uszeregować w następujący sposób:

- zadania informatyczne związane z prowadzeniem zbioru informacji KRS, elektronicznego katalogu dokumentów spółek (o którym szerzej w komentarzu do art. 8a), utworzeniem i eksploatacją połączeń w systemie informatycznym,

- zadania informacyjne, w tym wydawanie odpisów, wyciągów i zaświadczeń, a także kopii dokumentów zgromadzonych we ww. katalogu, do tej grupy zadań można również zaliczyć bezpłatne udostępnianie w ogólnodostępnych sieciach teleinformatycznych informacji o podmiotach wpisanych do rejestru oraz takich, wobec których w dziale 6 rejestru przedsiębiorców wpisano informację o ogłoszeniu upadłości.

wZakres zadań oraz sposób ich realizacji przez Centralną Informację został doprecyzowany w rozporządzeniu ministra sprawiedliwości z 27 grudnia 2011 r. w sprawie ustroju i organizacji Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego oraz trybu i sposobu udzielania informacji z Krajowego Rejestru Sądowego i wydawania kopii dokumentów z katalogu, a także struktury udostępnianych informacji o podmiotach wpisanych do rejestru oraz cech wydruków umożliwiających ich weryfikację z danymi w rejestrze (Dz.U. z 2011 r. nr 297, poz. 1760, dalej: rozporządzenie ws. Centralnej Informacji).

Z praktycznego punktu widzenia najistotniejszą funkcją Centralnej Informacji jest wydawanie różnego typu dokumentów, którym nadano moc urzędową. Stanowią one zatem dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone (art. 244 par. 1 k.p.c.). Domniemanie to może zostać wszakże obalone na podstawie art. 252 k.p.c., czyli poprzez wykazanie, że dane w nich zawarte są niezgodne z prawdą, w tym przypadku z treścią rejestru. Dokumenty wydawane przez Centralną Informację to:

- odpis pełny, który zawiera treść wszystkich wpisów w rejestrze pod danym numerem KRS, dokonanych od chwili pierwszego wpisu, z wyjątkiem wpisów niepodlegających ujawnieniu; opłata za jego wydanie wynosi 60 zł,

- odpis aktualny zawierający aktualną treść wpisów w rejestrze pod danym numerem KRS; opłata za jego wydanie wynosi 30 zł,

- wyciąg z rejestru, który zawiera aktualną treść wpisów dotyczącą podmiotu wpisanego do rejestru pod określonym numerem KRS, obejmującą wskazane przez wnioskodawcę działy; opłata za wydanie wyciągu dotyczącego działu 1 - 10 zł, a za każdy następny dział - 5 zł,

- zaświadczenie stwierdzające jedną z następujących okoliczności: wpisanie danego podmiotu pod określonym numerem, brak wpisu podmiotu w rejestrze, wykreślenie z rejestru, posiadanie przez daną jednostkę statusu organizacji pożytku publicznego; opłata za jego wydanie wynosi 15 zł,

- kopia dokumentu z elektronicznego katalogu dokumentów spółek; opłata za wydanie wynosi 50 zł.

wZ 1 stycznia 2012 r. dodany został ust. 4aa, który moc dokumentów urzędowych nadaje również pobranym samodzielnie wydrukom komputerowym aktualnych informacji o podmiotach wpisanych do rejestru (pod warunkiem że możliwa jest ich weryfikacja z danymi zawartymi w systemie). Zgodnie z par. 9 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia wydruk zapewnia weryfikację, jeżeli zawiera:

1) adres strony internetowej, na której zamieszczone są aktualne informacje o podmiotach wpisanych do Krajowego Rejestru Sądowego;

2) formę graficzną zgodną z załącznikami nr 12 i 13 do ww. rozporządzenia;

3) identyfikator wydruku.

W celu realizacji tych przepisów strona internetowa Centralnej Informacji przebudowana została w ten sposób, że możliwe jest pobranie pliku w formacie PDF odpowiadającego zarówno formą, jak i treścią wydrukom papierowym. Wprowadzono również zakładkę pozwalającą na weryfikację pobranego pliku. Przedmiotowy serwis internetowy znajduje się pod adresem: ems.ms.gov.pl. Umożliwia on także nieodpłatne przeglądanie danych z ust. 4b komentowanego przepisu.

wWniosek o wydanie odpisu, wyciągu lub zaświadczenia z rejestru składa się na formularzach, o których mowa w załącznikach nr 1-6, 8-10 do rozporządzenia. Natomiast wniosek o wydanie kopii dokumentu składa się w formie elektronicznej na formularzu udostępnionym na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

Skarb Państwa oraz instytucje państwowe, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, nie ponoszą opłat, o których mowa w art. 4 ust. 4.

wKomentowany przepis wprowadza wyjątek od wyrażonej w art. 4 ust. 4 ustawy zasady odpłatności za udzielanie informacji, wydawanie odpisów, wyciągów lub zaświadczeń z rejestru oraz za udostępnianie kopii dokumentów z katalogu.

Zwolnienie dotyczy dwóch kategorii podmiotów: Skarbu Państwa oraz innych instytucji państwowych stanowiących statio fiscii Skarbu Państwa, czyli jego jednostki organizacyjne nieposiadające własnej osobowości prawnej. Dodatkowo ze zwolnienia mogą skorzystać wyłącznie te z nich, których zadania nie polegają na prowadzeniu działalności gospodarczej. Nie jest więc istotny ewentualny fakt jej prowadzenia, ale umieszczenie tego rodzaju aktywności gospodarczej wśród jej zadań (Zob. Ł. Zamojski, "Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym. Komentarz", uwagi do art. 5, LexPolonica). Co ciekawe, przepis ten nie wymienia jednostek samorządu terytorialnego, zobowiązanych tym samym do uiszczania stosownych opłat sądowych w zakresie wskazanym w art. 4 ust. 4 ustawy.

wPrzepis ten nie jest jedynym, który wyłącza obowiązek uiszczenia opłaty sądowej od wniosków i wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym, wśród innych zwolnień wymienić należy w szczególności następujące przypadki:

- wniosek o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej oraz wniosek o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej (art. 20c ust. 3 ustawy),

- wniosek o przyjęcie wzorów podpisów członków zarządu spółki z o.o. zarejestrowanej w trybie elektronicznym (art. 19a ust. 2a ustawy),

- wpisy zaległości podatkowych oraz należności pobieranych przez ZUS w dziale IV rejestru przedsiębiorców (art. 41 pkt 1 i 2 ustawy),

- wpis osoby do rejestru dłużników niewypłacalnych na wniosek komornika sądowego składany z urzędu w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy (art. 1086 par. 4 k.p.c.).

wWobec uchylenia z dniem 1 stycznia 2012 r. przepisu art. 694⁸ par. 3 k.p.c. nie są już wolne od opłaty sądowej wpisy z urzędu dokonywane przez sąd rejestrowy na podstawie art. 12 ust. 2, art. 20 ust. 3, art. 41 pkt 1, 2, 4 i 5, art. 44 ust. 1 pkt 5, art. 46 ust. 2, art. 55 i art. 60 ust. 1 ustawy.

Minister Sprawiedliwości określa:

1) w drodze rozporządzenia, ustrój i organizację Centralnej Informacji oraz tryb i sposób udzielania informacji z Rejestru i wydawania kopii dokumentów z katalogu, a także strukturę udostępnianych informacji wymienionych w art. 4 ust. 4a, oraz cechy wydruków, o których mowa w art. 4 ust. 4aa, umożliwiające ich weryfikację z danymi zawartymi w Rejestrze, uwzględniając zadania Rejestru i Centralnej Informacji w zakresie zapewnienia powszechnego i bezpośredniego dostępu do informacji o podmiotach wpisanych do Rejestru oraz umożliwienia weryfikacji zgodności pozyskanych samodzielnie wydruków z danymi zawartymi w Rejestrze, jak i skuteczności zabezpieczenia przed wypaczeniem treści danych zawartych w wydrukach;

2) w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, w drodze rozporządzenia, wysokość opłat za udzielanie informacji, wydawanie odpisów, wyciągów i zaświadczeń z Rejestru oraz za udostępnianie kopii dokumentów z katalogu, uwzględniając potrzebę sprawnego działania Centralnej Informacji oraz pokrycia kosztów administracyjnych utworzenia i funkcjonowania Rejestru oraz katalogu, przy jednoczesnym zapewnieniu powszechnego dostępu do informacji i kopii dokumentów rejestrowych;

3) w drodze rozporządzenia, warunki organizacyjno-techniczne dotyczące formy wniosków i dokumentów oraz ich składania do sądów rejestrowych i Centralnej Informacji drogą elektroniczną, a także orzeczeń, odpisów, wyciągów, zaświadczeń, informacji i kopii dokumentów doręczanych wnioskodawcom tą drogą oraz sposób posługiwania się dokumentami wydanymi w postaci elektronicznej, uwzględniając potrzebę zapewnienia powszechnego i bezpośredniego dostępu do informacji z Rejestru i dokumentów rejestrowych oraz możliwość posługiwania się dokumentami wydanymi w postaci elektronicznej;

4) w drodze zarządzenia, sposób i tryb przekazywania przez sądy rejestrowe danych rejestrowych do Centralnej Informacji, uwzględniając możliwości techniczne i organizacyjne sądów rejestrowych oraz konieczność zapewnienia sprawnego i kompleksowego przekazywania danych rejestrowych do Centralnej Informacji, przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa;

5) w drodze zarządzenia, warunki organizacyjno-techniczne przekazywania przez sądy rejestrowe dokumentów drogą elektroniczną do katalogu oraz sposób ich przechowywania, uwzględniając potrzebę zapewnienia integralności i kompletności dokumentów złożonych do akt rejestrowych, konieczność przetwarzania kopii dokumentów na postać elektroniczną, a także stan wyposażenia sądów w odpowiednie środki techniczne.

wPrzepisy niniejszego artykułu związane są z nałożonym przez art. 4 na ministra sprawiedliwości obowiązkiem utworzenia Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego. Z uwagi na lakoniczne brzmienie ustawy szczegółowe kwestie związane ze stworzeniem oraz funkcjonowaniem Centralnej Informacji uregulowane zostały w aktach niższej rangi. I tak, w wykonaniu delegacji ustawowej zawartej w komentowanym artykule minister sprawiedliwości wydał obecnie obowiązujące akty prawne:

- wspomniane już rozporządzenie ws. Centralnej Informacji (określa ono tryb i sposób udzielania informacji, wydawania zaświadczeń i odpisów z rejestrów wchodzących w skład KRS, a także sposób zgłaszania wniosków do Centralnej Informacji),

- rozporządzenie z 22 grudnia 2011 r. w sprawie warunków organizacyjno-technicznych dotyczących formy wniosków i dokumentów oraz ich składania drogą elektroniczną do sądów rejestrowych i Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego oraz sposobu posługiwania się dokumentami wydanymi w postaci elektronicznej (Dz.U. z 2011 r. nr 299, poz. 1773, w skrócie rozporządzenie ws. warunków organizacyjno-technicznych). Rozporządzenie określa także formę wniosków o wydanie odpisów, wyciągów, zaświadczeń i udzielenie informacji, orzeczeń, odpisów, wyciągów, zaświadczeń i informacji doręczanych wnioskodawcom drogą elektroniczną. Rozporządzenie przewiduje także, iż korzystanie z elektronicznej komunikacji z sądem rejestrowym oraz Centralną Informacją wymaga uprzedniego zarejestrowania się użytkownika w systemie, a także posługiwania się bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu;

