Jak przeprowadzić postępowanie naprawcze, by uchronić firmę przed upadłością

Nowela ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, która weszła w życie 2 maja tego roku, wprowadziła 150 zmian – w tym dotyczące postępowania naprawczego, a przede wszystkim sposobu jego wszczęcia.

Postępowanie naprawcze może wszcząć nawet przedsiębiorca niewypłacalny, pod warunkiem że opóźnienie w wykonaniu przez niego zobowiązań nie przekracza trzech miesięcy, a suma niewykonanych zobowiązań nie przekracza 10 proc. wartości bilansowej jego przedsiębiorstwa. Nie ma znaczenia, jak duże kwotowo jest to zadłużenie, mimo że w dużych firmach te 10 proc. może stanowić pokaźny majątek.

Jeśli przedsiębiorca złoży wniosek o ogłoszenie upadłości, spełniając powyższe wymogi, to sąd oddali go i na wniosek dłużnika zezwoli na wszczęcie postępowania naprawczego. Muszą być jednak spełnione następujące warunki:

● przedsiębiorca nie prowadził postępowania naprawczego – jeśli od jego umorzenia nie upłynęły dwa lata,

● przedsiębiorca nie był objęty układem zawartym w postępowaniu naprawczym lub upadłościowym – albo od wykonania układu nie upłynęło pięć lat,

● nie jest to przedsiębiorca, przeciwko któremu przeprowadzono postępowanie upadłościowe obejmujące likwidację majątku, albo w którym przyjęto układ likwidacyjny – albo od prawomocnego zakończenia postępowania nie upłynęło pięć lat,

● nie jest przedsiębiorcą, w stosunku do którego oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości albo umorzono postępowanie upadłościowe z braku majątku na zaspokojenie kosztów postępowania – albo od uprawomocnienia się postępowania nie upłynęło pięć lat.

Sąd nie oddali wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy opóźnienie w wykonaniu zobowiązań ma charakter trwały albo gdy oddalenie wniosku może spowodować pokrzywdzenie wierzycieli.

Przedsiębiorca zagrożony upadłością składa w sądzie oświadczenie o wszczęciu postępowania naprawczego i ogłasza o tym w Monitorze Sądowym i Gospodarczym oraz w co najmniej jednym dzienniku o zasięgu lokalnym i w jednym dzienniku o zasięgu ogólnopolskim. Oprócz tego ogłoszenie może zostać obwieszczone również w inny sposób. Ogłoszenie można zamieścić dopiero po upływie 14 dni od złożenia oświadczenia o zamiarze wszczęcia postępowania naprawczego. Termin ten uzasadniony jest tym, że sąd ma dwa tygodnie od złożenia oświadczenia na wydanie zakazu wszczęcia postępowania naprawczego. Gdyby więc przedsiębiorca wcześniej zamieścił ogłoszenie, to mogłoby się zdarzyć, że sąd wyda taki zakaz już po jego opublikowaniu.

Postępowanie naprawcze może wszcząć w sądzie upadłościowym tylko przedsiębiorca, natomiast nie mogą tego zrobić jego wierzyciele bądź inne osoby, na przykład większościowy udziałowiec, prokurator, organizacja zrzeszająca przedsiębiorcę albo sąd z urzędu. Sądem upadłościowym jest sąd rejonowy, sąd gospodarczy, właściwy miejscowo dla zakładu głównego przedsiębiorcy.

Przedsiębiorca składa oświadczenie o wszczęciu postępowania naprawczego wyłącznie w formie pisemnej. Dlatego nie może go na przykład przesłać do sądu faksem. Data złożenia w sądzie oświadczenia o zamiarze wszczęcia postępowania naprawczego nie jest datą wszczęcia postępowania, ponieważ sąd ma 14 dni na zakazanie wszczęcia. Datą wszczęcia jest data ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Złożone oświadczenie przedsiębiorca może wycofać.

Z dniem wszczęcia postępowania naprawczego przedsiębiorca powinien złożyć wniosek o tym do właściwego rejestru (np. Krajowego Rejestru Sądowego) w przypadku spółek handlowych i spółdzielni.

Oświadczenie przedsiębiorcy o wszczęciu postępowania naprawczego powinno zawierać następujące dane:

● imię i nazwisko dłużnika, jego nazwę albo firmę, adres zamieszkania albo siedzibę; gdyby dłużnikiem była spółka osobowa albo osoba prawna, podaje się nazwiska reprezentantów i likwidatorów, jeżeli są ustanowieni, w przypadku spółki również nazwiska i imiona oraz miejsce zamieszkania wspólników odpowiadających za zobowiązania spółki bez ograniczenia,

● oznaczenie miejsca, w którym znajduje się przedsiębiorstwo lub inny majątek dłużnika.

