Jak ustanowić fundację prowadzącą działalność gospodarczą

Pierwszym krokiem do ustanowienia fundacji jest decyzja fundatora o wartości majątku, jaki przeznaczy dla fundacji, i wskazanie celu (celów), do których realizacji chce powołać fundację. Cele fundacji nie mogą być niezgodne z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej. Powinny to być cele społecznie lub gospodarczo użyteczne dotyczące np. ochrony zdrowia, rozwoju gospodarki i nauki, oświaty i wychowania, kultury i sztuki, opieki i pomocy społecznej, ochrony środowiska oraz opieki nad zabytkami.

Rozpoczęcie działalności statutowej i gospodarczej nie musi być równoczesne. Jeśli jednak fundator przewiduje ewentualny zamiar prowadzenia działalności gospodarczej, w statucie powinien zawrzeć odpowiednie postanowienie - albo wprost odnoszące się do działalności gospodarczej, albo dotyczące możliwości dokonywania zmian statutu. Pozwoli to na wprowadzenie w dowolnym momencie postanowienia o prowadzeniu działalności gospodarczej.

Fundator musi w sposób oczywisty wyrazić wolę ustanowienia fundacji, określić jej cele i wskazać majątek. Oświadczenie woli o ustanowieniu fundacji nie obejmuje deklaracji o zamiarze prowadzenia działalności gospodarczej. Takie oświadczenie woli o ustanowieniu fundacji określające jej cel i majątek przeznaczony na realizację tego celu nazywane jest aktem fundacyjnym albo założycielskim.

Zgodnie z ustawą o fundacjach oświadczenie powinno mieć formę aktu notarialnego, dlatego fundator musi je złożyć przed notariuszem. Za fundatora może działać pełnomocnik, ale pod warunkiem, że posiada pełnomocnictwo ustanowione również w formie aktu notarialnego. Przesądza o tym art. 99 par. 1 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym w sytuacji, gdy dla czynności prawnej ustawa wymaga formy szczególnej, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno zostać udzielone w takiej samej formie. Wymóg ten nie dotyczy sytuacji, kiedy ustanowienie fundacji następuje w testamencie (art. 3 ust. 3 ustawy o fundacjach).

Za sporządzenie aktu notarialnego pobierana jest taksa notarialna w wysokości zależnej od wartości majątku przeznaczonego na realizację celu fundacji. Maksymalne stawki taksy od poszczególnych wartości w przypadku dokonania czynności notarialnych ustala rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. I tak np. maksymalna stawka od wartości majątku do 3000 zł wynosi 100 zł, powyżej 3000 zł do 10 000 zł - 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł, powyżej 10 000 zł do 30 000 zł - 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł itd.

Ustawa o fundacjach nie określa minimalnej wartości składników majątku dla fundacji, która będzie prowadziła wyłącznie działalność statutową. Odnosi się tylko do sytuacji fundacji zamierzających prowadzić działalność gospodarczą.

W ustawie dokładnie określono jedynie minimalną kwotę 1000 zł, którą fundator musi przeznaczyć na działalność gospodarczą. Podział środków majątkowych składających się na majątek początkowy powinien jednak wskazywać, że działalność statutowa jest działalnością podstawową fundacji, dlatego kwota przeznaczona na nią powinna być wyższa od przeznaczonej na działalność gospodarczą.

Statut fundacji ustala fundator. Może on jednak odstąpić od osobistego ustalenia statutu i upoważnić do dokonania tej czynności inną osobę fizyczną lub prawną. Nie chodzi tu o odstąpienie swoich uprawnień decyzyjnych, ale raczej o fizyczne sporządzenie aktu wewnętrznego, który ma być - obok ustawy o fundacjach, podstawą działalności fundacji. Statut powinien być sporządzony na piśmie, ale nie musi mieć formy notarialnej.

Obligatoryjnie statut powinien zawierać postanowienia: ogólne, określające nazwę fundacji i siedzibę, wskazujące cele, formy i zakres działalności fundacji, dotyczące majątku i dochodów fundacji, organów fundacji, składu i organizacji zarządu, sposobu powoływania oraz obowiązków i uprawnień tego organu i jego członków. Nie ma potrzeby zamieszczania w statucie postanowienia, że zarząd fundacji kieruje jej działalnością oraz reprezentuje ją na zewnątrz, gdyż o tej kompetencji zarządu przesądza ustawa o fundacjach (art. 10). Fundator jednak może zdecydować o powtórzeniu jej w statucie.

