Nowe regulacje kodeksu spółek handlowych warto poznać dziś

Można tylko westchnąć z nostalgią, gdzie te czasy, kiedy akt rangi kodeksu cechowała trwałość i ponadczasowość przyjętych rozwiązań, będących rezultatem przemyślanych decyzji ustawodawcy. Dla porównania, stary kodeks handlowy z 1934 roku nie uległ ani jednej nowelizacji aż do okresu powojennego. Oczywiście, ówczesna Polska nie należała do UE i nie była zobowiązana do implementacji jej licznych dyrektyw, a poza tym dziś życie toczy się znacznie szybciej i prawo musi za nim nadążać.

Patrząc na ostatnie nowelizacje kodeksu spółek handlowych (k.s.h.), można jednak odnieść wrażenie, że obecne zmiany acz w dużej części potrzebne i sensowne dokonywane są w sposób zbyt pochopny, a nie systemowy i spójny, mając na uwadze wizję całości kodeksu. W szczególności budzi zastrzeżenia dokonywanie zmian k.s.h., a wkrótce potem kolejnych, uchylających te wcześniejsze bądź też je ponownie zmieniających, tak jak np. pojęcie spółki dominującej zawarte w art. 4 par. 1 ust. 4 lit. d) k.s.h. w przypadku unii personalnej. Dotychczas unia taka miała miejsce, gdy członkowie władz jednej spółki (dominującej), tj. członkowie zarządu lub też rady nadzorczej, zasiadali w zarządzie drugiej spółki (zależnej), stanowiąc więcej niż połowę składu jej zarządu. Najpierw w 2003 roku rozszerzono pojęcie dominacji na udział w zarządzie drugiej spółki także przez członków rady nadzorczej spółki dominującej, teraz (nowelizacja k.s.h. z 23 października 2008 r.) z powrotem pojęcie dominacji w formie unii personalnej ogranicza się tylko do udziału członków zarządu spółki dominującej w zarządzie drugiej spółki.

Oto zestawienie nowelizacji k.s.h. w 2008 roku wraz z krótką prezentacją najistotniejszych zmian:

● nowelizacja z 25 kwietnia 2008 r. (Dz.U. nr 86, poz. 524):

Dopuszcza transgraniczne łączenie spółek kapitałowych w ramach UE (Europejskiego Obszaru Gospodarczego), w tym także z udziałem polskich spółek komandytowo-akcyjnych, aczkolwiek te ostatnie nie mogą być spółkami przejmującymi.

Pamiętać należy o uregulowanych w odrębnej ustawie zasadach współudziału pracowników w zarządzaniu przedsiębiorstwem, które nie mogą ulec pogorszeniu, np. w Niemczech pracownikom przysługują szczególne uprawnienia, wykraczające poza przywileje służące polskim pracownikom skomercjalizowanych i sprywatyzowanych spółek.

● nowelizacja z 13 czerwca 2008 r. (Dz.U. nr 118, poz. 747):

Dopuszcza wnoszenie pewnych aportów do spółek kapitałowych bez potrzeby badania ich wartości przez biegłego rewidenta (na etapie założenia spółki, jak i podwyższenia jej kapitału), chyba że zaistnieją szczególne okoliczności.

Uproszczenie to dotyczy aportów w postaci: papierów wartościowych i innych instrumentów rynku finansowego, będących przedmiotem obrotu na rynku regulowanym, co do których można ustalić ich średnią cenę rynkową na podstawie notowań za ostatnie sześć miesięcy; i innych aktywów, których wartość godziwą można ustalić na podstawie opinii biegłego rewidenta nie starszej niż sześć miesięcy przed datą wniesienia aportu do spółki lub też ostatniego rocznego sprawozdania finansowego, zawierającego ich wycenę. Idea jest zapewne słuszna, lecz jej implementacja budzi wiele wątpliwości.

Nowelizacja ta znosi także zakaz finansowania nabywania akcji w spółkach akcyjnych, jak i dopuszcza w większym zakresie (do 20 proc. wartości nominalnej kapitału zakładowego) nabywanie własnych akcji przez spółki akcyjne (tzw. buy back).

Wreszcie modyfikuje ona postępowanie konwokacyjne w ramach obniżenia kapitału zakładowego w odniesieniu do zaspokajania bądź zabezpieczania wierzycieli spółki obniżającej kapitał, niestety tylko w spółce akcyjnej (a już nie w spółce z o.o.).