- rozporządzenie z 19 grudnia 2006 r. w sprawie określenia wysokości opłat za udzielanie informacji, wydawanie odpisów, wyciągów i zaświadczeń z Krajowego Rejestru Sądowego oraz za udostępnianie kopii dokumentów z elektronicznego katalogu dokumentów spółek (Dz.U. z 2006 r. nr 247, poz. 1812),

- zarządzenie z 15 grudnia 2006 r. w sprawie sposobu i trybu przekazywania przez sądy rejestrowe danych rejestrowych do Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (Dz.Urz. MS z 2006 r. nr 8, poz. 132). Na mocy tego zarządzenia sądy rejestrowe zobowiązane są do automatycznego przekazywania danych rejestrowych do bazy danych Krajowego Rejestru Sądowego za pośrednictwem systemu informatycznego. Z bazy tej następnie korzysta Centralna Informacja KRS przy wykonywaniu swoich funkcji;

- zarządzenie z 27 grudnia 2006 r. w sprawie warunków organizacyjno-technicznych przekazywania przez sądy rejestrowe dokumentów drogą elektroniczną do katalogu oraz sposobu ich przechowywania (Dz.Urz. MS z 2006 r. nr 8, poz. 133). Z zarządzenia tego wynika m.in., iż sądy rejestrowe zobowiązane są do przekazywania do Centralnej Informacji niezwłocznie po wydaniu orzeczenia dokumenty trafiające do sądu w postaci elektronicznej. Dokumenty w formie papierowej zostają natomiast przekazane do katalogu po otrzymaniu z systemu teleinformatycznego wniosku o udostępnienie jego kopii i po przetworzeniu tego dokumentu na formę elektroniczną.

Do postępowania przed sądami rejestrowymi stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym, chyba że ustawa stanowi inaczej.

wProwadzenie postępowań rejestrowych powierzono sądom powszechnym (wydziałom sądów rejonowych), co implikuje konieczność stosowania ogólnych norm postępowania cywilnego. Z uwagi jednakże na to, iż przepisy komentowanej ustawy zawierają nie tylko normy prawa materialnego, ale również proceduralne, niezbędne było wskazanie przez ustawodawcę hierarchii tychże norm. Kolejność ta została wskazana w art. 7 przedmiotowej ustawy.

Pierwszeństwo przyznano przepisom ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym w zakresie, w którym modyfikują one przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym. Co ważne, wśród przepisów księgi drugiej części pierwszej kodeksu ustawodawca wyróżnił dział VI, dedykowany wprost postępowaniu rejestrowemu (art. 694¹-694⁸ k.p.c.), a także przepisy ogólne dla wszystkich rodzajów spraw nieprocesowych (art. 506-525 k.p.c.). Uwzględniwszy ww. akty prawne oraz zawarte w nich odniesienia, hierarchię norm stosowanych przez sądy rejestrowe można przedstawić w następujący sposób (za: Ł. Zamojski, "Ustawa...", komentarz do art. 7, LexPolonica):

1) ustawa - przepisy wprowadzające ustawę o KRS,

2) ustawa o KRS oraz ustawy szczególne regulujące ustrój konkretnego podmiotu rejestrowego (jeśli zawierają regulacje o charakterze procesowym),

3) przepisy o postępowaniu rejestrowym zawarte w księdze II tytule II dziale VI kodeksu postępowania cywilnego (art. 694¹-694⁸ k.p.c.),

4) przepisy o postępowaniu nieprocesowym zawarte w kodeksie postępowania cywilnego (art. 506-525 k.p.c.),

5) przepisy ogólne kodeksu postępowania cywilnego (art. 1-13 k.p.c.),

6) przepisy o postępowaniu procesowym zawarte w kodeksie postępowania cywilnego stosowane odpowiednio (art. 15-505¹⁴ k.p.c.).

wJak wynika z art. 694¹ k.p.c., przepisy działu VI stosuje się wprost do postępowania w sprawach o wpis w KRS (sprawach rejestrowych), zaś do innych postępowań rejestrowych prowadzonych przez sądy odpowiednio, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Takie brzmienie owego przepisu skutkuje wyróżnieniem w doktrynie i orzecznictwie postępowania rejestrowego oraz postępowania przed sądem rejestrowym. Pierwsze z nich dotyczy wyłącznie spraw rejestrowych, drugie zaś wiąże się z kompetencjami pomocniczymi i nadzorczymi sądów rejestrowych. Powyższe rozróżnienie ma doniosłe konsekwencje prawne, bowiem - jak stanowi art. 519¹ par. 3 k.p.c. - w postępowaniu rejestrowym skarga kasacyjna przysługuje jedynie od postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia z rejestru podmiotu podlegającego rejestracji. Ustalenie zatem, że dane postępowanie nie ma charakteru rejestrowego, skutkuje brakiem możliwości wnoszenia skargi kasacyjnej od postanowienia sądu drugiej instancji. Co ważne, postępowanie o wpis dotyczy zamieszczenia danych podmiotów nie tylko w rejestrze przedsiębiorców, ale także w innych rejestrach, np. dłużników niewypłacalnych. W przedmiocie takiego wpisu przysługuje więc również skarga kasacyjna (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2006 r., sygn. I CZ 18/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 33).

wTypowe postępowanie prowadzone przez sąd rejestrowy, tocząc się w nieprocesie, wszczynane jest na wniosek podmiotu podlegającego wpisowi (np. spółkę). Jeśli zaś wniosek jest składany przez inną osobę, podmiotowi wskazanemu w zdaniu poprzednim przysługuje status uczestnika postępowania. Wpis do rejestru następuje na podstawie postanowienia, skuteczne i wykonalne z chwilą wydania, z wyjątkiem postanowień dotyczących wykreślenia z rejestru. Od postanowienia sądu I instancji przysługuje apelacja do właściwego miejscowo sądu okręgowego, którą wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia postanowienia. Sąd, uwzględniając ją, może jedynie uchylić zaskarżone orzeczenie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi rejestrowemu. W przypadku nieuwzględnienia apelacji, jeśli zachodzi sytuacja wskazana w art. 519¹ par. 3 k.p.c., stronie przysługuje skarga kasacyjna.

Jeżeli zaś postanowienie zostało wydane przez referendarza sądowego, przysługuje od niego skarga w terminie 7 dni od jego doręczenia. W razie wniesienia skargi na orzeczenie referendarza zarządzające wpis, pozostaje ono w mocy do chwili rozpatrzenia skargi przez sąd rejonowy rozpoznający sprawę jako sąd pierwszej instancji. Rozpoznając sprawę, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone orzeczenie i dokonany na jego podstawie wpis utrzymuje w mocy albo uchyla w całości lub w części i w tym zakresie wniosek oddala bądź odrzuca, względnie postępowanie umarza. Ze względu na to, że sąd rozpoznający skargę na orzeczenie referendarza sądowego orzeka, jako sąd I instancji, od wydanego postanowienia przysługuje apelacja, a w ww. przypadkach także skarga kasacyjna.

wWłaściwość miejscową sądów rejestrowych wyznacza miejsce zamieszkania lub siedziba podmiotu, którego wpis dotyczy. Nie są podmiotami podlegającymi wpisowi np. członkowie zarządów, komitetów i inne osoby wpisywane do rejestru na mocy przepisów szczególnych, a jedynie osoby prawne bądź jednostki organizacyjne, w organach których osoby te zasiadają. Właściwość miejscowa wyznaczana będzie zatem np. przez siedzibę spółki, nie zaś miejsce zamieszkania członka jej zarządu (T. Ereciński, J. Gudowski ([w:] T. Ereciński (red.), "Komentarz...", s. 370).

1. Rejestr jest jawny.

2. Każdy ma prawo dostępu do danych zawartych w Rejestrze za pośrednictwem Centralnej Informacji.

3. Każdy ma prawo otrzymać, również drogą elektroniczną, poświadczone odpisy, wyciągi, zaświadczenia i informacje z Rejestru.

wW art. 8 komentowanej ustawy odzwierciedlenie znalazła zasada jawności formalnej rejestru, która przejawia się tym, że każdy ma prawo dostępu do danych w nim zawartych, bez obowiązku legitymowania się zgodą na udostępnienie mu wglądu do rejestru bądź konieczności wykazywania własnego interesu prawnego lub innego interesu zasługującego na ochronę (zob. E. Marszałkowska-Krześ, "Wpisy...", s. 32). Jawność formalna umożliwia spełnienie przez rejestr funkcji zapewnienia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego, a także informacyjnej (zob. komentarz do art. 1).

Powszechna dostępność danych przechowywanych w rejestrze wynika również z innych przepisów ustawy, w tym w szczególności art. 8a, art. 10 ust. 1, art. 11, art. 13, art. 47a, które zostaną omówione w dalszej części niniejszego komentarza. Wyjątki zaś od tej zasady przewidują:

- art. 46 ust. 3 ustawy w zakresie wpisów w całości wykreślonych, które uprzednio były zamieszczone w dziale 4 rejestru przedsiębiorców (m.in. zaległości podatkowe, względem ZUS, informacje o zabezpieczeniu majątku dłużnika w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości itp.),

- art. 59 i art. 60 w zakresie wpisów w całości wykreślonych bądź wykreślonych z urzędu z rejestru dłużników niewypłacalnych.

wNa zasadę jawności formalnej składają się dwa elementy. Pierwszym z nich jest powszechna dostępność do danych zawartych w rejestrze (zwana jawnością formalną zwykłą, zob. M. Wrzołek-Romańczuk, "Rejestr handlowy - zagadnienia materialnoprawne i procesowe", cz. I, "Palestra" nr 3/1992) oraz obowiązek publikacji wpisów w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (zwana jawnością formalną rozszerzoną). Przy czym stwierdzenie, iż rejestr jest jawny, mówi o dostępie do informacji skonkretyzowanej przez chcącego ją uzyskać, a więc dotyczącej wskazanego we wniosku przedsiębiorcy. Nie jest to tożsame z żądaniem uzyskania informacji generalnej, czyli obejmującej wszystkie dane w nim zawarte (A. Gnys, "Warto dać za dane", "Rzeczpospolita" PCD z 30.10.2003 r.).

Dostęp do danych zgromadzonych w rejestrze możliwy jest za pośrednictwem Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, która z jednej strony zapewnia dostęp do danych rejestrowych zgromadzonych w systemie informatycznym, z drugiej zaś wydaje odpisy, wypisy i zaświadczenia w formie papierowej bądź elektronicznej (zob. komentarz do art. 4).

Urzeczywistnienie omawianej zasady w przestrzeni teleinformatycznej nastąpiło przede wszystkim poprzez realizację norm art. 4 ust. 4a-4b ustawy, które nakazują Centralnej Informacji udostępnianie części danych zgromadzonych w rejestrze poprzez systemy informatyczne, a także nadają moc dokumentom urzędowym pobranym samodzielnie wydrukom komputerowym z tychże stron internetowych (ems.ms.gov.pl).