Statut może zawierać również inne postanowienia, w szczególności dotyczące prowadzenia przez fundację działalności gospodarczej, dopuszczalności i warunków połączenia jej z inną fundacją, zmiany celu, zmiany statutu, odwoływania członków zarządu, uzupełniania składu osobowego zarządu w przypadku zdarzeń losowych lub rezygnacji, określenia kadencji zarządu, a także tworzenia obok zarządu innych organów fundacji, zachowania majątku początkowego, sposobu likwidacji fundacji, przyjmowania dotacji i darowizn, zasad zatrudniania pracowników oraz postanowienia końcowe odnoszące się do kwestii istotnych dla danej fundacji.

Ustawodawca nie wprowadza żadnych ograniczeń dotyczących nazwy fundacji. Nie może ona jednak naruszać praw innych podmiotów, powinna także odróżniać daną fundację od innych. Jeśli fundacja zamierza prowadzić działalność gospodarczą, w nazwie powinna być zawarta forma prawna podmiotu, czyli nazwa indywidualizująca fundację powinna być poprzedzona słowem "fundacja".

Fundator może także wskazać w statucie ministra właściwego ze względu na cele fundacji. Oświadczenie fundatora w tej sprawie może być jednym z postanowień statutu albo może być dołączone do statutu i łącznie ze statutem stanowić załącznik do wniosku o wpis do rejestru.

Fundacja podlega obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego - rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Wpis fundacji do rejestru następuje na wniosek, który ma formę urzędowego formularza. Wzory formularzy określa rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 21 grudnia 200 r. w sprawie określenia wzoru formularzy wniosków o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz sposobu i miejsca ich udostępniania. Wnioski można także składać na niebarwnych formularzach stanowiących wydruki komputerowe lub będących kserokopiami formularzy urzędowych. Urzędowe formularze są udostępniane w siedzibach sądów oraz na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

Wniosek o wpis do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej stanowi formularz KRS - W20. Wniosek składa się do właściwego Sądu Rejonowego - Sądu Gospodarczego, Wydziału Krajowego Rejestru Sądowego.

Do wniosku dołącza się załączniki - w tym w szczególności:

● akt fundacyjny (bądź testament zawierający oświadczenie o ustanowieniu fundacji),

● trzy egzemplarze statutu fundacji podpisane przez fundatorów,

● protokoły posiedzenia, na którym powołano władze fundacji,

● uchwałę o wyborze członków organów fundacji.

Ponadto wniosek zawiera załączniki w postaci formularzy: KRS-WK dotyczący składu zarządu i sposobu reprezentowania fundacji przez zarząd, KRS-WK dotyczący składu organu kontroli wewnętrznej, np. komisji rewizyjnej, rady fundatorów czy rady nadzorczej, jeśli takie organy powołano, KRS-WF dotyczący danych fundatorów. Inne załączniki mogą dotyczyć np. jednostek terenowych (KRS-WA), jeśli fundacja takie tworzy lub jeśli fundacja powstała wskutek połączenia lub podziału (KRS-WH).

Wniosek do sądu podpisuje zarząd w pełnym składzie. Można go złożyć osobiście w sądzie, wówczas przyda się dodatkowy egzemplarz wniosku w celu poświadczenia przez biuro podawcze faktu złożenia wniosku. Wniosek można także wysłać pocztą listem poleconym. Istnieje także możliwość wysłania go drogą elektroniczną. Warunkiem jest jednak posiadanie bezpiecznego elektronicznego podpisu. Wniosek musi być bowiem opatrzony podpisem elektronicznym osób upoważnionych do reprezentacji fundacji. Wymóg ten dotyczy zarówno formularzy, jak i dokumentów dołączanych do wniosku.

