Kiedy działania wspólnika mogą narazić spółkę na konsekwencje

Praktyka wykorzystywania konstrukcji spółki kapitałowej przez wspólnika, aby „uciec” przed jego wierzycielami, jest powszechna w krajowym i zagranicznym obrocie gospodarczym. Może ona polegać m.in. na wniesieniu majątku wspólnika do spółki, a następnie doprowadzeniu do zmniejszenia wartości udziałów/akcji, z których wierzyciel mógłby się zaspokoić. W takich przypadkach pojawia się pytanie, czy wierzyciele wspólnika mogą dochodzić roszczeń odszkodowawczych bezpośrednio wobec spółki.

Stanowisko sądów amerykańskich

W niektórych stanach sądy już od lat udzielają twierdzącej odpowiedzi na powyższe pytanie. Od 1929 r. (od czasu sprawy Kingston Dry Dock Co. v. Lake Champlain Transportation Co.) w judykaturze amerykańskiej nawiązywano do tzw. koncepcji odwrotnej odpowiedzialności przebijającej (reverse piercing of the corporate veil). Jej istota sprowadza się do pominięcia odrębnej podmiotowości spółki, by umożliwić wierzycielom wspólnika zaspokojenie się z jej majątku. Sądy amerykańskie stosując tę koncepcję, podkreślają, że celem zasady odrębności podmiotowej spółki jest „urzeczywistnianie sprawiedliwości”, a nie jej omijanie. Dlatego też koncepcję odwrotnej odpowiedzialności przebijającej stosowano w sprawach, w których zachowanie wspólników nosiło znamiona „nadużycia zasady odrębnej podmiotowości spółki kapitałowej”. Miało to miejsce zwłaszcza wtedy, gdy odrębność spółki była jedynie fikcją – w rzeczywistości istniała taka jedność interesów i własności, że traktowanie danego zachowania jako zachowania spółki prowadziłoby do stanu „niesłuszności”. Chodzi zatem o sytuacje, w których dominacja wspólnika nad spółką jest na tyle duża, że spółka staje się jego alter ego.