● okoliczności, które uzasadniają wniosek oraz wskazanie na uprawdopodobnienie tych okoliczności.

Do wniosku dołącza też odpis z rejestru, wówczas gdy jest wpisany do właściwego rejestru (np. KRS), oraz składa oświadczenie, że nie zachodzi żadna z okoliczności przewidzianych w art. 492 ust. 3 prawa upadłościowego, które wyłączają możliwość złożenia przez przedsiębiorcę oświadczenia o wszczęciu postępowania naprawczego.

Razem z oświadczeniem przedsiębiorca powinien złożyć plan naprawczy oraz następujące dokumenty:

● aktualny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników,

● bilans sporządzony dla celów postępowania naprawczego, na dzień nie późniejszy niż 30 dni przed złożeniem wniosku,

● spis wierzycieli z adresami i wysokością wierzytelności, terminów zapłaty i listę zabezpieczeń dokonanych przez wierzycieli na jego majątku wraz z datami ich ustanowienia,

● oświadczenie o spłatach wierzytelności lub innych długów dokonanych w terminie sześciu miesięcy przez złożeniem wniosku,

● spis podmiotów zobowiązanych majątkowo wobec dłużnika wraz z adresami, z określeniem wierzytelności, daty ich powstania i terminów zapłaty,

● wykaz tytułów egzekucyjnych oraz tytułów wykonawczych przeciwko dłużnikowi,

● informację o postępowaniach dotyczących ustanowienia na majątku dłużnika hipotek, zastawów, zastawów rejestrowych lub skarbowych oraz innych obciążeń podlegających wpisowi w księdze wieczystej lub w rejestrach, jak również prowadzonych innych postępowaniach sądowych lub administracyjnych dotyczących majątku dłużnika,

● informację o miejscu zamieszkania reprezentantów spółki lub osoby prawnej lub osoby prawnej i likwidatorów, jeżeli są ustanowieni.

Oprócz tego powinien też dołączyć oświadczenie z podpisem notarialnie poświadczonym o prawdziwości danych i oświadczenia. Chodzi o dane zawarte w oświadczaniu o wszczęciu postępowania naprawczego i w złożonych dokumentach.

Plan naprawczy powinien zapewniać przywrócenie przedsiębiorcy zdolności do konkurowania na rynku. Musi również zawierać uzasadnienie, szczególnie propozycji układowych skierowanych w stosunku do wierzycieli. Na jego podstawie sąd oceni, czy wykonalna będzie naprawa przedsiębiorstwa. Dlatego przedsiębiorca powinien w planie zaprezentować w szerokiej perspektywie przewidywany rozwój swojej firmy, możliwość osiągania przychodu potrzebnego do inwestowania, poszerzania oferty i dostosowania firmy do wymogów konkurencji na rynku. Plan naprawczy dla większych firm powinien przewidywać również restrukturyzację zatrudnienia i majątku.

Zaproponowana naprawa przedsiębiorstwa powinna określać sposób restrukturyzacji zobowiązań. Przedsiębiorca musi ją przygotować na podobnych zasadach jak wówczas, gdyby ją zgłaszał w postępowaniu upadłościowym z możliwością zawarcia układu. Chodzi tutaj o restrukturyzację zobowiązań, które mogą zostać objęte układami, a także o restrukturyzację majątku i zatrudnienia w firmie.

Na przykład restrukturyzacja zobowiązań może polegać na: odroczeniu ich wykonywania, rozłożeniu spłaty zadłużenia na raty, zmniejszeniu sumy długów, konwersji wierzytelności na udziały lub akcje, a także zmianę, zamianę lub uchylenie prawa zabezpieczającego określoną wierzytelność. Odroczenie wykonania zobowiązania polega na wskazaniu nowego terminu płatności w stosunku do terminu, w którym uprawomocni się postanowienie o zatwierdzeniu układu. Nie może więc to być konkretna data kalendarzowa.