● nowelizacja z 4 września 2008 r. (Dz.U. nr 231, poz. 1547):

Dokonano przy okazji zmiany ustawy o ofercie publicznej. Najistotniejsze zmiany to: podwyższenie kapitału w spółce publicznej, o ile następuje z wyłączeniem prawa poboru (subskrypcja prywatna lub otwarta) wymaga kworum na walnym zgromadzeniu w wysokości obecności co najmniej 1/3 kapitału zakładowego, a dopiero jeśli takiego kworum nie udało się uzyskać za pierwszym razem, można zwołać kolejne walne zgromadzenie w celu podwyższenia kapitału i wówczas kworum nie ma znaczenia.

W spółkach publicznych wydłużony został termin do zgłoszenia do rejestru uchwały o podwyższeniu kapitału (najdalej 12 miesięcy od zatwierdzenia prospektu emisyjnego bądź innego relewantnego dokumentu i nie później niż w ciągu 1 miesiąca od przydziału akcji).

Uchwała o podwyższeniu kapitału ma też wskazywać dzień prawa poboru.

W spółkach (tylko) publicznych uregulowano też, że jeśli następuje podwyższenie kapitału widełkowe, zarząd lub rada nadzorcza mogą zostać umocowani w uchwale do określenia ostatecznej sumy podwyższenia, w granicach wyznaczonych uchwałą walnego zgromadzenia.

● nowelizacja z 23 października 2008 r. (Dz.U. nr 217, poz. 1381):

Wprowadza kilka zmian o istotnym znaczeniu. Obniżenie minimalnego kapitału zakładowego spółki z o.o. do kwoty 5 tys. zł, a w przypadku spółki akcyjnej do kwoty 100 tys. zł. Niestety, brak jest jednoczesnego wprowadzenia regulacji mających na celu tworzenie i ochronę majątku spółki, jak i odpowiednich gwarancji dla wierzycieli (szczególnie w przypadku jednoosobowej spółki z o.o.). Kwota 5 tys. zł jest symboliczna i wystarczy w praktyce zaledwie na pokrycie kosztów jej założenia (notarialnych, PCC i sądowych), a może już nie wystarczyć na koszty doradztwa prawnego, najmu lokalu itd. Tworzenie spółek akcyjnych o kapitale początkowym 100 tys. zł także budzi wątpliwości (tu zarząd spółki nie ponosi nawet gwarancyjnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki).

Znosi się obowiązek przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną, kiedy jej działalność przekracza w dwóch ostatnich latach równowartość 800 tys. euro. Zmiana jest przez wielu komentatorów uznawana za krok wstecz. Regulacja spółki cywilnej nie jest bowiem dostosowana do wymogów profesjonalnego obrotu. Brak w niej jasnych reguł reprezentacji, a nawet brak rejestru, w którym spółki te byłyby ujawniane. Rejestracji (w ewidencji działalności gospodarczej) podlegają obecnie tylko wspólnicy spółek cywilnych. Stąd nawet ustalenie aktualnego składu spółki cywilnej może być trudne. Spółki cywilne nie mają też nawet zdolności sądowej (w postępowaniu w sprawach gospodarczych).

Ogranicza odpowiedzialność osób tworzących spółkę jawną z podmiotem gospodarczym wnoszącym swe przedsiębiorstwo do spółki jako aport – do wartości tego przedsiębiorstwa, skraca czas do zwrotu dopłat do jednego miesiąca, jak i precyzuje dzień wypłaty dywidendy.

Spółki partnerskie można zawierać bez potrzeby pójścia do notariusza (ale np. komandytowe już nie – tu brak zmian).

Oświadczenia jedynego wspólnika w jednoosobowej sp. z o.o. nie wymagają już poświadczania przez notariusza, wystarczy zwykła forma pisemna.

● nowelizacja z 5 grudnia 2008 r. (Dz.U. z 2009 r. nr 13, poz. 69):

Wprowadza wiele zmian dotyczących zwoływania walnych zgromadzeń (głównie w odniesieniu do spółek publicznych), związanych z tym obowiązków informacyjnych po stronie spółki, jak i uprawnień akcjonariuszy do zwoływania i udziału w walnych zgromadzeniach.