Jeśli fundacja zamierza prowadzić działalność gospodarczą, składa wniosek o wpis do rejestru przedsiębiorców na formularzu KRS-W9 z załącznikiem KRS-WM i uwierzytelnionymi notarialnie wzorami podpisów członków zarządu.

Jeśli fundacja wpisuje się do rejestru przedsiębiorców jednocześnie z wpisem do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej, do wniosku KRS-W20 dołącza dodatkowy formularz KRS-WM, wskazujący zakres działalności gospodarczej zgodnie ze statutem oraz odpowiadający kodowi klasyfikacji PKD.

Na druku wniosku o wpis KRS-W20 należy zaznaczyć, że fundacja wnioskuje również o dokonanie wpisu do rejestru przedsiębiorców, a ponadto dołączyć uwierzytelnione notarialnie wzory podpisów członków zarządu. W obu rejestrach fundacja figuruje pod tym samym numerem KRS.

Składając wniosek o wpis do rejestru, wnioskodawca bez wezwania uiszcza opłatę sądową. Ustawa o fundacjach nie przewiduje ustawowego zwolnienia fundacji od opłat sądowych za wpis do rejestru. Fundacje podlegają regułom ogólnym określonym w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Od wniosku o zarejestrowanie w Krajowym Rejestrze Sądowym w rejestrze stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej pobiera się opłatę stałą w kwocie 250 zł, a 1000 złotych pobiera się od wniosku, jeżeli dotyczy on jednocześnie wpisu do rejestru przedsiębiorców. Z wpisem do rejestru przedsiębiorców wiąże się dodatkowo opłata w wysokości 500 zł za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

O zwolnienie od opłat za wpisy do Krajowego Rejestru Sądowego rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej fundacja może występować na zasadach określonych w przepisach ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Nie istnieje możliwość zwolnienia od opłat za wpisy do rejestru przedsiębiorców.

Działalność gospodarcza fundacji nie może być istotą utworzenia i funkcjonowania fundacji, gdyż nie jest ona jedną z form prawnych powołanych do prowadzenia działalności. Fundacja nie może być wpisana tylko do rejestru przedsiębiorców, bez uprzedniego wpisu do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą tylko w rozmiarach służących realizacji jej celów.

Działalność gospodarcza może przedmiotowo pokrywać się z działalnością statutową, gdyż przepisy prawa nie przewidują takiego zakazu. Przedmiot działalności powinien być określony zgodnie z Polską Klasyfikacją Działalności (PKD), bowiem według tej klasyfikacji wpisuje się przedmiot działalności we wniosku składanym do Krajowego Rejestru Sądowego.

Jeśli fundator przewiduje prowadzenie działalności gospodarczej przez fundację od chwili jej ustanowienia, musi to być wskazane w statucie. Jeśli jednak decyzja taka zostanie podjęta później, konieczna będzie zmiana statutu. Należy jednak pamiętać, że zmiana nie będzie możliwa, jeśli statut nie zawiera postanowień umożliwiających jej dokonanie.

Fundacja zamierzająca prowadzić działalność gospodarczą musi przeznaczyć na tę działalność nie mniej niż 1000 zł. W przypadku gdy fundacja zamierza prowadzić oprócz działalności statutowej także działalność gospodarczą, będzie podlegała, oprócz wpisu do rejestru fundacji, także obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców w KRS.

Fundacje mogą również najpierw złożyć wniosek o wpis do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji i zakładów opieki zdrowotnej, a po pewnym czasie, po uzupełnieniu statutu o postanowienie dotyczące możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, złożyć wniosek o wpis do rejestru przedsiębiorców. Wówczas ich wniosek składa się na druku KRS-W9 i dołącza się załącznik KRS-WM.

Środki finansowe uzyskane z działalności gospodarczej muszą być przeznaczane na realizację zadań statutowych.

Fundacje prowadzą działalność gospodarczą według ogólnych zasad określonych w przepisach odrębnych - w tym m.in. w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej i ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym. Skutkiem wpisu fundacji do rejestru przedsiębiorców, co jest warunkiem prowadzenia działalności gospodarczej przez taki podmiot, jest uzyskanie statusu przedsiębiorcy w zakresie tej działalności. Fundacje w takim przypadku zalicza się do podmiotów, o których mowa w 43¹ kodeksu cywilnego. Zgodnie bowiem z tym przepisem przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna (określona w art. 33¹ par. 1), prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Konsekwencją takiego statusu jest posiadanie przez fundację zdolności upadłościowej i odpowiednio naprawczej (art. 5 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze).

Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą bezpośrednio lub w formie wyodrębnionego w ramach fundacji zakładu utworzonego tylko w celu realizowania działalności gospodarczej. W obrocie gospodarczym w stosunkach z osobami trzecimi występuje wówczas nie zakład, tylko fundacja, która ten zakład utworzyła. Przyjąć należy, że fundacja może także pozyskiwać środki z działalności gospodarczej w formach całkowicie odrębnych organizacyjnie, jak spółki czy spółdzielnie, wówczas w obrocie występują te podmioty, a nie fundacja, która ma w nich udziały lub akcje. Taka możliwość nie wynika wprawdzie wprost z jakichkolwiek przepisów ustawowych, ale wskazują na nią przepisy dotyczące sprawozdań z działalności (rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 8 maja 2001 roku w sprawie ramowego zakresu sprawozdania z działalności fundacji - Dz.U. nr 50, poz. 529). Wynika z nich wymóg zawierania w sprawozdaniu informacji o "wielkości objętych udziałów lub nabytych akcji w spółkach prawa handlowego ze wskazaniem tych spółek" (par. 2 pkt 7g). Zysk nie jest wówczas dzielony między fundatorów czy członków organów fundacji, ale generalnie na rzecz fundacji, jako podmiotu realizującego określone cele z przeznaczeniem na te cele.

@RY1@i02/2010/204/i02.2010.204.050.0004.001.jpg@RY2@

Wzór

Duży stopień ogólności w określeniu celu statutowego sprawia, że dopiero w trakcie jego realizacji oraz po podjęciu przez fundację faktycznej działalności gospodarczej możliwa będzie miarodajna ocena, czy wyznaczone w art. 5 ust. 5 ustawy o fundacjach granice działalności gospodarczej są przestrzegane. W razie przekroczenia tych granic znajdzie zastosowanie regulacja zawarta w art. 12 ustawy o fundacjach, a zatem regulacja dotycząca sądowego nadzoru nad działalnością fundacji.

Postanowienie SN z 12 lutego 2002 r., I CKN 1568/99.

1. Z treści art. 5 ust. 5 ustawy o fundacjach, zwłaszcza w połączeniu z art. 3 ust. 2, wynika, że aktywność fundacji w sferze gospodarczej stanowi jej wyodrębnioną (dodatkową) działalność. Stąd konieczność wyodrębnienia środków przeznaczonych na osiąganie celów fundacji oraz środków przeznaczonych na działalność gospodarczą.

2. Paragraf 8 rozporządzenia ministra sprawiedliwości w sprawie prowadzenia rejestru fundacji (Dz.U. nr 27, poz. 139 ze zm.) jest przepisem materialnoprawnym (merytorycznym). Oznacza to, że w razie stwierdzenia wad w dołączonym do wniosku statucie sąd powinien wezwać wnioskodawcę do ich usunięcia, określając jednocześnie kierunek postulowanych zmian i uzupełnień i zakreślając termin do dokonania tych czynności. Dopiero w razie bezskutecznego upływu terminu możliwa jest odmowa dokonania wpisu.

Postanowienie z 4 września 2002 r. Sąd Najwyższy, I CKN 1023/00.

@RY1@i02/2010/204/i02.2010.204.050.0004.002.jpg@RY2@

Anna Gnys, główny specjalista w departamencie sądów powszechnych Ministerstwa Sprawiedliwości

Anna Gnys

główny specjalista w departamencie sądów powszechnych Ministerstwa Sprawiedliwości

Ustawa z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (t.j. Dz.U. z 1991 r. nr 46, poz. 203 ze zm.).

Rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz.U. nr 148, poz. 1564 ze zm.).

Rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 21 grudnia 2000 r. w sprawie określenia wzoru formularzy wniosków o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz sposobu i miejsca ich udostępniania (Dz.U. nr 118, poz. 1247 ze zm.).