Tytuł wykonawczy musi obejmować wszystkich domowników

TEZA

Postanowienie sędziego - komisarza, wydane na podstawie art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze nie stanowi tytułu egzekucyjnego w zakresie obowiązku opróżnienia i wydania przez upadłego lub osoby mu bliskie mieszkania, w którym zamieszkiwali w chwili ogłoszenia upadłości, znajdującego się w lokalu lub budynku wchodzącym w skład masy upadłości.

STAN FAKTYCZNY

Sąd rejonowy oddalił powództwo syndyka masy upadłości - skierowane przeciwko upadłemu, jego żonie i synowi - o nakazanie, aby opróżnili i wydali zajmowany budynek wchodzący w skład masy upadłości. Powód w apelacji od tego wyroku zarzucił m.in. naruszenie art. 777 kodeksu postępowania cywilnego i art. 75 ust. 2 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowego i naprawcze (Dz.U. nr 60, poz. 535 ze zm. - dalej p.u.n.). Sąd okręgowy rozpoznając apelację przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne: czy postanowienie sędziego komisarza wydane w trybie art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze stanowi tytuł egzekucyjny w zakresie obowiązku upadłego lub osób mu bliskich, którzy w dacie ogłoszenia upadłości zamieszkiwali w budynku mieszkalnym wchodzącym do masy upadłości do opróżnienia tego budynku i wydania go syndykowi masy upadłości?

UZASADNIENIE

Sąd Najwyższy podkreślił, że zgodnie z art. 75 ust. 1 p.u.n., jeżeli ogłoszono upadłość likwidacyjną upadłego, traci on prawo zarządu oraz możliwość korzystania i rozporządzania mieniem wchodzącym w skład masy upadłości. Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, przeznaczoną na zaspokojenie wierzycieli. Mieszkanie zajmowane przez dłużnika w chwili ogłoszenia upadłości, które znajduje się w lokalu lub w budynku wchodzącym w skład masy upadłości, podlega ogólnej zasadzie - wchodzi do masy upadłości przeznaczonej do likwidacji stosownie do art. 306 i n. p.u.n., a upadły traci prawo do korzystania z niego. Artykuł 75 ust. 2 p.u.n. wprowadza uzasadniony względami socjalnymi wyjątek od tej zasady, umożliwiając sędziemu-komisarzowi określenie czasu i zakresu w jakim upadły lub osoby mu bliskie mogą nadal zamieszkiwać w takim mieszkaniu.

Postanowienia sędziego komisarza z mocy art. 154 p.u.n. traktować należy jako orzeczenie sądu w rozumieniu art. 777 par. 1 pkt 1 k.p.c., które - jeżeli nadaje się do wykonania - może być zaopatrzone w klauzulę wykonalności i przymusowo zrealizowane. Zdaniem SN - nie ma zatem przeszkód, aby uznać takie postanowienia za tytuł egzekucyjny. Istota problemu leży w tym, czy wydane w tym trybie postanowienie może być tytułem nakazującym opuszczenie i opróżnienie mieszkania. Artykuł 75 ust. 2 p.u.n. wprost takiego orzeczenia nie przewiduje, nie mieści się ono w pojęciu określenia zakresu i czasu korzystania z mieszkania, chociaż obowiązek opróżnienia lokalu wiąże się z upływem okresu, w którym upadły mógł pozostawać w nim z rodziną po ogłoszeniu upadłości.

Postanowienie sędziego komisarza, w którym odmówił on upadłemu zezwolenia na dalsze zamieszkiwanie wraz z bliskimi w budynku wchodzącym w skład masy upadłości (o ile nie było poprzedzone postanowieniem określającym uprawnienie upadłego i jego rodziny do zajmowania lokalu), nie wprowadza żadnych zmian w sytuacji prawnej upadłego. Potwierdza jedynie stan, jaki na podstawie art. 75 ust. 1 p.u.n. powstał z chwilą ogłoszenia upadłości. Jeśli natomiast postanowienie takie zostało wydane w toku postępowania, po wcześniejszym zezwoleniu na zajmowanie mieszkania - jest równoznaczne z wyznaczeniem końcowego terminu, do którego upadły może w tym mieszkaniu pozostawać. Po jego upływie traci on tytuł do korzystania z lokalu. Zdaniem SN - rodzi się jednak wątpliwość, czy postanowienie o ogłoszeniu upadłości może stanowić tytuł do usunięcia z mieszkania nie tylko samego upadłego, lecz także jego domowników. Gdyby bowiem zamiarem ustawodawcy było uczynienie postanowienia z art. 174 ust. 1 p.u.n. tytułem skutecznym przeciwko wszystkim posiadaczom składników majątku upadłego, określiłby to wprost w ustawie, jak to uczynił np. w art. 791 par. 1 k.p.c.

KOMENTARZ

Postanowienie wydane w trybie art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze nie może stanowić samodzielnej podstawy do eksmisji osób bliskich upadłego ze wspólnie zajmowanego lokalu. Ma to istotne znaczenie, z uwagi na możliwość rozstrzygania, co do uprawnienia do lokalu socjalnego. Jako wyjątek od ogólnej zasady, na podstawie postanowienia sędziego komisarza, istnieje możliwość przyznania uprawnienia upadłemu i bliskim do korzystania z lokalu przez określony czas. Wraz z upływem wyznaczonego terminu następuje powrót do zasad ogólnych, tj. utrata przez upadłego możliwości korzystania z lokalu, uprawniająca syndyka do usunięcia upadłego z lokalu. Przeprowadzona analiza przepisów prawa upadłościowego i naprawczego, kodeksu postępowania cywilnego czy ustawy o ochronie praw lokatorów prowadzi do wniosku, że powyższe nie stanowi podstawy do eksmisji osób bliskich. Postępowanie egzekucyjne przebiega z zachowaniem szczególnych zasad - tytuł wykonawczy stanowiący podstawę eksmisji musi obejmować wszystkie osoby, przeciwko którym toczyć się będzie egzekucja. Ponadto w procesie o opróżnienie lokalu powinny być pozwane wszystkie osoby, które mogą być zobowiązane do jego opuszczenia, bo to może im zagwarantować możliwość skorzystania z ochrony, jaką stanowi przyznanie uprawnień do lokalu socjalnego. W postanowieniu sądu upadłościowego o ogłoszeniu upadłości nie wskazuje się natomiast innych osób, które wraz z upadłym powinny opuścić mienie wchodzące w skład masy upadłości, brak jest również możliwości kontroli i rozstrzygania o uprawnieniach do lokalu socjalnego. Należy też w pełni podzielić wyrażony pogląd - w omawianej sytuacji konieczne będzie wytoczenie przeciwko osobom bliskim odrębnego powództwa o opróżnienie lokalu i ewentualne orzeczenie co do uprawnień do lokalu socjalnego.

@RY1@i02/2009/229/i02.2009.229.087.004b.001.jpg@RY2@

Karolina Niemirska-Fido, radca prawny, Kancelaria Adwokatów i Radców prawnych Miller, Canfield, W. Babicki, A.Chełchowski i Wspólnicy

Karolina Niemirska-Fido

radca prawny, Kancelaria Adwokatów i Radców prawnych Miller, Canfield, W. Babicki, A.Chełchowski i Wspólnicy