Kolejnym aspektem zasady jawności formalnej rejestru jest swobodny i powszechny dostęp do akt rejestrowych podmiotów wpisanych do każdego z rejestrów prowadzonych w ramach Krajowego Rejestru Sądowego. Akta te wolno przeglądać w czytelniach wydziałów rejestrowych sądów rejonowych. Nie jest przy tym konieczne występowanie z uprzednim wnioskiem o ich udostępnienie. Wyjątek od możliwości zapoznawania się z treścią akt rejestrowych stanowią dokumenty dotyczące wpisów wykreślonych na podstawie art. 46 ust. 3 oraz art. 59 i 60 ustawy.

Omawianej zasady nie należy mylić z jawnością materialną rejestru, która wynika z przepisów art. 15 i 16 ustawy oraz oznacza niemożność powoływania się na brak znajomości danych wpisanych do rejestru oraz ogłoszonych wpisów. Nikomu nie wolno zasłaniać się nieznajomością treści wpisu w rejestrze, chyba że mimo zachowania należytej staranności nie mógł wiedzieć o wpisie. Zasada ta zostanie szerzej omówiona w komentarzu do ww. przepisów.

1. Katalog obejmuje następujące dokumenty spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, spółek akcyjnych, spółek komandytowo-akcyjnych i spółek europejskich:

1) Akty założycielskie, umowy oraz statuty, jeżeli są oddzielnymi aktami, a także uchwały o ich zmianie;

2) Teksty jednolite dokumentów wymienionych w pkt 1;

3) Uchwały o zmianie wysokości kapitału zakładowego, jeżeli nie wymagały jednoczesnej zmiany umowy lub statutu;

4) Uchwały o powołaniu i odwołaniu członków organów spółek;

5) Roczne sprawozdania finansowe oraz roczne skonsolidowane sprawozdania finansowe grup kapitałowych, w rozumieniu przepisów o rachunkowości, odpisy uchwał o zatwierdzeniu rocznych sprawozdań finansowych i podziale zysku lub pokryciu straty, a także opinie biegłych rewidentów i sprawozdania z działalności jednostek, jeżeli obowiązek ich sporządzenia wynika z przepisów szczególnych;

6) Dokumenty dotyczące zawiązania i zgłoszenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością udostępnianego w systemie teleinformatycznym, podpisane elektronicznie i sporządzone w systemie teleinformatycznym do obsługi zawiązania takiej spółki.

2. Każdy ma prawo otrzymać z katalogu, drogą elektroniczną, poświadczone kopie dokumentów wymienionych w ust. 1.

3. Udostępnienie w sposób określony w ust. 2 dokumentów złożonych do akt rejestrowych przed dniem 1 stycznia 2007 r. nie jest możliwe, jeżeli upłynął 10-letni okres między datą ich złożenia do akt a datą złożenia wniosku o udostępnienie.

wZgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy Centralna Informacja zobowiązana jest m.in. do prowadzenia zbioru informacji rejestru oraz elektronicznego katalogu dokumentów spółek, zwanego dalej katalogiem. Powyższa regulacja wymagała wprowadzenia przepisu określającego zakres danych gromadzonych w tymże katalogu, uczyniono to w komentowanym artykule. Stanowi on implementację do prawa polskiego art. 3 ust. 2 pierwszej dyrektywy WE nr 68/151/EWG z 9 marca 1968 r. zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2003/58/WE z 15 czerwca 2003 r.

Wspomniany katalog jest zamknięty, co oznacza, że nie jest możliwe przyjęcie do niego innych aktów korporacyjnych niż wymienione w art. 8a ust. 1, a także od innych podmiotów niż spółki kapitałowe bądź spółka komandytowo-akcyjna. Wśród dokumentów, które podlegają włączeniu do elektronicznego katalogu, dodatkowego omówienia wymagają następujące przypadki:

- uchwały o zmianie wysokości kapitału zakładowego, jeżeli nie wymagały jednoczesnej zmiany umowy lub statutu - chodzi tutaj o przypadki podwyższenia kapitału zakładowego na podstawie postanowień umów i statutów spółek. W spółce z o.o. możliwe jest to na podstawie art. 257 par. 1 k.s.h., gdy umowa spółki określa maksymalną wysokość podwyższenia kapitału zakładowego i termin podwyższenia, zaś w pozostałych spółkach w ramach podwyższenia kapitału zakładowego w granicach kapitału docelowego (art. 444-454 k.s.h.). Obecnie kodeks spółek handlowych nie przewiduje obniżenia kapitału zakładowego spółki bez jednoczesnej zmiany jej umowy bądź statutu;

- uchwały o powołaniu i odwołaniu członków organów spółek - jak słusznie zwraca się uwagę w doktrynie, zmiany podmiotowe w składzie zarządu mogą być następstwem nie tylko podjęcia stosownej uchwały, ale również wynikiem innych czynności, np. aktu powołania wydanego przez wspólnika posiadającego takie uprawnienie osobiste czy też aktu rezygnacji przez członka organu z zajmowanej przez niego funkcji.

wZgodnie z omówioną w komentarzu do art. 8 zasadą jawności formalnej rejestru przepis art. 8a ust. 2 ustawy wprowadza powszechny oraz swobodny dostęp do dokumentów zgromadzonych w elektronicznym katalogu. W celu uzyskania poświadczonej kopii takiego aktu należy wystąpić z wnioskiem do Centralnej Informacji, będącej dysponentem katalogu. We wniosku należy wskazać numer KRS oraz firmę spółki, której dokumenty są nim objęte, a także określić rodzaj dokumentu i język, w jakim został sporządzony. Opłata sądowa od wniosku jest stała i wynosi obecnie 50 zł. Szczegółowy tryb przetwarzania oraz udostępniania danych z katalogu elektronicznego określono w rozporządzeniu ws. Centralnej Informacji.

wPrzepis ust. 3 stanowi czasowe ograniczenie możliwości żądania udostępnienia w formie elektronicznej dokumentów tworzących katalog. Wyłączone jest zatem domaganie się przesłania przez Centralną Informację danych, które po pierwsze złożono do akt rejestrowych przed 1 stycznia 2007 r. oraz po drugie upłynął już 10-letni okres między datą ich złożenia do akt a datą złożenia wniosku o udostępnienie. Możliwość taka została dopuszczona wprost w art. 3 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2003/58/WE.

1. Dla podmiotu wpisanego do Rejestru prowadzi się odrębne akta rejestrowe obejmujące w szczególności dokumenty stanowiące podstawę wpisu.

2. Jeżeli przepis szczególny nakazuje zgłoszenie określonych danych sądowi rejestrowemu lub wpisanie ich do Rejestru, a dane te nie podlegają według przepisów ustawy wpisowi do określonego działu Rejestru, dokumenty zawierające te dane oraz dokumenty wymienione w art. 47a ust. 2 składa się do akt rejestrowych.

3. Jeżeli podmiot wpisywany do Rejestru działa na podstawie umowy lub statutu, do wniosku o jego wpisanie dołącza się umowę lub statut.

4. Do wniosku o wpis podmiotu do Rejestru, wniosku dotyczącego zmiany umowy lub statutu podmiotu wpisanego do Rejestru, działającego na podstawie umowy lub statutu, dołącza się także tekst jednolity umowy lub statutu, z uwzględnieniem wprowadzonych zmian. Do tekstu jednolitego nie stosuje się przepisów o formie czynności prawnych.

5. Jeżeli wnioski i dokumenty zostały złożone drogą elektroniczną, w aktach rejestrowych przechowuje się wydruk tych wniosków i dokumentów wraz ze wskazaniem osób, które je podpisały.

wArtykuł niniejszy odnosi się do wszystkich rejestrów prowadzonych w ramach Krajowego Rejestru Sądowego, z tym że przepisy ust. 3 i 4, z uwagi na szczególny charakter regulowanej materii, dotyczą rejestru przedsiębiorców oraz rejestru stowarzyszeń. Akta rejestrowe są przechowywane we właściwym sądzie rejestrowym i nie mogą być wynoszone poza miejsce ich przechowywania. Ich udostępnienie zainteresowanym następuje natomiast pod nadzorem upoważnionego pracownika sądowego (par. 153 ust. 2 i 3 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 23 lutego 2007 r., Regulamin urzędowania sądów powszechnych, Dz.U. z 2007 r. nr 38, poz. 249). Dostęp do dokumentów w nich przechowywanych gwarantuje art. 8. Nie jest zatem konieczne legitymowanie się przez osobę zainteresowaną dodatkowym upoważnieniem, zgodą, statusem strony postępowania bądź wykazywanie interesu prawnego lub faktycznego.

wZ konstrukcji ust. 1 art. 9 wynika, że w aktach rejestrowych gromadzone są dokumenty związane z danym podmiotem, w szczególności zaś te z nich, które stanowią podstawę wpisu. Prócz nich znajdują się tam m.in. wzory podpisów osób uprawnionych do reprezentacji i teksty jednolite umów lub statutów podmiotów wpisanych do jednego z rejestrów. Akta rejestrowe obejmują zatem wszystkie dokumenty i pisma przyjęte do tych akt, a także inne dokumenty dotyczące podmiotu wpisanego do rejestru, zaś w przypadku rejestru dłużników niewypłacalnych wchodzącego w skład Krajowego Rejestru Sądowego - dotyczące każdej pozycji tego rejestru (par. 153 ust. 1 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 23 lutego 2007 r.). Pierwsza kategoria pism przyjmowana jest na podstawie postanowienia o dokonaniu wpisu, druga zaś w oparciu o postanowienie o przyjęciu dokumentów do akt rejestrowych. Oba rodzaje postanowień są zaskarżalne w drodze apelacji bądź skargi na orzeczenie referendarza sądowego - w zależności od typu wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

wCo ważne, omawiany artykuł nie daje podstawy do gromadzenia w aktach wszelkich dokumentów związanych z danym podmiotem, a jedynie takich, co do których złożenia bądź zgłoszenia istnieje obowiązek wynikający z przepisów prawa. Inne dokumenty, nawet przesłane sądowi rejestrowemu, podlegać będą zwrotowi wnioskodawcy na mocy zaskarżalnego postanowienia. Po jego uprawomocnieniu sąd wydaje rozstrzygnięcie o wyłączeniu danego dokumentu z akt rejestrowych (zob. Ł. Zamojski, "Ustawa...", komentarz do art. 9, LexPolonica).

wPrzepis ust. 2 pozostaje ściśle powiązany z ukształtowanym na mocy ust. 1 podziałem na dokumenty stanowiące podstawę wpisu oraz inne dokumenty przyjęte do akt rejestrowych. Przesądza on bowiem, że te ostatnie podlegają jedynie dołączeniu do akt rejestrowych, bez wpisywania wynikających z nich danych do rejestru. Przykładowo obowiązek jedynie złożenia określonego dokumentu do akt przewidują następujące przepisy: art. 7 par. 3, art. 93 par. 2, art. 167 par. 2, art. 188 par. 3, art. 254 par. 3, art. 500 par. 1, art. 519 oraz art. 535 par. 1 k.s.h. To samo tyczy się dokumentów składanych dobrowolnie przez spółki kapitałowe oraz spółki komandytowo-akcyjne w innym języku urzędowym Unii Europejskiej, na podstawie art. 47a ust. 2 ustawy.

