Za co odpowiada członek zarządu spółki z o.o.

, radca prawny, partner zarządzający Kancelarii Krawczyk i Wspólnicy

radca prawny, partner zarządzający Kancelarii Krawczyk i Wspólnicy, specjalizuje się w prawie bankowym i finansowym, a także w zagadnieniach restrukturyzacji, upadłości oraz połączeń i przejęć

Zgodnie z art. 299 kodeksu spółek handlowych odpowiedzialność taka ma miejsce w przypadku, gdy egzekucja wobec spółki okaże się bezskuteczna. Powstanie takiej odpowiedzialności nie jest uwarunkowane poniesieniem przez wierzycieli spółki szkody w jej ścisłym, cywilistycznym znaczeniu. Decydujący jest fakt braku możliwości spłaty przez spółkę jej zobowiązań. Nie jest również konieczne uzyskanie sądowego potwierdzenia bezskuteczności egzekucji wobec spółki. Wystarczy bowiem, że brak możliwości spłaty zobowiązań będzie wynikał z bilansu spółki lub z innych, przekonujących okoliczności wskazanych przez wierzycieli.

Odpowiedzialność członków zarządu jest w tym przypadku solidarna. Wierzyciel może według swego wyboru żądać całości lub części świadczenia od wszystkich członków zarządu łącznie, od kilku z nich albo też od każdego z osobna. Jeżeli jeden z członków zarządu spłaci zobowiązania spółki, roszczenia wierzycieli wygasną wobec wszystkich członków zarządu.

Tak, jeśli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wierzyciel nie poniósł szkody. W tym ostatnim przypadku chodzi o sytuację, w której brak złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie miał wpływu na możliwość zaspokojenia wierzyciela w wyższym stopniu.

Przy okazji warto podkreślić, że wierzyciel może dochodzić swojej wierzytelności jedynie od osób, które pełniły funkcję członka zarządu zarówno w czasie, gdy wierzytelność stała się wymagalna, jak i w czasie, gdy należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości spółki.

Tak. Odpowiedzialność taka wynika z art. 291 oraz 479 kodeksu spółek handlowych. Oświadczenia o wniesieniu przez wspólników wkładów na pokrycie kapitału spółki z o.o. członkowie zarządu składają zarówno podczas tworzenia spółki, jak i w czasie jej istnienia w związku z podwyższaniem kapitału zakładowego.

Odpowiedzialność wobec wierzycieli spółki powstanie w każdym przypadku udowodnienia członkowi zarządu choćby najlżejszego stopnia winy. Odpowiedzialność tę zaostrza okoliczność, że wierzyciel nie musi wykazywać faktu poniesienia szkody lub bezskuteczności egzekucji prowadzonej wcześniej wobec spółki. Członkowie zarządu odpowiadają wobec wierzycieli spółki solidarnie ze spółką przez trzy lata od dnia zarejestrowania spółki lub zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego.

Członkowie zarządu powinni uważać zwłaszcza na wszelkie czynności, w wyniku których spółka zostanie narażona na konkretne niebezpieczeństwo powstania szkody. Zgodnie z art. 585 kodeksu spółek handlowych działania członków zarządu na szkodę spółki zagrożone są karą pozbawienia wolności do lat pięciu oraz zawsze dodatkowo wymierzaną grzywną. Dotyczy to zarówno czynności dokonywanych przez członków zarządu spółki już zarejestrowanej, jak i działań na szkodę spółki dokonanych przez osoby biorące udział w tworzeniu spółki. Do osób tych należą także członkowie zarządu spółki w organizacji, wybierani zwykle w momencie zawierania umowy lub podpisywania statutu spółki. Nie każde działanie członka zarządu, w wyniku którego spółka poniesie szkodę, spowoduje powstanie omawianej odpowiedzialności karnej. Sankcją karną zagrożone są czynności stanowiące niedopełnienie obowiązków członka zarządu lub czynności, których dokonanie stanowiło przekroczenie jego uprawnień. Chodzi w takich przypadkach o działania bezprawne, czyli naruszające przepisy prawa, postanowienia kontraktów menedżerskich, jak również zwyczaje przyjęte w obrocie gospodarczym.

Sama nieudolność w prowadzeniu spraw spółki lub brak kompetencji nie są równoznaczne z popełnieniem przestępstwa. Nie podlegają odpowiedzialności karnej również działania związane z ryzykiem gospodarczym, które towarzyszy funkcjonowaniu danej spółki. Z drugiej strony – dla popełnienia przestępstwa przez menedżera nie jest konieczne rzeczywiste wystąpienie szkody. Wystarczy, że dane działanie będzie potencjalnie szkodliwe dla interesów spółki. Warto również pamiętać, że w takich przypadkach szkodę należy rozumieć w sensie cywilistycznym. Oznacza to, że członkowie zarządu będą ponosić odpowiedzialność także w przypadku, gdy szkoda polega jedynie na utracie przez spółkę korzyści, jakie mogłaby ona osiągnąć, gdyby członek zarządu nie dokonał lub nie zaniechał określonych czynności. Odpowiedzialność karna grozi jednak menedżerowi tylko wtedy, gdy przestępstwo popełni umyślnie. Umyślność oznacza nie tylko działanie z bezpośrednim zamiarem wyrządzenia spółce szkody, lecz również sytuację, gdy członek zarządu jedynie przewidywał spowodowanie szkody i godził się na negatywne dla spółki konsekwencje swoich działań.