W ciągu 14 dni od złożenia przez dłużnika w sądzie upadłościowym oświadczenia o wszczęciu postępowania naprawczego sąd ma prawo wydać zakaz. Zakazuje wszczęcia, gdy uzna, że oświadczenie zostało złożone z naruszeniem przepisów lub zawarte w nim albo w dokumentach dane lub oświadczenia są nieprawdziwe. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie. Jeżeli jednak uprawomocni się postanowienie sądu zakazujące wszczęcia postępowania naprawczego, wówczas oświadczenie o wszczęciu tego postępowania uważa się za niezłożone. W takiej sytuacji ten sam przedsiębiorca nie może ponownie złożyć oświadczenia o wszczęciu postępowania.

Po wszczęciu postępowania na czas jego trwania sąd ustanawia dla przedsiębiorcy nadzorcę sądowego oraz może powołać biegłego m.in. w celu zbadania stanu przedsiębiorstwa. Przedsiębiorca powinien niezwłocznie zawrzeć z nadzorcą sądowym umowę zlecenia o wykonywanie czynności i wypłacać mu miesięczne wynagrodzenie w wysokości podwójnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku ogłoszonego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Obecnie wynagrodzenie nadzorcy wynosi ponad 6 tysięcy złotych miesięcznie. Nadzorca pełni swoje obowiązki do czasu prawomocnego zatwierdzenia układu z wierzycielami, albo do czasu zakończenia postępowania w inny sposób, na przykład umorzenia postępowania. Nadzorca sprawuje kontrolę nad czynnościami przedsiębiorcy, który zarządza swoim majątkiem, a także sprawdza jego przedsiębiorstwo i mienie, które nie jest częścią przedsiębiorstwa, jest we właściwy sposób zabezpieczone. Oprócz wydatków na nadzorcę sądowego przedsiębiorca musi też ponieść koszty biegłego, gdyby sąd ustanowił go w sprawie.

Konwersja polega na przeliczeniu kwoty zobowiązania na wartość nominalną lub liczbę udziałów albo akcji. W propozycjach restrukturyzacyjnych określa się też sposób zaokrąglenia kwoty podlegającej konwersji. Chodzi o to, aby przy tym nie naruszyć zasady równego zaspokojenia wierzycieli w ramach danej kategorii. Trzeba też określić wielkość powiększonego przy tym kapitału zakładowego oraz liczbę udziałów lub akcji, jaka przypadnie wierzycielom.

Natomiast przy rozłożeniu długów na raty odracza się wykonanie poszczególnych części zobowiązań na różne, następujące po sobie terminy. Z kolei wielkość umorzenia przy redukcji zobowiązań powinna zostać określona w procentach.

Sposób zaproponowanej restrukturyzacji majątku dłużnik powinien przedstawić swoim wierzycielom w taki sposób, aby przekonali się o tym, iż jest on wykonalny.

Dłużnik przedstawia nie tylko restrukturyzację majątku i zobowiązań, lecz również zatrudnienia. Nie muszą to jednak być zawsze zmiany w strukturze zatrudnienia. Jeżeli zdecyduje się na ograniczenie liczby pracowników, to musi określić, ile osób chce zwolnić oraz wskazać konsekwencje finansowe tych zmian, a także zasady zatrudnienia.

Rozpoczęcie postępowania naprawczego jest korzystne dla zadłużonego przedsiębiorcy. Z chwilą wszczęcia tego postępowania zostaje bowiem zawieszone wykonanie jego zobowiązań i naliczanie należnych od niego odsetek.

Zawieszenie zobowiązań oznacza, że termin wymagalności roszczeń, jaki wynikał z umowy stron, albo z ustawy zostaje przesunięty do daty określonej w układzie, pod warunkiem że układ będzie zatwierdzony. Gdyby jednak do jego zawarcia i zatwierdzenia nie doszło, to wówczas termin ten automatycznie będzie przywrócony do swojej pierwotnej daty. Gdyby układ nie został zatwierdzony przez sąd, to wówczas odsetki nie będą umorzone, lecz zostaną naliczone w podwójnej wysokości.

Nie mogą być również wszczynane przeciwko zadłużonemu przedsiębiorcy postępowania zabezpieczające i egzekucyjne, a już wszczęte zostają z mocy prawa zawieszone. Wyjątek dotyczy postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych, którą dotyczą wierzytelności nieobjętych układem. Natomiast potrącanie wzajemnych wierzytelności jest dopuszczalne tylko pod pewnymi warunkami w sposób szczegółowy określonymi w art. 89 prawa upadłościowego i naprawczego.

