Drobni akcjonariusze uzyskają mocniejszą pozycję

Statut spółki akcyjnej będzie mógł ograniczyć prawo głosu akcjonariuszy dysponujących pakietem akcji większym niż zaledwie dziesięcioprocentowy – wynika z projektu zmiany art. 411 par. 3 kodeksu spółek handlowych, którą na najbliższym posiedzeniu zajmie się Sejm.

Zdaniem Grzegorza Karpińskiego, posła sprawozdawcy z Klubu Parlamentarnego Platformy Obywatelskiej, zmiana wychodzi naprzeciw oczekiwaniom m.in. akcjonariuszy spółek pracowniczych. Ci, licząc na pozyskanie inwestora strategicznego, nie chcieliby rezygnować z wpływu na istotne decyzje w swojej firmie. A jeśli przyjąć, że ograniczenie prawa głosu miałoby nastąpić z czasem, nie przy zawiązywaniu spółki, to ustawowo określona wielkość pełnowartościowego pakietu akcji nie powinna zagrażać (bez względu na wysokość progu) interesom Skarbu Państwa. Ten bowiem – nadal mając znaczące udziały w wielu spółkach – może nie zgodzić się na zmianę statutu ograniczającą jego prawa korporacyjne.

Poza sporem jest uchwalenie zmiany mówiącej wprost, że do liczby głosów, jakimi dysponuje akcjonariusz (w razie ustanowienia statutowych limitów, co jest możliwe, choć niekonieczne również na gruncie obowiązujących przepisów), będzie doliczane prawo głosu zastawnika lub użytkownika akcji. Ta poprawka ma prowadzić do wykluczenia omijania prawa. Dlatego zapisano wyraźnie, że ograniczenie może dotyczyć wyłącznie akcji z puli ponad dziesięciu procent kapitału, ale bez względu na to, z jakiego tytułu przysługuje z nich prawo glosu. Poniżej tej granicy natomiast nawet akcjonariusz większościowy nadal będzie miał pełne prawa, czyli z jednej akcji na okaziciela jeden głos. Poza tym statut, jeśli w ogóle będzie przewidywał ograniczenia, mógłby ustalać próg również na wyższym poziomie wybranym przez akcjonariuszy (np. powyżej 30 lub 50 proc. akcji).

Ponieważ uściślono, że do praw właścicielskich musi być doliczane – w razie ustanawiania i obliczania ograniczeń – prawo wynikające z ograniczonych praw rzeczowych, takich jak zastaw czy użytkowanie akcji (one bowiem również mogą pozwalać na głosowanie), to gdyby akcjonariusz miał 5 proc. akcji i prócz tego był zastawnikiem na kolejnych 7 proc., to z 2 proc. akcji, którymi dysponuje, po przyjęciu projektu w pierwotnej wersji, będzie mógł doznać ograniczeń prawa głosu na zgromadzeniu akcjonariuszy. Ponadto nawet osoba (czy to fizyczna, czy prawna), która w ogóle nie jest akcjonariuszem, lecz dysponuje np. prawem użytkowania, powiedzmy 15 proc. akcji, połączonym z prawem głosu, będzie mogła zostać pozbawiona tego przywileju z pakietu przekraczającego 10 proc.

Zmiana nie odnosi się jednak do sumowania różnych rodzajów akcji przy obliczaniu bariery procentowej powodującej ograniczenia głosu. Pozostanie to polem interpretacji doktryny i praktyki. Można więc założyć, że powinny być brane w takich sytuacjach pod uwagę również akcje uprzywilejowane co do głosu i nieme, chyba że statut spółki postanowi inaczej. Należy się też spodziewać, że przez rezygnację z postanowienia, że ograniczenie czy to do 20, czy do 10 proc. ogółu głosów w spółce, nie będzie mogło być dalej zawężane przez postanowienia statutu. Dziś bowiem można wprowadzić zapis mówiący, że np. akcjonariusze mający więcej niż 20 proc. ogółu liczby głosów w spółce mogą na zgromadzeniu dysponować tylko 10 proc. ogólnej reprezentowanej na tym zgromadzeniu liczby głosów. W projekcie nowelizacji zrezygnowano z postanowienia, zgodnie z którym ograniczenie może dotyczyć wyłącznie wykonywania prawa głosu z akcji przekraczających limit określony w statucie. Zmieniony art. 411 par. 3 k.s.h. zacznie obowiązywać po 30 dniach od ogłoszenia, a więc zapewne na początku drugiej połowy tego roku.