Weksel niezupełny trzeba wypełnić zgodnie z deklaracją

: Jeżeli zgodnie z zawartym przez strony porozumieniem weksel (niezupełny w chwili wystawienia) nie zabezpiecza należności z tytułu odszkodowania za bezumowne korzystanie z przedmiotu leasingu, to nie jest dopuszczalne wypełnienie przez leasingodawcę weksla należnościami tego rodzaju.

: Powódka domagała się w postępowaniu nakazowym zasądzenia od pozwanego kwoty 196 156 zł jako od zobowiązanego z weksla. Sąd okręgowy wydał nakaz zapłaty uwzględniający żądanie pozwu. Rozpoznając sprawę w postępowaniu zwykłym, na skutek zarzutów pozwanego, sąd okręgowy utrzymał wydany nakaz zapłaty w mocy co do kwoty 23 450 zł i uchylił go oraz powództwo oddalił co do kwoty 172 706 zł. Wskazał, iż powódka była uprawniona wypełnić weksel tą pierwszą kwotą, należała ona bowiem do stosunku podstawowego, natomiast druga kwota nie może być dochodzona z weksla (nie może być objęta roszczeniem wynikającym z weksla), a weksel nią wypełniony jest nieważny. Apelację od wyroku w części oddalającej powództwo wniosła powódka.

: Sąd apelacyjny oddalił apelację. Uznał rozstrzygnięcie za słuszne w przedstawionym stanie faktycznym, który został ustalony prawidłowo. Zgodnie z nim 31 lipca 1998 r. strony zawarły umowę leasingu, na podstawie której powódka jako leasingodawca oddała pozwanemu jako leasingobiorcy samochód ciężarowy na okres od dnia podpisania aktu wydania do końca stycznia 2002 r., w zamian za zapłatę rat leasingowych. Zgodnie z par. 9 umowy leasingu leasingobiorca złożył leasingodawcy weksel kaucyjny in blanco bez protestu i upoważnił leasingodawcę do wypełnienia weksla w przypadku niewywiązania się z warunków umowy na sumę zobowiązań wraz z należnymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia. Pozwany nie zapłacił powódce raty leasingowej za styczeń 2002 r. oraz odsetek za opóźnienie w zapłacie należnych powódce kwot.

W pozwie powódka dochodziła całej kwoty jako zobowiązania wekslowego. W związku z tym, że pozwany nie zwrócił powódce przedmiotu leasingu w wyznaczonym terminie, powódka naliczyła koszt bezumownego korzystania z przedmiotu leasingu za okres od lutego 2002 do lutego 2006 r. na kwotę 172 706 zł. Należność z tytułu samej umowy leasingu powódka wyliczyła na kwotę 23 450 zł. Sąd apelacyjny, aprobując stanowisko sądu okręgowego, wskazał, że powódka na wypadek niewywiązania się przez pozwanego z umowy była istotnie upoważniona do wypełnienia weksla w ramach dochodzonych należności wyłącznie kwotą 23 450 zł. Stanowi ona sumę zobowiązań wraz z należnymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia.

Podniesione w tym ostatnim zakresie przez pozwanego zarzuty co do wadliwości wypełnienia weksla okazały się skuteczne. Brak było podstaw do rozszerzenia zakresu porozumienia wekslowego o należności stanowiące odszkodowanie za bezumowne korzystanie z przedmiotu leasingu. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem przepis art. 10 prawa wekslowego nie tylko dopuszcza zgłoszenie przez dłużnika subiektywnego zarzutu wypełnienia weksla sprzecznie z zawartym porozumieniem, ale także stanowi podstawę ograniczenia odpowiedzialności dłużnika wekslowego do wysokości wierzytelności rzeczywiście zabezpieczonej wekslem. Ustalenie to wynika z wykładni postanowień umowy leasingu, wykładni mieszczącej się w ramach stosowania art. 65 par. 2 k.c. (sprowadza się ono do badania w umowach raczej, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy niż opierania się na jej dosłownym brzmieniu). Apelująca podniosła, iż kwota 172 706 zł stanowi kary umowne przewidziane w par. 5 umowy leasingu; obowiązek ich zapłacenia przewidziano w przypadku gdyby pozwany nie wywiązał się z powinności zwrotu przedmiotu leasingu. Sąd apelacyjny powyższego argumentu nie uwzględnił. Został on zgłoszony dopiero na etapie postępowania apelacyjnego, podczas gdy inny był przedmiot roszczenia i podstawa jego dochodzenia; w zakresie tego sąd okręgowy rozpoznawał sprawę i co do prawidłowości rozstrzygnięcia nie można mieć zastrzeżeń. W sprawie mają zastosowanie przepisy regulujące postępowanie w sprawach gospodarczych, co m.in. oznacza, że w pozwie powód powinien zgodnie z art. 479¹² par. 1 k.p.c. podać wszystkie twierdzenia, zarzuty i dowody na ich poparcie, pod rygorem utraty prawa ich powoływania w toku dalszego postępowania, chyba że wskaże, że ich powołanie nie było możliwe albo potrzeba wynikła później.

W odpowiedzi na zarzuty pozwanego powódka podtrzymywała żądanie jak w pozwie ze wskazywaniem jako podstawy zapisu postanowienia zawartego w par. 9 umowy leasingu. W postępowaniu apelacyjnym nie jest możliwe powoływanie nowych faktów, chyba że potrzeba powołania wynikła później (art. 381 k.p.c.); taką potrzebę musi wykazać strona powołująca nowe okoliczności, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Na skutek podpisania weksla powstaje zobowiązanie wekslowe regulowane przez przepisy prawa wekslowego – zgodnie z art. 9 w zw. z art. 101 prawa wekslowego wystawca odpowiada za wydanie i zapłatę z weksla. Weksel wypełniony wbrew porozumieniu (deklaracji) nie stanowi podstawy odpowiedzialności wystawcy.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Zgodnie z art. 10 prawa wekslowego, jeżeli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. Powołany powyżej przepis pozwala na złagodzenie odpowiedzialności dłużnika wekslowego przez umożliwienie mu odwołania się w drodze wyjątku do stosunku osobistego łączącego wystawcę weksla i remitenta (odbiorcę weksla) w drodze zarzutów dopuszczonych przez prawo wekslowe. Na dłużniku wekslowym – stosownie do art. 6 k.c. – ciąży obowiązek udowodnienia, że weksel został wypełniony niezgodnie z zawartym porozumieniem.