Naprawa przedsiębiorstwa odbywa się poza sądem. Sąd zatwierdza gotowy już układ zawarty z wierzycielami, albo odmawia jego zatwierdzenia. W drodze układu zawartego na zgromadzeniu wierzycieli następuje restrukturyzacja zobowiązań przedsiębiorcy. Układ wierzyciele przyjmują, głosując nad nim na zgromadzeniu wierzycieli. Głosowanie odbywa się w grupach wierzycieli, a podziału na grupy dokonuje przedsiębiorca.

Termin zgromadzenia wierzycieli ustala przedsiębiorca, w porozumieniu z nadzorcą sądowym. Nadzorca prowadzi też zgromadzenie wierzycieli. Zgromadzenie nie może się odbyć wcześniej niż po upływie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania naprawczego. O jego terminie i miejscu przedsiębiorca zawiadamia wierzycieli listem poleconym lub za dowodem doręczenia co najmniej dwa tygodnie przed zgromadzeniem. Podaje im dokładną datę i godzinę rozpoczęcia obrad. Wraz z zawiadomieniem doręcza im plan naprawczy, który musi przedstawić sposób restrukturyzacji i uzasadnienie.

W zgromadzeniu uczestniczą wierzyciele, którzy zostali poinformowani o jego terminie lub pomimo braku powiadomienia zgłosili nadzorcy sądowemu swoje uczestnictwo, natomiast przedsiębiorca nie zaprzeczył, że ich wierzytelności istnieją. Taki pominięty np omyłkowo wierzyciel może skutecznie zgłosić się najpóźniej do rozpoczęcia obrad zgromadzenia wierzycieli, wskazując nadzorcy sądowemu kwotę i tytuł swojej wierzytelności.

Zdarza się, że dłużnik uzna tylko część wierzytelności zgłaszającego się w ten sposób wierzyciela. Wtedy będzie on uczestniczył w zgromadzeniu, ale tylko z niezaprzeczalną częścią swojego roszczenia. Na zgromadzeniu wierzyciele głosują bowiem sumę swoich wierzytelności, która została zamieszczona na liście wierzytelności sporządzonej przez przedsiębiorcę. Natomiast wierzyciele, którzy nie zostali umieszczeni na liście, a zgłosili swój udział, głosują sumę zgłoszonych wierzytelności do wysokości niezaprzeczonej przez przedsiębiorcę.

Układ zostanie przyjęty, gdy wypowie się za nim większość wierzycieli uprawnionych do uczestniczenia w zgromadzeniu, którzy mają łącznie 2/3 wierzytelności uprawniających do głosowania. Z przebiegu zgromadzenia zostaje sporządzony protokół. Zawiera on osnowę układu oraz wymienia wierzycieli głosujących za i przeciw.

Gdyby wierzyciele nie przyjęli układu, to wówczas możliwe jest ponowne zwołanie zgromadzenia i przedstawienie na nim nowych propozycji restrukturyzacji. Nadzorca ogłasza o terminie ponownego zgromadzenia na tym zgromadzeniu, na którym układ nie został przyjęty. Głos za układem wierzyciela, który nie stawił się na ponownym zgromadzeniu, zostaje zaliczony przy obliczaniu wyników głosowania, gdy nowe propozycje dla tej osoby nie są mniej korzystne.

Sąd może odmówić zatwierdzenia układu, gdy:

● brak było podstaw do prowadzenia postępowania naprawczego

● przedsiębiorca nie złożył wymaganych w sprawie dokumentów

● dane zawarte w dokumentach i oświadczeniach przedsiębiorcy były nieprawdziwe

● przedsiębiorca nie zawiadomił wszystkich znanych mu wierzycieli o terminie zgromadzenia wierzycieli

● nadzorca sądowy nie miał możliwości sprawowania nadzoru

● w toku postępowania naruszono przepisy prawa, które mogły mieć wpływ na wynik głosowania

● przedsiębiorca zbył lub obciążył swe mienie albo udzielił niektórym wierzycielom większych korzyści

● z okoliczności sprawy wynika, że układ nie będzie wykonany

● układ jest krzywdzący dla wierzycieli, którzy wnieśli zarzuty

● przyjęty plan naprawczy nie zapewnia przywrócenia przedsiębiorcy zdolności do konkurowania na rynku

Odmowa zatwierdzenia wywołuje takie skutki jak uchylenie układu. Natomiast zatwierdzony układ wiąże wszystkich wierzycieli, którzy zostali zawiadomieni o zgromadzeniu, na którym doszło do jego zawarcia oraz tym, którzy zgłosili nadzorcy sądowemu swoje uczestnictwo.