wTekst jednolity umowy lub statutu składany jest w aktach rejestrowych podmiotu z uwzględnieniem wszystkich wprowadzonych do umowy lub statutu zmian. Z tym że jeżeli zmiana umowy lub statutu polega na uchwaleniu nowego tekstu umowy lub statutu, złożenie tego tekstu jest równoznaczne ze złożeniem tekstu jednolitego. Niezłożenie tekstu jednolitego nie jest przeszkodą w dokonaniu wpisu zmian umowy lub statutu. W takim wypadku sąd rejestrowy wzywa podmiot do złożenia tekstu jednolitego na podstawie art. 24 ustawy (par. 166 ust. 1-3 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 23 lutego 2007 r.). Złożenie tekstu jednolitego ułatwia weryfikację danych podmiotu wpisanego do rejestru, pozytywnie wpływając na stosowanie zasady jawności formalnej oraz zapewnienia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego.

wWyłączenie stosowania do tekstu jednolitego przepisów o formie czynności prawnej oznacza, że może on być sporządzony w zwykłej formie pisemnej. W niektórych wypadkach jego przygotowanie nie wymaga nawet udziału zgromadzenia. Tak jest w przypadku spółki akcyjnej oraz spółki komandytowo-akcyjnej, gdzie walne zgromadzenie może upoważnić radę nadzorczą do ustalenia jednolitego tekstu zmienionego statutu lub wprowadzenia innych zmian o charakterze redakcyjnym określonych w uchwale zgromadzenia (art. 430 par. 5 k.s.h.). Obecnie brak jest podstawy prawnej zobowiązującej do podpisania ujednoliconej wersji umowy lub statutu spółki przez jej zarząd bądź wspólników.

wOpracowanie tekstu jednolitego rodzi niekiedy problemy, a przygotowane dokumenty zawierają błędy merytoryczne. Wśród nich do najczęstszych należą uwzględnianie zmiany wysokości kapitału zakładowego w sytuacji, gdy jego podwyższenie nastąpiło bez zmiany umowy spółki w trybie art. 257 k.s.h. bądź też wpisywanie informacji o objęciu udziałów przez nowych wspólników, podczas gdy umowa w tym zakresie nie została zmieniona, a skład wspólników uległ zmianie na skutek zbycia udziałów na rynku wtórnym (zob. Ł. Zamojski, Ustawa..., komentarz do art. 9, LexPolonica).

wSkorzystanie z przewidzianej w ust. 5 możliwości składania wniosków i dokumentów w formie elektronicznej możliwe jest wyłącznie z wykorzystaniem sieci informatycznej oraz za pośrednictwem Centralnej Informacji. Niezbędne jest również uprzednie zarejestrowanie się podmiotu w systemie poprzez założenie konta użytkownika.

1. Każdy ma prawo przeglądania akt rejestrowych podmiotów wpisanych do Rejestru, chyba że ustawa stanowi inaczej.

2. (uchylony).

3. Akta dotyczące wpisu do rejestru dłużników niewypłacalnych podmiotu, który uległ wykreśleniu na podstawie art. 59 i 60 i nie podlega ujawnieniu, są dostępne wyłącznie dla podmiotu, którego dotyczył wpis, oraz wierzyciela, na którego wniosek orzeczono o wpisaniu podmiotu.

4. Dokumenty będące podstawą wpisów w dziale 4 rejestru przedsiębiorców, które zostały wykreślone na podstawie art. 46, wyłącza się z akt rejestrowych przedsiębiorcy i składa w prowadzonym oddzielnie zbiorze dokumentów, który jest dostępny jedynie dla przedsiębiorcy wpisanego w tym rejestrze oraz wierzyciela, na którego wniosek nastąpiło wykreślenie wpisu.

5. Przepisy ust. 3 i 4 nie naruszają uprawnień do dostępu do akt sądowych określonych w przepisach szczególnych.

6. Sąd, w którym są przechowywane akta rejestrowe podmiotu, wydaje w formie papierowej poświadczone kopie dokumentów złożonych do akt. Przepisy ust. 3-4 stosuje się odpowiednio.

wKomentowany przepis jest kolejnym przejawem zasady jawności formalnej rejestru. O ile art. 8 ustawy dotyczy swobodnego oraz powszechnego dostępu do danych zawartych w rejestrze za pośrednictwem Centralnej Informacji, to art. 10 odnosi się do możliwości przeglądania akt przechowywanych przez sądy rejestrowe.

wCelem jak najpełniejszego dostępu do akt rejestrowych nie tylko wprowadzono zakaz wynoszenia akt poza siedzibę sądu rejestrowego, ale również wyłączono uprawnienia prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, ministra sprawiedliwości, Sądu Najwyższego, rzecznika praw obywatelskich, rzecznika praw dziecka oraz sądu odwoławczego do żądania przesłania im akt sprawy (par. 95 ust. 2 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 23 lutego 2007 r.).

wZasada swobodnego dostępu do dokumentów zgromadzonych w rejestrze doznaje wyłomu w przepisach art. 10 ust. 3 i 4, wyłączającego spod jej działania dokumenty, o których mowa w art. 46 oraz art. 59 i 60 ustawy. W celu praktycznej realizacji tych przepisów pisma te wyłącza się z akt rejestrowych i składa w prowadzonym oddzielnie zbiorze dokumentów, i to bez pozostawienia w aktach jakichkolwiek zarządzeń o ich usunięciu. Ma to uniemożliwić obchodzenie ww. zakazów poprzez fizyczny dostęp do akt podmiotu. Jednak również to wyłączenie nie jest zupełne, bowiem w myśl ust. 5 nie narusza ono uprawnień do dostępu do akt sądowych określonych w przepisach szczególnych, np. o prokuraturze, o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym itp. Podmioty te mogą, zatem domagać się dostępu także do dokumentów wskazanych w ust. 3 i 4 komentowanego przepisu.

wSąd rejestrowy wydaje w zakresie określonym w komentowanym przepisie oraz po uiszczeniu opłaty kancelaryjnej odpisy dokumentów znajdujących się w aktach rejestrowych. Z kolei, jak wynika z art. 4 ust. 3 ustawy, odpisy, wyciągi i zaświadczenia z rejestru wydaje także odpłatnie Centralna Informacja. Dualizm ten wynika z podziału kompetencji pomiędzy sądy rejestrowe oraz Centralną Informację KRS. Sądy bowiem prowadzą postępowania rejestrowe oraz przechowują związane z nimi akta, Centralna Informacja prowadzi zaś zbiór informacji Krajowego Rejestru Sądowego oraz elektroniczny katalog dokumentów spółek.

1. W aktach rejestrowych prowadzi się zbiór wzorów podpisów osób upoważnionych do reprezentowania podmiotu wpisanego do Rejestru.

2. Każdy ma prawo zapoznać się z wzorami podpisów, o których mowa w ust. 1.

wPodobnie jak poprzednie przepisy, również niniejszy artykuł związany jest z funkcją informacyjną rejestru oraz zapewnieniem bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. Osoby prawne oraz inne jednostki organizacyjne działają bowiem przez swoje organy bądź przedstawicieli. Oświadczenia woli takich podmiotów są składane - w ich imieniu oraz na ich rzecz - przez osoby fizyczne upoważnione do reprezentacji. Gromadzenie zaś w aktach rejestrowych wzorów podpisów takich osób ma umożliwić łatwą weryfikację tychże podpisów przez kontrahentów oraz inne podmioty zainteresowane. Ułatwiają one również sądowi rejestrowemu kontrolę, czy wnioski składane przez podmiot wpisany do rejestru zostały podpisane zgodnie z zasadami jego reprezentacji (zob. art. 23 ustawy).

wUstęp 2 komentowanego artykułu przesądza o powszechnym dostępie do zbioru wzorów podpisów, stanowiąc wyraz zasady jawności formalnej rejestru. Przeglądanie również tej części akt rejestrowych nie wymaga legitymowania się spełnieniem jakichkolwiek dodatkowych przesłanek.

wObowiązek składania podpisów do akt rejestrowych dotyczy podmiotów wpisanych do rejestru przedsiębiorców oraz rejestru dłużników niewypłacalnych. Został on wprost wyłączony względem podmiotów wpisanych do rejestru stowarzyszeń (zob. art. 49 ust. 4 ustawy). Z tym, że jeżeli takie jednostki wpisywane są również do rejestru przedsiębiorców, zobowiązane są do uczynienia zadość omawianemu obowiązkowi.

wKonkretyzacja nakazu wynikającego z komentowanego artykułu znajduje się w dalszych przepisach ustawy, a także w kodeksie spółek handlowych. Ustawa w jej art. 19a ust. 1 i 2 określa mianowicie:

- warunki formalne, jakim powinien odpowiadać składany do akt wzór podpisu - musi on zostać uwierzytelniony notarialnie albo złożony przed sędzią lub upoważnionym pracownikiem sądu,

- zakres podmiotowy osób objętych tą regulacją - osoby upoważnione do reprezentowania podmiotu oraz prokurenci,

- moment złożenia wzoru podpisu - powinien on zostać dołączony do wniosku o wpis podmiotu do rejestru, a także po każdej zmianie w kręgu jego reprezentantów bądź prokurentów.

Przepisy kodeksu spółek handlowych precyzują omawiany obowiązek w odniesieniu do poszczególnych typów spółek (zob. art. 26 par. 3 - stosowany na zasadzie odwołania do wszystkich spółek osobowych, art. 167 par. 3, art. 321 par. 3 k.s.h.).

wNie została jednoznacznie rozstrzygnięta kwestia, jak postępować w sytuacji, gdy wzór podpisu danej osoby (np. jako członka zarządu) zostaje złożony do akt rejestrowych, a następnie osoba ta odwoływana jest ze swojej funkcji oraz powoływana na inne stanowisko związane z reprezentacją podmiotu (np. prokurenta). Postuluje się jednakże, aby w takich wypadkach rozróżnić dwa przypadki. Jeśli mianowicie znajdujący się już w aktach wzór podpisu zawiera informację o stanowisku, jakie piastowała dana osoba, to pewność obrotu gospodarczego wymaga złożenia kolejnego wzoru uwzględniającego zmianę funkcji danej osoby fizycznej. W innych zaś przypadkach, tj. gdy dokument nie wskazuje na pozycję we władzach jednostki, zbędne jest dołączanie kolejnego wzoru podpisu (zob. Ł. Zamojski, Ustawa..., komentarz do art. 11, LexPolonica).

1. Dane zawarte w Rejestrze nie mogą być z niego usunięte, chyba że ustawa stanowi inaczej.

2. Jeżeli okaże się, że w Rejestrze znajduje się wpis zawierający oczywiste błędy lub niezgodności z treścią postanowienia sądu, sąd z urzędu sprostuje wpis.

