Uproszczone wnoszenie aportów może być trudne w stosowaniu

Nowelizacją kodeksu spółek handlowych z 13 czerwca 2008 r. wprowadzone zostały przepisy mające na celu zliberalizowanie obowiązującej na gruncie kodeksu handlowego i pierwotnej wersji k.s.h. zasady obowiązkowego badania sprawozdania założycieli spółki akcyjnej lub sprawozdania zarządu w przypadku wnoszenia aportów.

Po analizie przepisów dotyczących uproszczonych zasad wnoszenia aportów pojawia się jednak pytanie – czy można stosować te zasady bez ryzyka dla założycieli, akcjonariuszy czy członków zarządu spółki akcyjnej? Lektura tych przepisów nasuwa wiele wątpliwości.

Decyzję o odstąpieniu od badania wkładów niepieniężnych może podjąć wyłącznie zarząd. W przypadku wnoszenia aportów do nowo tworzonej spółki zarząd uzyska jednak kompetencje do prowadzenia spraw spółki dopiero po jej zawiązaniu, czyli z chwilą objęcia wszystkich akcji. Objęcie takich akcji następuje w formie aktu notarialnego, w którym każdy z przyszłych akcjonariuszy powinien stwierdzić, że zapoznał się ze sprawozdaniem założycieli oraz opinią biegłego rewidenta dotyczącą takiego sprawozdania. A zatem, regulacje k.s.h. są obecnie wewnętrznie sprzeczne. Aby powstała spółka w organizacji i ukonstytuował się jej zarząd, akcjonariusze muszą potwierdzić, że zapoznali się opinią biegłego dotyczącą sprawozdania założycieli, a tylko zarząd może podjąć decyzję o odstąpieniu od tego wymogu. Naturalnie, te sprzeczności można próbować wyeliminować w drodze wykładni funkcjonalnej. W takim jednak przypadku zarząd będzie musiał wziąć na siebie ryzyko zakwestionowania swojej decyzji, np. przez sąd rejestrowy i ewentualnej odpowiedzialności wobec spółki i akcjonariuszy z tym związanej.

Kolejna wątpliwość wiąże się z zakresem, w jakim zarząd może odstąpić od ewentualnego badania biegłego rewidenta. W przypadku wnoszenia aportów, założyciele spółki – przy jej zawiązaniu, a zarząd – przy podwyższeniu kapitału są zobowiązani sporządzić sprawozdanie, które powinno przedstawić m.in. przedmiot aportów, liczbę i rodzaj wydawanych w zamian akcji, zastosowaną metodę wyceny oraz motywy takiej transakcji. Sprawozdanie to powinno być zbadane w zakresie prawdziwości i rzetelności, jak również w celu wydania opinii, jaka jest wartość godziwa aportów i czy odpowiada ona co najmniej wartości nominalnej obejmowanych za nie akcji lub wyższej cenie emisyjnej. Nowa regulacja stanowi natomiast jedynie, że zarząd może odstąpić od badania aportów przez biegłego rewidenta. Czy zatem należy poddać badaniu biegłego sprawozdanie w pozostałym zakresie (przy założeniu, że inne przesłanki badania, takie jak nabywanie mienia lub dokonywanie zapłaty nie zachodzą)? I tę niejasność można próbować usunąć w drodze wykładni funkcjonalnej, argumentując, że celem ustawodawcy było zwolnienie z obowiązku badania całego sprawozdania, a nie jedynie jego elementów. I w tym przypadku zarząd będzie musiał jednak wziąć na siebie ryzyko zakwestionowania swojej ewentualnej decyzji o odstąpieniu od badania sprawozdania w pełnym zakresie.

Zgodnie z nową regulacją, zarząd będzie jednak zobowiązany do poddania wyceny aportów badaniu biegłego rewidenta, jeżeli wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które wpłynęły na cenę aportu, którego przedmiotem są zbywalne papiery wartościowe lub instrumenty rynku pieniężnego w chwili ich wniesienia lub nowe okoliczności, które mogły istotnie wpłynąć na wartość godziwą wkładów w chwili ich wniesienia. Kluczowym momentem dla podjęcia przez zarząd decyzji, czy należy jednak przeprowadzić badanie, jest chwila wniesienia wkładów. W przypadku pozytywnej decyzji badanie biegłego będzie prowadzone po wniesieniu wkładów i objęciu akcji, a nie przed tymi zdarzeniami, jak to przewiduje Dyrektywa 2006/68/WE. Ustawodawca nie wprowadził jednocześnie żadnego szybkiego mechanizmu, który pozwalałby na wyrównanie spółce brakującej wartości, jeżeli biegły uzna, że wartość wniesionych wkładów została zawyżona. W takiej sytuacji nie można wykluczyć odpowiedzialności członków zarządu za podanie fałszywych danych lub pominięcie istotnych danych dotyczących aportów.