Czy wspólnik spółki jawnej może ogłosić upadłość

Zgodnie z art. 10 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań (art. 11 u.p.u.i.n.). Przepisy te stosuje się do dłużników będących przedsiębiorcami, przy czym art. 3 ust. 2 u.p.u.i.n. stanowi, że można ogłosić upadłość także wspólników osobowych spółek handlowych, którzy ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem.

Podstawą do odpowiedzi jest jednak właściwa interpretacja przepisów kodeksu spółek handlowych (k.s.h.) w zakresie odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki jawnej. Zgodnie z art. 22. par. 2 k.s.h. każdy wspólnik odpowiada za nie bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Z kolei art. 31 par. 1 k.s.h. zakłada, że wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika, w przypadku gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (subsydiarna odpowiedzialność wspólnika). Istotnie - niewypłacalność spółki powoduje bezskuteczność egzekucji i w konsekwencji odpowiedzialność jej wspólników. Upadłość spółki jawnej nie pociąga jednak za sobą ogłoszenia upadłości wspólników jako skutku koniecznego (por. uchwała SN z 5 sierpnia 2004 r., III CZP 41/04).

Po pierwsze - przepisy o upadłości stosuje się do wspólników osobowych spółek handlowych tylko wtedy, gdy również po stronie każdego z nich zachodzą podstawy do ogłoszenia upadłości, niezależnie czy podstawy te zachodzą w stosunku do spółki (por. J. Kruczalak-Jankowska, Glosa do uchwały SN z 5 sierpnia 2004 r., III CZP 41/04, Gdańskie Studia Prawnicze - Przegląd Orzecznictwa 2005/4/5).

Po drugie - nie można wywodzić niewypłacalności wspólnika z samego faktu ogłoszenia upadłości spółki, ale przede wszystkim z upływu terminu zapłaty przez niego długu spółki. Przeciwny pogląd powodowałby automatyzm upadłości wspólników spółki jawnej w razie ogłoszenia jej upadłości. Z art. 31 par. 2 k.s.h. wynika przecież, że subsydiarna odpowiedzialność wspólnika nie stanowi przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Dopuszczalność wcześniejszego powództwa oznacza, że dług wspólnika istnieje, jest wymagalny i nadszedł termin jego zapłaty (art. 455 kodeksu cywilnego). Zazwyczaj będzie on wynikał z wezwania wspólnika do zapłaty lub doręczenia mu odpisu pozwu. Odpowiedzialność wspólnika powstaje zatem nie w razie niewypłacalności spółki, lecz na etapie egzekucji.

Z powyższego wynika, że żądanie ogłoszenia upadłości wspólnika spółki jawnej nie jest uzależnione od uprzedniego wszczęcia postępowania upadłościowego wobec spółki. Potrzebne jest za to odrębne ustalenie wymagalności (terminów zapłaty) zobowiązań spółki i wspólnika. Jeżeli wierzyciele nie domagali się jeszcze od wspólnika zaspokojenia swych wierzytelności, jego wniosek o upadłość jest w tej sytuacji co najmniej przedwczesny. Jeśli zobowiązanie powstanie, a wspólnik nie spełni go w terminie, wierzyciel może domagać się ogłoszenia upadłości lub wszczęcia egzekucji przeciwko wspólnikowi przy wykazaniu przesłanki bezskuteczności egzekucji z majątku spółki.

Podsumowując - w świetle art. 11 ust. 1 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze ogłoszenie upadłości spółki jawnej nie uzasadnia uwzględnienia wniosku wspólnika o ogłoszenie jego upadłości, jeżeli wierzyciele spółki nie domagali się zaspokojenia od niego swoich wierzytelności (tak uchwała SN sygn. akt III CZP 41/04).