3. Jeżeli w Rejestrze są zamieszczone dane niedopuszczalne ze względu na obowiązujące przepisy prawa, sąd rejestrowy, po wysłuchaniu zainteresowanych osób na posiedzeniu lub po wezwaniu do złożenia oświadczenia pisemnego, wykreśla je z urzędu.

wNależy zwrócić uwagę na posłużenie się przez ustawodawcę w poszczególnych ustępach komentowanego artykułu trzema odmiennymi terminami: "usunięcie", "sprostowanie" oraz "wykreślenie". Każdy z nich należy zatem interpretować odmiennie, zgodnie z zasadą racjonalnego ustawodawcy. W przypadku usunięcia dane wpisane do rejestru są całkowicie wykasowane, natomiast w razie zwykłego wykreślenia dane objęte treścią wykreślonego wpisu pozostają w systemie informatycznym, choć nie wiążą się z nimi już żadne skutki prawne (L. Ciulkin, A. Jakubecki, N. Kowal, Krajowy rejestr sądowy i postępowanie rejestrowe. Komentarz, Warszawa 2002, s. 54). Sprostowanie polega zaś na zastąpieniu błędnych zapisów innymi. Komentowana regulacja znajduje zastosowanie do wszystkich rejestrów tworzących Krajowy Rejestr Sądowy.

wUstęp 1 omawianego artykułu kształtuje zasadę nieusuwalności wpisów zamieszczonych w rejestrze. Przewiduje jednocześnie wprowadzenie wyjątków od niej. Odstępstwa od przedmiotowej reguły przewidziano w przepisach art. 46 ust. 3, 59 ust. 3 i 60 ust. 1 ustawy.

wSprostowanie wpisu przez sąd z urzędu dopuszczalne jest jedynie w przypadkach stwierdzenia jego oczywistej błędności bądź niezgodności z treścią postanowienia będącego podstawą jego zamieszczenia w rejestrze. O ile druga sytuacja nie budzi większych wątpliwości, o tyle w ustawie nie sprecyzowano pojęcia "oczywistych błędów", jakimi może zostać obarczony wpis. Pomocniczo wolno posłużyć się treścią art. 350 k.p.c., który odwołuje się do niedokładności, błędów pisarskich, rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek. Chodzi tu zatem m.in. o błędy gramatyczne, literowe, liczbowe, przeinaczenie firmy spółki, pominięcie jednego z imion wspólnika itp. Działanie sądu z urzędu nie oznacza, że osoby zainteresowane (np. wspólnicy spółki, czy też sama spółka) nie mogą zwracać sądowi uwagi na konieczność dokonania sprostowania.

wWykreślenie dotyczy danych niedopuszczalnych ze względu na obowiązujące przepisy prawa. Są to w szczególności informacje niezgodne z prawem. Z uwagi na brak wyraźnego rozróżnienia w treści omawianego przepisu przyjąć należy, że chodzi o sprzeczność zarówno z normami bezwzględnie obowiązującymi, jak również przepisami względnymi, w tym z treścią umów, statutów oraz uchwał (zob. Ł. Zamojski, Ustawa..., komentarz do art. 11, LexPolonica). Kolejną kategorię wpisów objętych dyspozycją art. 12 ust. 3 ustawy stanowią wpisy, do których doszło w wyniku nieistniejącej czynności prawnej (np. braku stosownej uchwały) (A. Malmuk-Cieplak, Wpis niedopuszczalny, "Rejent" nr 4/2005).

Z zakresu danych niedopuszczalnych, trzeba jednakże wyłączyć te oparte na uchwałach sprzecznych z ustawą, także w zakresie formy czynności prawnych zastrzeżonej pod rygorem nieważności. Wpisy takich danych wolno wykreślić wyłącznie na podstawie prawomocnych wyroków sądu stwierdzających ich nieważność wydanych w procesie zainicjowanym z powództwa podmiotów, o których mowa w art. 252 par. 1 i 425 par. 1 k.s.h. (G. Wolak, Forma czynności prawnych ad solemnitatem w kodeksie spółek handlowych a postępowanie rejestrowe - wybrane zagadnienia, "Prawo Spółek" nr 6/2010). Nie jest także możliwe wykreślenie na tej podstawie samego podmiotu wpisanego do rejestru, a co najwyżej poszczególnych danych o tym podmiocie (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 października 2010 r., V CSK 114/10, LEX nr 1157581). Z kolei do danych zamieszczonych w rejestrze, a sprzecznych z rzeczywistym stanem rzeczy, zastosowanie znajduje art. 24 ust. 3 ustawy.

wDo sądu rejestrowego należy decyzja, czy wykreślenie nastąpi po wysłuchaniu zainteresowanych osób na posiedzeniu (jawnym bądź niejawnym), czy też jedynie po złożeniu przez te podmioty oświadczenia w przedmiocie ich stanowiska co do niedopuszczalności określonego wpisu. Nie jest przy tym wykluczone, aby osoby te powoływały się na dodatkowe dokumenty mające potwierdzać ich stanowisko przedstawione sądowi. Krąg osób objętych dyspozycją ust. 3 wyznaczać będzie treść kwestionowanego wpisu, mogą to być zatem członkowie organów spółki, jej wspólnicy, wierzyciel, dłużnik niewypłacalny itp.

1. Wpisy do Rejestru podlegają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, chyba że ustawa stanowi inaczej.

2. (uchylony).

wPrzepis niniejszy jest przejawem zasady jawności formalnej rozszerzonej, umożliwia bowiem zapoznanie się z treścią dokonanych w rejestrze wpisów nie tylko poprzez dostęp do akt rejestrowych bądź poprzez system informatyczny Centralnej Informacji KRS, ale także z ogłoszenia zamieszczanego w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

wDalsze postanowienia komentowanej ustawy wyłączają niekiedy obowiązek publikowania komunikatów bądź w odniesieniu do określonych jednostek organizacyjnych (wyłączenie podmiotowe), bądź kategorii danych (wyłączenie przedmiotowe). Pierwszy rodzaj wyłączenia dotyczy stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, o ile nie są one jednocześnie wpisywane do rejestru przedsiębiorców (zob. art. 49 ust. 2 ustawy), a także w odniesieniu do wpisów zamieszczanych w rejestrze dłużników niewypłacalnych (art. 58 ustawy). Przy czym nie jest wykluczone dobrowolne dokonywanie takich ogłoszeń przez te podmioty. Wyłączenie przedmiotowe dotyczy niektórych kategorii danych wpisywanych w rejestrze przedsiębiorców. Są to informacje wskazane w następujących przepisach komentowanej ustawy:

- art. 19a ust. 3 - numer REGON,

- art. 19a ust. 3a - numer NIP,

- art. 20 ust. 3 - data uprawomocnienia się postanowienia sądu rejestrowego skutecznego lub wykonalnego dopiero z tą chwilą,

- art. 20c ust. 3 - informacja o zawieszeniu lub wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej,

- art. 42 - dane wpisywane w dziale 4 rejestru przedsiębiorców (m.in. zaległości podatkowe, zaległości względem ZUS, informacje o zabezpieczeniu majątku dłużnika w postępowaniu w przedmiocie ogłoszenia upadłości, oznaczenie wierzyciela podmiotu oraz jego wierzytelność, jeżeli posiada tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko podmiotowi i nie został zaspokojony w ciągu 30 dni od daty wezwania).

Z drugiej jednakże strony spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, spółki komandytowo-akcyjne oraz spółki europejskie mogą dobrowolnie ogłaszać w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, w jakimkolwiek języku urzędowym Unii Europejskiej, informacje o wpisach do rejestru wraz z ich tłumaczeniem na język polski poświadczonym przez tłumacza przysięgłego (zob. art. 47a ust. 1). Nadto umowa spółki albo statut spółki handlowej może nałożyć na ten podmiot obowiązek ogłoszenia również w inny sposób niż poprzez publikację w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (zob. art. 5 ust. 3 k.s.h.) bądź wskazywać na inny sposób zawiadomienia osób zainteresowanych (zob. art. 5 ust. 2 k.s.h.). Z dokonaniem bądź brakiem ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym związane są kluczowe dla bezpieczeństwa obrotu gospodarczego domniemania prawne, o których mowa w art. 15 i 16 ustawy.

Szczegółowy tryb wydawania tego dziennika urzędowego i zamieszczania w nim ogłoszeń określony został w ustawie z 22 grudnia 1995 r. o wydawaniu Monitora Sądowego i Gospodarczego (Dz.U. z 1996 r. nr 6, poz. 42 z późn. zm.) oraz w rozporządzeniu do niej. Tryb ten jest odmienny względem ogłoszeń obejmujących swoją treścią dokonany wpis oraz innych komunikatów. Względem pierwszej kategorii, Centralna Informacja KRS, bezpośrednio po dokonaniu wpisów do rejestru, przekazuje stosowne dane do jednostki Ministerstwa Sprawiedliwości odpowiedzialnej za wydawanie Monitora celem ich publikacji. Inne ogłoszenia natomiast - np. dotyczące otwarcia likwidacji - publikowane są na wniosek osoby zainteresowanej.

wZamieszczenie komunikatu w dzienniku urzędowym podlega opłacie, której wysokość i sposób zapłaty uzależnione są od rodzaju ogłoszenia:

- w przypadku publikacji treści wpisów zamieszczanych w rejestrze opłatę należy uiścić przed złożeniem wniosku do sądu rejestrowego i dołączyć do niego dowód jej zapłaty (art. 19 ust. 2 ustawy), opłaty wynoszą za ogłoszenie:

- pierwszego wpisu - 100 złotych,

- kolejnych wpisów - 250 złotych,

- publikowane w toku postępowania sądowego, inne niż wymienione powyżej, oraz za ogłoszenie sprawozdania finansowego w przypadkach przewidzianych w ustawie z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223) - 500 zł,

- w pozostałych wypadkach dowód uiszczenia opłaty załącza się do wniosku o dokonanie ogłoszenia; opłatę ustala się za liczbę znaków, którymi są litery, cyfry, znaki przestankowe i odstępy między wyrazami, licząc po 0,70 złotego za jeden znak, nie mniej niż 60 złotych za ogłoszenie. W razie żądania użycia w ogłoszeniu lub w obwieszczeniu szczególnej czcionki oraz dokonania podkreśleń i wytłuszczeń, opłatę zwiększa się o 30 proc.

wObecnie Monitor Sądowy i Gospodarczy wydawany jest w formie elektronicznej w formacie PDF generowanym w sposób umożliwiający przeszukiwanie i wydruk dokumentu.

Podmiot obowiązany do złożenia wniosku o wpis do Rejestru nie może powoływać się wobec osób trzecich działających w dobrej wierze na dane, które nie zostały wpisane do Rejestru lub uległy wykreśleniu z Rejestru.

wKomentowany artykuł jest pierwszym z grupy przepisów statuujących domniemania związane z wpisem w rejestrze, stanowiąc jednocześnie wyraz zasady jawności materialnej. Z przepisów art. 14-17 ustawy wynikają rygory i domniemania prawne, służące zapewnieniu pewności i bezpieczeństwa obrotu, a składające się na domniemanie wiary publicznej rejestru.

