Ryzykowne nabycie przedsiębiorstwa

Planując transakcję tego typu, należy mieć na uwadze, iż nie każdy zbiór składników traktowany będzie jako przedsiębiorstwo w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 55¹ k.c. – przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Spełnienie przesłanek wymienionych w powyższej definicji ma decydujące znaczenie dla oceny, czy dany zbiór składników kwalifikuje się do objęcia go reżimem przepisów dotyczących sprzedaży przedsiębiorstwa, a w szczególności, czy istnieje możliwość przeniesienia jego własności w drodze jednej czynności prawnej. Wspomniany art. 55¹ k.c. zawiera przykładowe zestawienie składników przedsiębiorstwa. Chodzi tu w szczególności o nazwę przedsiębiorstwa, własność nieruchomości lub ruchomości, prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy, wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne. Na liście tej znajdują się także koncesje, licencje i zezwolenia, a także patenty i inne prawa własności przemysłowej, majątkowe prawa autorskie, tajemnice przedsiębiorstwa, jak również księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W przypadku konkretnego przedsiębiorstwa zespół składników tworzących to przedsiębiorstwo może zawierać inne pozycje (np. prawa z rejestracji nazwy domeny internetowej). Należy w tym miejscu zaznaczyć, iż według przeważającej opinii zarówno judykatury, jak i doktryny koncesje, zezwolenia i licencje, mimo iż stanowią co prawda składnik materialny przedsiębiorstwa, nie podlegają ze względu na regulacje przepisów szczególnych (np. prawo farmaceutyczne) jako uprawnienia publicznoprawne mające swoje umocowanie w decyzjach administracyjnych automatycznemu przenoszeniu na nabywcę przedsiębiorstwa. Uzasadnia się to ścisłym związaniem tych aktów z właściwościami podmiotu, któremu zostały udzielone.

Przeniesienie własności przedsiębiorstwa z jego wszystkimi składnikami, przy uwzględnieniu ich różnorodności wygląda z pozoru na bardzo skomplikowany proces prawny. Przedsiębiorcy mają jednakże możliwość skorzystania z wygodnego instrumentu prawnego zawartego w art. 55² k.c. Zgodnie z tym przepisem czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa. Oczywiście strony mogą dowolnie modyfikować listę składników przedsiębiorstwa. Dopuszczalne jest również wyłączenie z transakcji określonych składników (np. samochodu będącego przedmiotem leasingu). W ten sposób cały proces można sprowadzić do zawarcia jednej umowy przenoszącej wszystkie składniki przedsiębiorstwa, co przekłada się na wymierne korzyści. Poza aspektem praktycznym przeprowadzenia transakcji w oparciu o jedną umowę, niewątpliwymi zaletami takiego rozwiązania jest oszczędność czasu, który byłby potrzebny na przeniesienie poszczególnych składników przedsiębiorstwa poprzez zawarcie wielu odrębnych umów, jak również obniżenie kosztów transakcyjnych (koszty negocjacji, obsługi prawnej itp.). Kolejną bardzo ważną zaletą dokonanie takiej czynności prawnej jest wyłączenie z opodatkowania podatkiem od towarów i usług umowy sprzedaży przedsiębiorstwa. Wyłączenie to nie ma zastosowania w przypadku sprzedaży poszczególnych składników przedsiębiorstwa, co jednoznacznie przesądza o korzyściach związanych ze sprzedażą przedsiębiorstwa jako zorganizowanego zespołu składników.

Nabycie przedsiębiorstwa winno być poprzedzone dokładnym ustaleniem, jakie zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa zaciągnął sprzedający je podmiot. Jest to o tyle istotne, iż od momentu zawarcia umowy nabywca ponosi solidarną odpowiedzialność ze sprzedającym za ich uregulowanie. Wierzyciel zyskuje tym samym możliwość żądania spełnienia świadczenia zarówno przez zbywcę, jak i nabywcę przedsiębiorstwa. Co więcej, Sąd Najwyższy przedstawił pogląd, zgodnie z którym za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny ze zbywcą nie tylko pierwszy nabywca przedsiębiorstwa, ale także kolejni nabywcy. Uwzględniając powyższe zasady odpowiedzialności, fundamentalne znaczenie dla zabezpieczenie interesów nabywcy będzie mieć przeprowadzenie szczegółowego badania due diligence nabywanego przedsiębiorstwa pod kątem zobowiązań, jakie zaciągnął jego zbywca. Nabywca może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli w chwili nabycia przedsiębiorstwa nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności. Ewentualna odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa. Należy również pamiętać o odpowiedzialności nabywcy przedsiębiorstwa za zaległości podatkowe oraz zaległości związane ze składkami na ubezpieczenie społeczne, przy czym warto odnotować zmiany w przepisach w tym zakresie obowiązujące od 1 stycznia 2009 r. Zgodnie z obecnym stanem prawnym nabywca odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze zbywcą za powstałe do dnia nabycia zaległości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o tych zaległościach. W poprzednim stanie prawnym jedyną metodą uniknięcia odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe było uzyskanie zaświadczenia organu podatkowego o ewentualnych zaległościach zbywcy. Nabywca nie odpowiadał za zaległości zbywcy, których w zaświadczeniu nie wykazano, przy czym zaświadczenie to chroniło nabywcę tylko przez okres 30 dni od dnia jego wydania.