Prawo pierwszeństwa do odzyskania pieniędzy

Umowa zastawnicza może przewidywać zaspokojenie zastawnika przez przejęcie przez niego na własność przedmiotu zastawu, na przykład wówczas, gdy jest to rzecz występująca powszechnie w obrocie towarowym, albo rzecz, wierzytelność i prawa lub zbiory rzeczy lub praw stanowiące całość gospodarczą. W tym przypadku strony umowy zastawniczej powinny ściśle oznaczyć wartość przedmiotu zastawu, albo określić sposób ustalenia jego wartości dla zaspokojenia zastawnika. Przejęcie może nastąpić też wówczas, gdy przedmiotem zastawu jest wierzytelność z rachunku bankowego.

Przedsiębiorca przejmuje na własność przedmiot zastawu po terminie wykonania zobowiązania. Nastąpi to z dniem złożenia przez zastawnika na piśmie oświadczenia o przejęciu na własność przedmiotu obciążonego zastawem albo pobrania przez zastawnika prowadzącego rachunek bankowy środków znajdujących się na tym rachunku.

Wartość przejętej rzeczy ustala się na podstawie średniej ceny z dnia przejęcia. Wierzytelność ulega wówczas zaspokojeniu do wysokości wartości przedmiotu zastawu rejestrowego przejętego na własność przez przedsiębiorcę będącego wierzycielem. Gdyby wartość przedmiotu zastawu była wyższa od wierzytelności, to wówczas zastawnik musi w ciągu 14 dni od jej przejęcia zwrócić nadwyżkę.

Przedmiot obciążony zastawem może zostać sprzedany w drodze przetargu publicznego, o ile przewiduje to umowa zastawnicza. Przetarg prowadzi notariusz albo komornik w ciągu 14 dni od złożenia przez zastawnika wniosku o dokonanie sprzedaży.

Zanim wierzyciel podejmie czynności o zaspokojeniu się z przedmiotu obciążonego zastawem, powinien na piśmie zawiadomić zastawcę o tym, jakie działania zamierza podjąć w celu zaspokojenia roszczeń. Zastawca może się jednak bronić i wystąpić w ciągu siedmiu dni od zawiadomienia go do sądu z powództwem o ustalenie, że wierzytelność nie istnieje, albo nie jest wymagana w całości lub w części.

Gdyby zastaw obciążał zbiór rzeczy ruchomych lub praw stanowiących całość gospodarczą, a wierzytelność stała się wymagalna, to zastawnik może domagać się na piśmie zabezpieczenia roszczeń przez przeprowadzenie spisu z natury składników majątkowych.

Od chwili otrzymania zawiadomienia o podjęciu czynności mających na celu zabezpieczenie roszczeń lub żądania dokonania spisu z natury zastawca bez zgody zastawnika nie może rozporządzać przedmiotem zastawu i jego składnikami majątkowymi.

Zdarza się, że spełnienie świadczenia jest zagrożone. Wtedy nawet przed upływem terminu spełnienia świadczenia zastawnik może domagać się zabezpieczenia roszczeń.

Gdyby wierzyciel ustanowił zastaw rejestrowy na zbiorze rzeczy lub praw stanowiących całość gospodarczą, a umowa zastawnicza dopuszcza zaspokojenie zastawnika z dochodów przedsiębiorstwa zastawcy, to wówczas może on przejąć przedsiębiorstwo w zarząd. W umowie zastawniczej musi jednak wówczas określić wymogi, jakie spełnia zarządca tego przedsiębiorstwa. Zastawnik może wykonywać zarząd. Na żądanie zastawnika przedsiębiorstwo może zostać wydzierżawione. Wtedy wierzytelności zaspokaja się z czynszu, jeżeli umowa zastawnicza tak stanowi. Umowa zastawnicza może też wskazywać, że na zawarcie umowy dzierżawy potrzebna jest zgoda zastawnika. Wtedy należy udostępnić mu projekt umowy dzierżawy. Zastawnik odpowiada solidarnie z dzierżawcą za szkody wyrządzone zastawcy przez dzierżawcę.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Ustawa z 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 67, poz. 569).