Przy czym konsekwencje przewidziane w omawianej jednostce redakcyjnej określa się mianem zasady jawności materialnej w znaczeniu negatywnym, wyłącza ona bowiem możliwość powoływania się na określone informacje. Niedopuszczalność powołania się na dane nieujawnione w rejestrze oznacza, że w stosunkach między podmiotem, na którym ciążył obowiązek złożenia wniosku o wpis lub o wykreślenie wpisu, a osobami trzecimi takie dane uważane są za nieistniejące (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 12 marca 2012 r., sygn. I ACa 102/12, LEX nr 1136087).

wNie jest istotne, co jest powodem braku wpisu do rejestru czy jego wykreślenia, a w szczególności czy jest to skutek zaniedbania podmiotu obowiązanego do złożenia wniosku o wpis. Zatem w każdej sytuacji braku wpisu, gdy powinien on w rejestrze figurować, przepis ten będzie miał zastosowanie (E. Bieniek-Koronkiewicz, Skutki wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, Glosa nr 8/2002). Oznacza to np., że czynność prawna dokonana z osobą wpisaną jako uprawniona do reprezentowania osoby prawnej w rejestrze wiąże co do zasady tę osobę - mimo że w rzeczywistości utraciła ona status piastuna. Jeżeli zatem podmiot podlegający wpisowi do KRS przy dokonywaniu czynności prawnej był reprezentowany przez osobę w nim ujawnioną jako upoważnioną do jego reprezentacji, nie może uchylać się od swego związania taką czynnością z powołaniem się na uprzednie wygaśnięcie mandatu osoby go reprezentującej, jeśli zdarzenie to w dacie dokonania takiej czynności nie znalazło odzwierciedlenia w rejestrze (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 12 marca 2012 r., sygn. I ACa 102/12, LEX nr 1136087). Z drugiej jednakże strony, sam fakt figurowania w rejestrze byłego członka zarządu spółki z o.o. nie przesądza o jego odpowiedzialności za jej zobowiązania na podstawie art. 299 k.s.h.

Omawiane wyłączenie działa jedynie względem jednostki, której dane nie figurują w rejestrze. Nie odnosi się zatem do osób trzecich, powołujących się na takie informacje. Ograniczenie to nie ma również zastosowania, jeżeli chodzi o dokonanie przez ten podmiot oceny czynności prawnej między dwiema osobami trzecimi (A. Nowacki, Jawność materialna Krajowego Rejestru Sądowego, Prawo Spółek nr 5/2007). Przez podmiot, do którego niniejsza zasada ma zastosowanie, rozumie się także osoby wchodzące w skład struktury organizacyjnej podmiotu rejestrowego, takie jak wspólnicy spółki handlowej czy członkowie zarządu, na których ciąży realizacja obowiązku rejestrowego - i to niezależnie od ich dobrej czy złej wiary (E. Marszałkowska-Krześ, Wpisy..., s. 39).

wPrzez osoby będące w dobrej wierze należy rozumieć te z nich, które nie mają wiedzy o danych niewpisanych do rejestru bądź z niego wykreślonych, gdy brak tej wiedzy jest w danym wypadku usprawiedliwiony (np. nie jest skutkiem zaniedbania bądź niedochowania należytej staranności). Pamiętać jednakże trzeba, że art. 7 k.c. statuuje domniemanie dobrej wiary. Stąd też ciężar dowodu braku dobrej wiary po stronie osoby trzeciej spoczywać będzie, w przypadku ewentualnego sporu, na podmiocie rejestrowym (np. poprzez wykazanie, że kontrahent został powiadomiony o braku określonych wpisów czy też okazano mu dokument rodzący skutki prawne nieodzwierciedlone w KRS).

Odmiennym zagadnieniem jest niemożność powoływania się na wpisy o charakterze konstytutywnym, które nie zostały jeszcze wprowadzone do rejestru (np. podwyższenie kapitału zakładowego, połączenie spółek itp.). Z charakteru tego typu wpisów wynika bowiem, że skutki prawne z nimi związane powstaną dopiero po ich dokonaniu.

1. Od dnia ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów. Jednak w odniesieniu do czynności dokonanych przed upływem szesnastego dnia od dnia ogłoszenia podmiot wpisany do Rejestru nie może powoływać się na wpis wobec osoby trzeciej, jeżeli ta udowodni, że nie mogła wiedzieć o treści wpisu.

2. W przypadku rozbieżności między wpisem do Rejestru a ogłoszeniem w Monitorze Sądowym i Gospodarczym obowiązuje wpis w Rejestrze. Jednak osoba trzecia może powoływać się na treść ogłoszenia, chyba że podmiot wpisany do Rejestru udowodni, że osoba trzecia wiedziała o treści wpisu.

3. Osoba trzecia może się powoływać na dokumenty i dane, w odniesieniu do których nie dopełniono jeszcze obowiązku ogłoszenia, jeżeli niezamieszczenie ogłoszenia nie pozbawia jej skutków prawnych.

wPrzepisy niniejszego artykułu implementują zasadę jawności materialnej w znaczeniu pozytywnym, zwaną także rękojmią wiary publicznej wpisów do KRS lub zasadą domniemań związanych z wpisem (E. Marszałkowska-Krześ, Wpisy..., s. 35). Chroni ona zarówno bezpieczeństwo obrotu gospodarczego, jak również podmiot, którego dane podlegają wpisowi do rejestru. Nikt bowiem nie może powoływać się na nieznajomość ogłoszonych danych, o ile spełnione są dwa warunki:

- opublikowano je w Monitorze Sądowym i Gospodarczym - zamieszczenie ich zatem w innym dzienniku nie pozwala na skorzystanie z przedmiotowej zasady przez podmiot, którego dany wpis dotyczy,

- osoba trzecia, która dokonała czynności z tą jednostką przed upływem szesnastego dnia od dnia ogłoszenia, mogła dowiedzieć się o treści wpisu.

wWyłączenie dopuszczalności powoływania się przez podmiot rejestrowy na treść ogłoszonego wpisu wymaga udowodnienia przez osobę trzecią nie tylko, że nie znała treści wpisu, ale również nie mogła się z nią zapoznać. Z uwagi na obecną dostępność danych rejestrowych w systemie informatycznym (na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości), a także publikowanie Monitora Sądowego i Gospodarczego w formacie PDF, przeprowadzenie takiego dowodu może być niezmiernie trudne. Należałoby bowiem wykazać bądź awarię tegoż systemu, bądź brak dostępu do internetu.

wUstęp 2 komentowanego artykułu rozstrzyga ewentualną sprzeczność pomiędzy treścią wpisu oraz dokonanego ogłoszenia, stanowiąc swoistą normę kolizyjną. Ustawodawca, co do zasady, przyznał pierwszeństwo treści wpisu w rejestrze. Jednak osoba trzecia może powoływać się na treść ogłoszenia, chyba że podmiot wpisany do Rejestru udowodni, że osoba trzecia wiedziała o treści wpisu. Odmiennie zatem, niż w sytuacji opisanej w ust. 1, ciężar dowodu spoczywa na podmiocie rejestrowym, który powinien wykazać, że osoba ta miała wiedzę o informacji zamieszczonej w rejestrze. Zwrócić przy tym należy uwagę, że nie jest wystarczające wykazanie, iż miała ona możliwość zapoznania się z treścią wpisu, lecz że faktycznie ją poznała. Ponadto nie jest istotna przyczyna powstania omawianych rozbieżności. Skutki przewidziane w ust. 2 powstaną więc, nawet jeśli niezgodność jest następstwem okoliczności, za które nie odpowiada podmiot zobowiązany do dokonania ogłoszenia. Wynika to z faktu, iż ciąży na nim obowiązek czuwania nad prawidłowością wpisów jego dotyczących (E. Bieniek-Koronkiewicz, J. Sieńczyło-Chlabicz, Skutki wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, Glosa nr 8/2002).

wOstatni z ustępów umożliwia osobie trzeciej powoływanie się na dokumenty i informacje, w odniesieniu do których nie dopełniono jeszcze obowiązku ogłoszenia. Nie dotyczy on zatem tych spośród nich, wobec których nie przewiduje się publikacji, np. składanych jedynie do akt rejestrowych (L. Ciulkin, A. Jakubecki, N. Kowal, Krajowy..., s. 61). Fragment stanowiący, że ust. 3. stosuje się "jeżeli niezamieszczenie ogłoszenia nie pozbawia jej skutków prawnych" nie ma praktycznego znaczenia. Publikacje w Monitorze Sądowym i Gospodarczym mają bowiem charakter wyłącznie deklaratoryjny, nie wywołują więc żadnych skutków prawnych (J. Grykiel, Skutki wpisu prokury do rejestru przedsiębiorców, Studia Prawnicze nr 4/2007).

Jeżeli wpis do Rejestru nie podlega obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, to nikt nie może zasłaniać się nieznajomością treści wpisu w Rejestrze, chyba że mimo zachowania należytej staranności nie mógł wiedzieć o wpisie.

wZ uwagi na fakt, że nie wszystkie wpisy dokonywane w rejestrze podlegają ogłoszeniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, art. 16 rozszerza zasadę jawności materialnej rejestru na opisane w nim przypadki. W tym miejscu przypomnieć należy, że nie podlegają obowiązkowemu ogłoszeniu wpisy w rejestrze stowarzyszeń, a także w rejestrze dłużników niewypłacalnych.

wZasada jawności materialnej w ujęciu opisanym w art. 16 znajduje zastosowanie nie tylko do osób trzecich, ale również podmiotów, których dany wpis dotyczy, co wynika z posłużenia się przez ustawodawcę słowem "nikt" bez dodatkowego zawężania zakresu tejże normy.

Inaczej niż w art. 15, brak jest także ograniczenia czasowego co do możliwości powoływania się na nieznajomość treści wpisu w rejestrze. Dopuszczalne jest to zatem w każdym czasie, pod warunkiem jednakże wykazania przez daną osobę, iż mimo zachowania należytej staranności nie mogła wiedzieć o wpisie. Rozkład ciężaru dowodu wynika bowiem w tym przypadku z ogólnego przepisu art. 6 k.c. Oceniając zachowanie należytej staranności trzeba brać pod uwagę m.in. poziom wykształcenia osoby czy też jej uwarunkowania osobiste (E. Norek, Krajowy Rejestr Sądowy i Postępowanie Rejestrowe, Warszawa 2001, s. 143-144).

1. Domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe.

2. Jeżeli dane wpisano do Rejestru niezgodnie ze zgłoszeniem podmiotu lub bez tego zgłoszenia, podmiot ten nie może zasłaniać się wobec osoby trzeciej działającej w dobrej wierze zarzutem, że dane te nie są prawdziwe, jeżeli zaniedbał wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu.

wArt. 17 ust. 1 nie dotyczy informacji niewpisanych do KRS, nawet jeśli istniał obowiązek ich ujawnienia. Ponadto ustawa wprost wyłącza domniemanie prawdziwości danych względem danych wpisywanych w dziale 4 rejestru przedsiębiorców (zob. art. 42 ustawy). Nie należy także mylić domniemania prawdziwości informacji ze zgodnością wpisu z przepisami prawa (zob. Ł. Zamojski, , Ustawa..., komentarz do art. 17, LexPolonica).