Mogą oni ponieść odpowiedzialność karną m.in. za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki pomimo powstania warunków uzasadniających upadłość. Zgodnie z art. 586 kodeksu spółek handlowych grozi za to kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku. Menedżerowie ponoszą również odpowiedzialność karną za ogłoszenie lub podanie organom spółki, władzom państwowym lub osobie powołanej do rewizji nieprawdziwych danych w związku z wykonywaniem obowiązków członka zarządu określonych w kodeksie spółek handlowych. Grozi za to kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do dwóch lat. Warto pamiętać, że grzywną do 20 tys. zł nakładaną przez sąd rejestrowy zagrożone jest także niewykonywanie przez członków zarządu ich podstawowych obowiązków korporacyjnych, takich jak składanie sądowi zaktualizowanej listy wspólników, prowadzenie księgi udziałów, zwoływanie zgromadzenia wspólników lub przedstawianie sądowi rejestrowemu wniosku o wyznaczenie biegłych rewidentów. Wspomnianą karę za opisane czyny przewiduje art. 594 kodeksu spółek handlowych.

Tak. Zgodnie z ustawą o rachunkowości członkowie zarządu są uznawani za kierowników jednostki. W związku z tym ponoszą odpowiedzialność za wykonywanie obowiązków związanych z rachunkowością, które określa wspomniana ustawa.

Zdarza się, że w opinii członków zarządu odpowiedzialność za prawidłowe prowadzenie rachunkowości spoczywa na osobach, którym powierzono zajmowanie się księgowością spółki, na księgowych lub biurach rachunkowych. Przekonanie takie jednak jest błędne. Zgodnie z art. 4 ustawy o rachunkowości kierownik jednostki ponosi odpowiedzialność za wykonywanie obowiązków w zakresie rachunkowości określonych ustawą. Odpowiedzialność ta dotyczy sprawowanego przez menedżerów nadzoru również w przypadku, gdy określone obowiązki w zakresie rachunkowości zostaną powierzone innej osobie za jej zgodą. Pomyłki biorą się stąd, że do 1 stycznia 2002 r. wyłączenie omawianej odpowiedzialności członków zarządu na rzecz osób trzecich było wprost dopuszczone przez przepisy ustawy o rachunkowości. Obowiązki dotyczące przeprowadzenia inwentaryzacji w formie spisu z natury w ogóle nie mogą zostać powierzone osobom trzecim. Oznacza to, że tylko kierownik jednostki może zarządzić przeprowadzenie spisu z natury.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o rachunkowości w przypadku zarządu wieloosobowego za kierownika jednostki uważani są wszyscy członkowie zarządu, z wyłączeniem pełnomocników ustanowionych przez spółkę. Dla ograniczenia odpowiedzialności za prawidłowe prowadzenie rachunkowości spółki zarządy często kreują podział obowiązków w obrębie wieloosobowego organu. Dopuszczalność takich działań wynika a contrario z przepisu art. 4 ust. 5 ustawy o rachunkowości. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy kierownikiem jednostki jest organ wieloosobowy, a nie została wskazana osoba odpowiedzialna, odpowiedzialność ponoszą wszyscy członkowie tego organu. Przykładem zastosowania tego przepisu są wewnętrzne regulaminy zarządu, które powierzają prowadzenie spraw finansowo-księgowych jedynie konkretnemu członkowi zarządu.

Członek zarządu, który wbrew przepisom ustawy dopuszcza do nieprowadzenia ksiąg rachunkowych, prowadzenia ich wbrew przepisom ustawy lub podawania w tych księgach nierzetelnych danych, jak również do niesporządzenia sprawozdania finansowego, sporządzenia go niezgodnie z przepisami ustawy lub zawarcia w tym sprawozdaniu nierzetelnych danych, podlega grzywnie lub karze ograniczenia wolności albo obu tym karom łącznie (art. 77 ustawy o rachunkowości). Sporządzenie sprawozdania finansowego niezgodnie z przepisami może oznaczać choćby brak podpisu osoby, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych oraz podpisów wszystkich członków zarządu. Grzywna lub kara ograniczenia wolności grozi także m.in. za niepoddanie sprawozdania finansowego badaniu biegłego rewidenta, nieudzielenie biegłemu rewidentowi informacji, wyjaśnień lub oświadczeń, udzielenie ich niezgodnie ze stanem faktycznym, niedopuszczenie biegłego rewidenta do pełnienia obowiązków, niezłożenie sprawozdania finansowego do ogłoszenia oraz niezłożenie go we właściwym rejestrze sądowym (wraz ze sprawozdaniem z działalności).