Kaucja gwarancyjna nie wchodzi do masy upadłościowej

W razie upadłości generalnego wykonawcy kaucje gwarancyjne (tzw. kwoty zatrzymane przez inwestora) nie podlegają wpłacie do masy upadłości przed upływem ustalonych w umowie terminów rękojmi i gwarancji. W istotnym dla praktyki wyroku z 17 grudnia 2008 r. (I CSK 258/08) Sąd Najwyższy uznał, że w przypadku ukończenia robót budowlanych przed upadłością wykonawcy kaucje gwarancyjne (tzw. kwoty zatrzymane przez inwestora) stanowiące zabezpieczenie roszczeń z tytułu rękojmi i gwarancji nie podlegają wpłacie do masy upadłości przed upływem ustalonych w umowie terminów rękojmi i gwarancji.

W stanie faktycznym sporu nastąpiło ogłoszenie upadłości spółki z o.o. będącej wykonawcą robót budowlanych. W chwili ogłoszenia upadłości prace wykonywane przez spółkę były już ukończone i odebrane przez inwestora. Syndyk masy upadłości złożył na podstawie art. 98 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego oświadczenie o odstąpieniu od zawartej z inwestorem umowy o roboty budowlane w części dotyczącej kwot zatrzymanych przez inwestora (kaucji gwarancyjnych) zabezpieczających roszczenia przeciwko upadłemu z tytułu rękojmi i gwarancji na wykonane prace. W ślad za odstąpieniem syndyk żądał wpłaty wspomnianych kwot do masy upadłości.

Zgodnie z zawartą między stronami umową połowa kwot zatrzymanych miała podlegać zwrotowi na rzecz wykonawcy dopiero po upływie 5 lat od ostatecznego odbioru zadania inwestycyjnego. W powołanym wyroku Sąd Najwyższy uznał, że skoro roboty budowlane zostały ukończone i odebrane przez inwestora przed ogłoszeniem upadłości umowa o roboty budowlane (będąca umową wzajemną) została wykonana. W takiej sytuacji stosunki między stronami kształtuje wyłącznie umowa gwarancji i umowa kaucji, które jednak nie są elementami przedmiotowo istotnymi umowy o roboty budowlane i zarazem nie są umowami wzajemnymi (art. 488 k k.c.), a tym samym nie znajduje do nich zastosowania art. 98 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego. W opinii Sądu Najwyższego w świetle treści art. 647 k.c. zawierającej definicję ustawową umowy o roboty budowlane postanowienia dotyczące udzielenia gwarancji na wykonane roboty oraz dotyczące tzw. kaucji gwarancyjnej będącej zabezpieczeniem kosztów usunięcia wad z tytułu rękojmi i gwarancji nie sposób zaliczyć do elementów przedmiotowo istotnych umowy o roboty budowlane. Do tych elementów należy bowiem zobowiązanie się wykonawcy do wykonania obiektu, zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej; inwestor natomiast zobowiązany jest do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do udostępnienia terenu budowy i dostarczenia projektu oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia.

Sąd Najwyższy wskazał, że postanowienia dotyczące kwot zatrzymanych (stanowiące element umowy o roboty budowlane) nie tworzą zobowiązania wzajemnego. Świadczenie wykonawcy związane z usuwaniem wad w ramach rękojmi lub gwarancji nie ma charakteru odpłatnego. Kaucja gwarancyjna stanowi zabezpieczenie kosztów usuwania wad, nie zaś ekwiwalent za ich usunięcie. Z powyższych względów inwestor jest uprawniony do zachowania kaucji gwarancyjnych pomimo upadłości wykonawcy.

@RY1@i02/2010/252/i02.2010.252.210.002a.001.jpg@RY2@

dr Przemysław Drapała, partner w Kancelarii Jara & Partners Sp.k.

dr Przemysław Drapała

partner w Kancelarii Jara & Partners Sp.k.