Ustanowione w tym przepisie domniemanie jest domniemaniem prawnym w rozumieniu art. 234 k.p.c., wiąże zatem sąd w postępowaniu cywilnym - z tym że może być obalone, ponieważ ustawa tego nie wyłącza. Jest to zatem tzw. domniemanie wzruszane. Dotyczy wpisów, obejmuje więc treść zamieszczoną w odpowiednim dziale rejestru, natomiast nie odnosi się do danych znajdujących się w aktach rejestrowych, jeżeli nie zostały wpisane do rejestru. Ustawodawca przyjmuje, że - co do zasady - wszystkie dane wpisane do rejestru są zgodne z rzeczywistością (wyrok Sądu Najwyższego z 14 marca 2012 r., sygn. II CSK 328/11, LEX nr 1163191).

wOgraniczenie możliwości wzruszenia domniemania prawdziwości zarejestrowanych danych, wyrażone w ust. 2, dotyczy wyłącznie podmiotu wpisanego do rejestru. Nie odnosi się więc do osób trzecich (J. Grykiel, Glosa do uchwały SN z 5 grudnia 2008 r., sygn. III CZP 124/08, Państwo i Prawo nr 9/2009), które mogą w każdym wypadku przeprowadzić dowód przeciwko prawdziwości danych rejestrowych, np. z akt korporacyjnych spółki (uchwały wspólników, oświadczenia członków organów o rezygnacji ze stanowiska itp.).

wJednostka bądź osoba fizyczna objęta kwestionowanym wpisem może powoływać się na nieprawdziwość danych ujawnionych w rejestrze, tylko jeżeli spełnione zostaną następujące warunki:

- dane wpisano niezgodnie z wnioskiem tegoż podmiotu bądź bez tego wniosku (np. z urzędu bądź na wniosek innej osoby),

- osoba trzecia działa w dobrej wierze - czyli podejmując daną czynność, była przekonana, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe, chodzi więc o dobrą wiarę osób w znaczeniu subiektywnym (J. Szwaja, w: S. Sołtysiński, A. Szajkowski, J. Szwaja, Kodeks handlowy. Komentarz, t. 1, Warszawa 1994, s. 330),

- zaniedbał on niezwłoczne wystąpienie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu - określenie to powinno być rozumiane jako równoznaczne z "nie wystąpił z wnioskiem z przyczyn, za które ponosi odpowiedzialność" (A. Nowacki, Jawność materialna Krajowego Rejestru Sądowego, Prawo Spółek nr 5/2007). Niezwłoczność działania należy zaś rozumieć zgodnie z powszechnym znaczeniem tego terminu, czyli od razu po wykryciu niezgodności wpisu ze stanem rzeczywistym. Ustawa możliwość skorzystania z art. 17 ust. 2 warunkuje także tym, aby to podmiot rejestrowy, nie zaś inna osoba wystąpiła ze ww. wnioskiem do sądu rejestrowego.

Powoływać się na nieprawdziwość wolno jej także w sytuacji, gdy:

- dane wpisano niezgodnie z wnioskiem bądź bez niego,

- osoba trzecia działa w złej wierze - art. 7 k.c. wprowadza domniemanie dobrej wiary, zatem to na podmiocie rejestrowym spoczywałby ciężar wykazania złej wiary kontrahenta (na ten temat zob. też komentarz do art. 14 ustawy).

1. Podmiot wpisany do Rejestru ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną zgłoszeniem do Rejestru nieprawdziwych danych, jeżeli podlegały obowiązkowi wpisu na jego wniosek, a także niezgłoszeniem danych podlegających obowiązkowi wpisu do Rejestru w ustawowym terminie, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

2. Jeżeli do Rejestru jest wpisana osobowa spółka handlowa, odpowiedzialność, o której mowa w ust. 1, ponoszą solidarnie ze spółką osoby odpowiadające za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem.

wKomentowany artykuł stanowi kolejną sankcję nałożoną na podmiot rejestrowy w związku z nieprawdziwością dotyczących go danych zamieszczonych w rejestrze. Z tą wszakże różnicą, że odnosi się on do przypadków świadomych działań bądź zaniechań tej jednostki polegających bądź na zgłoszeniu nieprawdziwych danych, bądź też na uchybieniu obowiązkowi zgłoszenia informacji w ustawowym terminie. Z brzmienia ust. 1 wynika natomiast, że nie dotyczy on przypadków zamieszczania wpisów z urzędu, dokonywania zgłoszeń informacji, których ujawnienie nie jest obowiązkowe, a także treści dokumentów składanych do akt rejestrowych.

wOsoba występująca przeciwko podmiotowi wpisanemu do rejestru z roszczeniem odszkodowawczym musi wykazać - na niej bowiem spoczywa ciężar dowodu (art. 6 k.c.) - nie tylko fakt powstania oraz wysokość szkody, ale również działanie lub zaniechanie zobowiązanego, a także adekwatny związek przyczynowy pomiędzy jej zachowaniem a powstaniem szkody. Jej naprawienie obejmuje zaś straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (zob. art. 361 k.c.). Przykładowo, między dokonaniem wpisu w rejestrze handlowym przedmiotu działalności gospodarczej przedsiębiorcy a szkodą poniesioną przez osobę fizyczną w wyniku zawarcia z tym przedsiębiorcą niekorzystnej umowy cywilnoprawnej nie zachodzi adekwatny związek przyczynowy (wyrok Sądu Najwyższego z 9 lutego 2001 r., sygn. III CZP 578/00, OSNC 2001, Nr 7-8, poz. 120).

Pozwany natomiast, celem uwolnienia się od odpowiedzialności, powinien wykazać jedną z przesłanek egzoneracyjnych, którymi są: wystąpienie szkody wskutek działania siły wyższej (np. niemożność złożenia wniosku w terminie z uwagi na zniszczenie bądź kradzież dokumentacji spółki) albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności (np. zagubienie wniosku przez doręczyciela albo pracownika sądu, wprowadzenie podmiotu w błąd co do treści wniosku składanego do sądu rejestrowego).

wPrzepis ust. 2 omawianego artykułu modyfikuje zasadę subsydiarnej odpowiedzialności wspólników spółek osobowych za ich zobowiązania, przewidując wprost solidarność dłużników (wspólników oraz spółki). Wierzyciel zatem, wedle swojego wyboru, może dochodzić zaspokojenia od niektórych tylko dłużników, od wszystkich z nich jednocześnie bądź od każdego z osobna, zaś zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia zaś pozostałych z długu (zob. art. 366 par. 1 k.c.). Ze względu na brak pełnej odpowiedzialności majątkowej za zobowiązania spółki, cytowanego przepisu nie stosuje się do komandytariuszy spółek komandytowych oraz akcjonariuszy spółek komandytowo-akcyjnych (zob. Ł. Zamojski, Ustawa..., komentarz do art. 17, LexPolonica).

1. Wpis do Rejestru jest dokonywany na wniosek, chyba że przepis szczególny przewiduje wpis z urzędu.

2. Wniosek o wpis do Rejestru składa się na urzędowym formularzu. Składając wniosek, wnioskodawca bez wezwania uiszcza opłatę sądową, a jeżeli wpis podlega ogłoszeniu - również opłatę za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

2a. Wnioski można także składać na niebarwnych formularzach stanowiących wydruki komputerowe lub będących kserokopiami formularzy urzędowych.

2b. Wnioski składane drogą elektroniczną powinny być opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Wniosek o wpis spółki, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 6, składany drogą elektroniczną może być także opatrzony innym podpisem elektronicznym, który spełnia wymagania dotyczące podpisu elektronicznego osób zawierających umowę takiej spółki.

3. Wniosek złożony z naruszeniem przepisu ust. 2 lub nieprawidłowo wypełniony podlega zwróceniu, bez wzywania do uzupełnienia braków. Przepisu art. 1301 Kodeksu postępowania cywilnego nie stosuje się.

3a. W razie wystąpienia innych braków niż wymienione w ust. 2 i 3, przepis art. 130 Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się odpowiednio.

3b. Wniosek o wpis do Rejestru spółki, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 6, złożony drogą elektroniczną i nieopłacony nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu.

4. W razie zwrócenia wniosku zgodnie z ust. 3 może on być ponownie złożony w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia o zwrocie. Jeżeli wniosek ponownie złożony nie jest dotknięty brakami, wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie kolejnego zwrotu wniosku, chyba że zwrot nastąpił na skutek braków uprzednio niewskazanych.

5. Urzędowe formularze są udostępniane w siedzibach sądów oraz na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

6. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzory, sposób i miejsca udostępniania urzędowych formularzy. Formularze te powinny odpowiadać wymaganiom przewidzianym dla pism procesowych oraz zawierać niezbędne pouczenia dla stron co do sposobu ich wypełniania, wnoszenia i skutków niedostosowania wniosku do tych wymagań.

7. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji określi, w drodze rozporządzenia, sposób i tryb złożenia wniosku o wpis do Rejestru spółki, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 6, mając na względzie ułatwienie rejestracji spółek, potrzebę zapewnienia sprawności postępowania, a także zabezpieczenia danych zgromadzonych w systemie, w tym danych osobowych.

wRegułą jest, ze wpis w rejestrach tworzących Krajowy Rejestr Sądowy dokonywany jest na wniosek osoby zainteresowanej (np. spółki, stowarzyszenia, wierzyciela). Wyjątek stanowią wpisy zamieszczane przez sąd rejestrowy z urzędu (zob. m.in. art. 12 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 45 ust. 4 ustawy).

wCelem umożliwienia, a przede wszystkim ułatwienia oraz przyspieszenia obiegu wniosków i wprowadzania ich treści do rejestru przewidziano obowiązek ich składania na urzędowych formularzach. Zapewnia to nie tylko jednolitość pism kierowanych do sądów rejestrowych, ale przede wszystkim ich czytelność. Gwarantuje również, że prawidłowo wypełniony formularz zawierał wszystkie obligatoryjne dane, które powinny zostać zamieszczone w odpowiednim wniosku. Wzory urzędowych formularzy zostały określone rozporządzeniem ministra sprawiedliwości z 21 grudnia 2000 r. w sprawie określenia wzorów urzędowych formularzy wniosków o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz sposobu i miejsca ich udostępniania (Dz.U. z 2000 r. nr 118, poz. 1247 z późn. zm.).

wAby usankcjonować wytworzoną praktykę, w ust. 2a dopuszczono posługiwanie się wydrukami komputerowymi lub kserokopiami tych formularzy. Wiąże się to z ograniczoną dostępnością formularzy w siedzibach sądów, a także możliwością pobrania ich w formacie PDF ze strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

wPrzepis ust. 2b odnosi się do składania wniosków drogą elektroniczną. Szczegółowo tą kwestię regulują: wspomniane już rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 22 grudnia 2011 r., rozporządzenie ws. warunków organizacyjno-technicznych oraz rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 29 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu złożenia wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego spółki, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością udostępnianego w systemie teleinformatycznym (Dz.U. z 2011 r. nr 297, poz. 1761). Zobacz też komentarz do art. 6 ustawy.

wWniosek o wpis podlega opłacie sądowej, której dowód uiszczenia należy do niego dołączyć celem umożliwienia weryfikacji wykonania tego obowiązku. Obecnie wysokość opłat od wpisów jest następująca:

- w rejestrze przedsiębiorców: pierwszy wpis - 500 zł, zmiana danych - 250 zł,

- w rejestrze stowarzyszeń: pierwszy wpis: 250 zł, zmiana danych: 150 zł, a gdy podmiot taki jest jednocześnie wpisywany do rejestru przedsiębiorców, odpowiednio 500 zł i 250 zł,

- w rejestrze dłużników niewypłacalnych: wpis - 300 zł, wykreślenie - 150 zł,

- o przyjęcie do akt rejestrowych dokumentów - 40 zł.

wW wypadku jednoczesnego wniesienia przez tego samego wnioskodawcę, na kilku formularzach, kilku wniosków o wpis lub o dokonanie zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym - pobiera się tylko jedną opłatę, z tym że jeżeli przepis przewiduje dla danego rodzaju spraw opłaty w różnych wysokościach - pobiera się opłatę wyższą. Odnośnie do opłat za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym zobacz komentarz do art. 13 ustawy.

wJeżeli złożono wniosek z naruszeniem ust. 2 (np. nie na urzędowym formularzu, bez uiszczenia opłaty sądowej lub za ogłoszenie) bądź formularz został nieprawidłowo wypełniony przez wnioskodawcę, sąd dokonuje jego zwrotu bez wyzwania do uzupełnienia tychże braków. Jednakże może on być ponownie złożony w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia o zwrocie. Jeżeli wniosek ponownie złożony nie jest dotknięty brakami, wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie kolejnego zwrotu wniosku, chyba że zwrot nastąpił na skutek braków uprzednio niewskazanych. Z tego jednoznacznie wynika, że po pierwsze zarządzenie o zwrocie musi wskazywać dostrzeżone braki formalne wniosku, które stanowiły przyczynę jego zwrotu, po drugie zaś usunięcie tylko braków opisanych w orzeczeniu umożliwia ponowne - drugie z kolei - złożenie tego wniosku, jeśli zostanie on znowu zwrócony, jednakże z uwagi na wykrycie innych uchybień.

W przypadku natomiast pisma obarczonego innymi wadami (np. błędnym oznaczeniem wnioskodawcy, niedołączeniem do niego wymaganych dokumentów itp.) stosuje się zasady określone w art. 130 k.c. Zgodnie z nimi przewodniczący zobowiązany jest do wezwania strony, pod rygorem zwrotu pisma, do jego poprawienia lub uzupełnienia w terminie tygodniowym. Po bezskutecznym upływie terminu zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem go do sądu, zaś pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia.

1. Do wniosku o wpis podmiotu podlegającego obowiązkowi wpisu do Rejestru dołącza się uwierzytelnione notarialnie albo złożone przed sędzią lub upoważnionym pracownikiem sądu wzory podpisów osób upoważnionych do reprezentowania tego podmiotu lub prokurenta.

2. Przepis ust. 1 stosuje się również w przypadku zmiany osób upoważnionych do reprezentowania podmiotu wpisanego do Rejestru lub prokurenta.

2a. W przypadku wniosku o wpis spółki, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 6, wzory podpisów członków zarządu uwierzytelnione notarialnie albo złożone przed sędzią lub upoważnionym pracownikiem sądu, składa się do sądu rejestrowego w terminie 7 dni od dnia wpisu spółki do Rejestru. Wniosek o przyjęcie takiego dokumentu do akt nie podlega opłacie sądowej.

3. Złożenie wniosku w przedmiocie wpisu numeru identyfikacyjnego "REGON", nadanego w rejestrze podmiotów gospodarki narodowej na podstawie przepisów o statystyce publicznej, stanowiącego uzupełnienie pierwszego wpisu nowego podmiotu do Rejestru, nie podlega opłacie sądowej. Wpis dokonany w wyniku rozpoznania takiego wniosku nie podlega ogłoszeniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

3a. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do wniosku w przedmiocie wpisu numeru identyfikacji podatkowej, nadanego na podstawie przepisów o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, zwanego dalej "numerem NIP".

4. (uchylony).

wPrzepisy komentowanego artykułu mają związek po pierwsze z art. 11 ustawy ustanawiającym zbiór wzorów podpisów osób uprawnionych do reprezentowania podmiotów wpisanych do rejestru, po drugie zaś z przepisami kodeksu spółek handlowych, nakładającymi na spółki obowiązek składania tychże wzorów do rejestru (zob. art. 26 par. 3, art. 167 par. 3, art. 321 par. 3 k.s.h.).

wWzory podpisów mogą być uwierzytelniane w szczególności przez notariuszy oraz sędziego lub upoważnionego pracownika sądu, przy czym nie jest wymagane, aby były one składane wyłącznie przed sędzią orzekającym w wydziale prowadzącym Krajowy Rejestr Sądowy lub upoważnionym pracownikiem tego wydziału (N. Kowal, Komentarz do art. 19a ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, Legalis). Podmiotem uprawnionym do uwierzytelniania wzorów podpisów jest również konsul.

wOmawiane przepisy wykonują funkcję informacyjną rejestru oraz zwiększają bezpieczeństwo obrotu gospodarczego nie tylko w związku z obowiązkiem składania w KRS wzorów podpisów, ale także wpisywania do niego numerów REGON oraz NIP. Jeżeli wniosek o wpis tychże numerów stanowi uzupełnienie pierwszego wpisu, to nie pobiera się od niego opłaty sądowej oraz nie jest on ogłaszany w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Zwrócić jednakże należy uwagę, że w przypadku składania wniosku o wpis podmiotu w rejestrze w formie papierowej zastosowanie znajdzie art. 19b ust. 1b pkt 1 ustawy, nakładający na sąd obowiązek dokonania wpisu numeru NIP z urzędu, po uzyskaniu informacji o jego nadaniu. Ponadto w przypadku rejestracji spółki z o.o. za pomocą wzorca umowy dostępnego poprzez system informatyczny, wzory podpisów trzeba złożyć w terminie 7 dni od dnia wpisu spółki do KRS. Również i w tym przypadku wniosek taki jest wolny od opłaty sądowej. Artykułu niniejszego nie stosuje się do podmiotów wpisywanych do rejestru stowarzyszeń, jeśli nie podlegają one wpisowi jednocześnie do rejestru przedsiębiorców (art. 49 ust. 4 ustawy).

1. Wraz z wnioskiem o wpis lub zmianę wpisu w rejestrze przedsiębiorców wnioskodawca składa:

1) wniosek o wpis albo zmianę wpisu do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON);

2) zgłoszenie płatnika składek albo jego zmiany w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych;

3) zgłoszenie identyfikacyjne albo aktualizacyjne, o którym mowa w ustawie z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U. z 2004 r. nr 269, poz. 2681 z późn. zm.1) wraz ze wskazaniem właściwego naczelnika urzędu skarbowego pod rygorem zwrotu wniosku.

1a. Sąd rejestrowy przesyła z urzędu wnioski i zgłoszenia, o których mowa w ust. 1, niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni roboczych od dnia dokonania wpisu, odpowiednio do:

1) urzędu statystycznego województwa, na terenie którego przedsiębiorca ma siedzibę, oraz

2) wskazanego przez przedsiębiorcę naczelnika urzędu skarbowego

- wraz z odpisem postanowienia o wpisie i zaświadczeniem o dokonaniu wpisu.

1b. Po uzyskaniu informacji o nadaniu przedsiębiorcy numeru NIP sąd rejestrowy:

1) dokonuje z urzędu wpisu numeru NIP do rejestru - wpis nie podlega opłacie sądowej ani ogłoszeniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym; postanowienie o wpisie nie wymaga uzasadnienia ani doręczenia;

2) przesyła zgłoszenie płatnika składek albo jego zmiany w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych do właściwej jednostki terenowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

1c. Przepisów ust. 1-1b nie stosuje się, gdy:

1) wnioskodawca składa wniosek w formie elektronicznej; w takim przypadku wnioskodawca wysyła wnioski i zgłoszenia, o których mowa w ust. 1, samodzielnie, drogą elektroniczną;

1a) wnioskodawca składa wniosek o wpis spółki, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 6; wnioskodawca składa wnioski i zgłoszenia, o których mowa w ust. 1, bezpośrednio do właściwych organów;

2) zmiana nie dotyczy danych objętych wpisem do rejestru przedsiębiorców.

2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, do wniosku o pierwszy wpis do rejestru przedsiębiorców wnioskodawca dołącza w szczególności umowę spółki oraz dokument potwierdzający uprawnienie do korzystania z lokalu lub nieruchomości, w których znajduje się jego siedziba.

3. Sąd rejestrowy przesyła do urzędu skarbowego dodatkowy odpis umowy spółki, dokument potwierdzający uprawnienie do korzystania z lokalu lub nieruchomości, w których znajduje się siedziba, oraz inne dokumenty złożone przez przedsiębiorcę wraz z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1.

wNiniejszy artykuł wprowadza tzw. zasadę jednego okienka, której celem jest przyspieszenie oraz ułatwienie przedsiębiorcom rejestracji nie tylko w rejestrze przedsiębiorców, ale również innych rejestrach i ewidencjach (rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej, ewidencji podatników i płatników) oraz otrzymanie stosownych numerów (REGON, NIP), a także zgłoszenie podmiotu jako płatnika składek. W tym celu, prócz urzędowych formularzy przeznaczonych do wpisania wnioskodawcy do KRS, należy korzystać z druków przewidzianych dla pozostałych rejestrów i ewidencji. Są to następujące formularze:

- RG-1 oraz RG-RD - wykorzystywane w postępowaniu o nadanie numeru REGON,

- NIP-2 - zgłoszenie identyfikacyjne jednostki organizacyjnej będącej podatnikiem lub płatnikiem,

- ZUS ZPA - zgłoszenie płatnika składek.

wObecnie łączne składanie wniosków wymienionych w ust. 1 jest obligatoryjne, chyba że zachodzi jeden z przypadków wymienionych w ust. 1c. Z punktu 2 tej jednostki redakcyjnej wynika, że przepisów komentowanego artykułu nie stosuje się w przypadku składania wniosków do innych niż rejestr przedsiębiorców rejestrów prowadzonych w ramach KRS.

Regulacja ta nie jest pozbawiona wad. Wśród nich wymienić trzeba obligatoryjne składanie zgłoszenia płatnika składek - nawet w przypadku gdy spółka faktycznie nie będzie wykonywać tej funkcji, wobec braku osób objętych obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym (przykładowo wieloosobowa spółka z o.o., w której członkowie zarządu pełnią swoje funkcje wyłącznie w oparciu o akt powołania, bez żadnych dodatkowych umów ze spółką).

Kolejnym wymogiem poddawanym słusznej krytyce jest obowiązek dołączania do wniosku o pierwszy wpis dokumentu potwierdzającego uprawnienie do korzystania z lokalu lub nieruchomości, gdzie znajduje się siedziba przedsiębiorcy, przesyłanego następnie przez sąd rejestrowy urzędowi skarbowemu. Zwrócić jednakże należy uwagę, że z dniem 31 marca 2009 r. skreślony został art. 5 ust. 4b ustawy z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t.j. Dz.U. z 2012 r. nr 1314 z późn. zm.) nakładający na podatników m.in. obowiązek dołączania do zgłoszenia identyfikacyjnego takiego dokumentu. Jak czytamy zaś w uzasadnieniu ustawy, którą skreślono ten przepis, "przewiduje się, iż osoba ubiegająca się o nadanie numeru NIP nie będzie musiała przedkładać do urzędu skarbowego żadnych dodatkowych dokumentów (np. prawa do lokalu czy umowy spółki)" (Uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr 1204).

Na koniec należy również zauważyć, że omawiana zasada nie obejmuje wniosku o rejestrację podmiotu jako podatnika VAT. Zgłoszenia tego przedsiębiorca musi zatem dokonać samodzielnie.