Jak podwyższyć kapitał zakładowy w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

Podwyższenie kapitału zakładowego w spółce z o.o. może nastąpić przez podwyższenie wartości nominalnej udziałów istniejących lub ustanowienie nowych. Zwykle następuje ono w drodze zmiany umowy spółki, zaprotokołowanej przez notariusza. Ale nie jest to jedyny sposób podwyższenia kapitału. Istnieje uproszczona procedura przy podwyższeniu kapitału na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki. Powinny one określać maksymalną wysokość, do jakiej kapitał może być podwyższany, oraz datę, do jakiej taka uchwała może być podjęta.

Uproszczona procedura polega na tym, że uchwała o podwyższeniu może być podjęta pisemnie, a więc nie trzeba angażować notariusza (co ogranicza koszty i przyśpiesza procedurę). Ustawa nie przewiduje żadnych limitów co do takiej maksymalnej kwoty ani co do długości okresu. Z tego powodu wiele spółek z o.o. korzysta z tej możliwości - już na etapie tworzenia umowy spółki, wpisując wielomilionowe kwoty możliwego podwyższenia kapitału w bardzo długim wieloletnim okresie. Eliminuje to praktycznie konieczność notarialnego podwyższania kapitału, chyba że udziały nie mają być przeznaczone dla wspólników proporcjonalnie do ich udziałów.

Uproszczony sposób podwyższania - na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki - nie jest traktowany jako zmiana umowy spółki, a zatem do podjęcia decyzji o podwyższeniu wystarczy (o ile konkretna umowa spółki nie przewiduje innych większości) bezwzględna większość, a nie większość 2/3 udziałów wymagana do zmiany umowy spółki. Nie stanowi to zasadniczo ryzyka dla mniejszościowych wspólników, gdyż takie podwyższenie według uproszczonej procedury nie zmienia stosunku udziałów, a wymaga objęcia przez nich udziałów.

W obu wypadkach - zarówno przy podwyższaniu poprzez zmianę umowy, jak i na podstawie jej dotychczasowych postanowień - podwyższenie "na zewnątrz" odnosi skutek dopiero z chwilą jego zarejestrowania w rejestrze sądowym. Dlatego też np. udziałów w podwyższanym kapitale nie można zbyć przed zarejestrowaniem podwyższenia. Natomiast pomiędzy wspólnikami (dotychczasowymi oraz ewentualnie nowymi, którzy mają objąć udziały w podwyższanym kapitale) uchwała o podwyższeniu wraz z oświadczeniami o objęciu udziałów (i ewentualnego o przystąpieniu do spółki) wywiera pewne skutki i przed zarejestrowaniem. Spółka może żądać wkładów na pokrycie podwyższonego kapitału od wspólników/nowych wspólników, którzy złożyli oświadczenia o objęciu wkładów. Problematyczne jest, czy tacy wspólnicy/nowi wspólnicy powinni być uwzględniani przy głosowaniu czy podziale zysku, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę, że do zarejestrowania podwyższenia może w ogóle nie dojść.

Procedura jest bowiem taka: po powzięciu uchwały wspólnicy względnie inne osoby, dla których są przeznaczone udziały, składają oświadczenia o objęciu (i ewentualnie o przystąpieniu) oraz wnoszą wkłady na pokrycie podwyższanego kapitału. Po objęciu i pokryciu wkładów zarząd powinien w ciągu 7 dni złożyć do sądu wniosek wraz z uchwałą, oświadczeniami, swoim potwierdzeniem, że wkłady zostały wniesione, oraz nową listą wspólników.

Warto jednak pamiętać, iż zgłoszenie do rejestru nie może nastąpić po upływie 6 miesięcy od podjęcia uchwały, bowiem wówczas uchwała o podwyższeniu traci swoją skuteczność. Dlatego podwyższenie zależy od objęcia i pokrycia wszystkich udziałów.

Udziały w podwyższanym kapitale są przeznaczone zasadniczo dla wspólników, proporcjonalnie do ich udziałów. W sytuacji kiedy podwyższenie następuje poprzez zmianę umowy spółki, zarówno umowa spółki jak i uchwała wspólników mogą jednak zawierać odmienne postanowienia, np. przeznaczać udziały dla dotychczasowych wspólników w innych proporcjach (względnie przeznaczać je tylko dla jednego lub tylko niektórych z nich). Udziały można też przeznaczyć dla podmiotu spoza dotychczasowego grona wspólników.

Objęcie udziałów jest jednak tylko prawem wspólników, a nie ich obowiązkiem. Dotychczasowi wspólnicy mogą - w ciągu miesiąca od otrzymania zawiadomienia przez zarząd - zrealizować swoje prawo pierwszeństwa i objąć udziały. Jeśli tego nie uczynią, zarząd zasadniczo może udziały te zaoferować innym osobom. Dopiero od momentu złożenia oświadczenia o objęciu powstaje obowiązek wniesienia wkładów i roszczenie spółki do osób, które takie oświadczenie złożyły. Jest ono jednak nie do wyegzekwowania na drodze sądowej, gdyż postępowanie raczej nie ma szans zakończyć się przed upływem 6-miesięcznego terminu od powzięcia uchwały, po którym to terminie uchwała, a wraz z nią roszczenie o wniesienie wkładów, wygasa.

Zwykle objęcie udziałów następuje w formie aktu notarialnego. Jeśli udziały objąć ma nowy wspólnik, razem z objęciem udziałów składa on oświadczenie o przystąpieniu do spółki, co oznacza zgodę na istniejącą treść umowy spółki.

Z wyjątkiem od obowiązku zachowania formy notarialnej mamy do czynienia w przypadku obejmowania udziałów przy podwyższaniu kapitału na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki. Ustawodawca słusznie wyszedł tu z założenia, iż jeśli zaletą takiej procedury ma być pisemne podejmowanie uchwały, bez obecności notariusza, to także objęcie udziałów nie powinno wymagać obecności notariusza, gdyż zniweczyłoby to zalety uproszczenia i przyśpieszenia procedury podwyższania.

Warto też wspomnieć o możliwości podwyższenia kapitału zakładowego ze środków spółki, tj. przeznaczenie na ten cel środków z kapitału zapasowego lub kapitałów/funduszy rezerwowych utworzonych z zysku spółki. Podwyższenie takie nie ma na celu pozyskania nowego kapitału dla spółki, a jedynie zmianę struktury jej kapitałów. Tu także konieczne są: uchwała wspólników o zmianie umowy spółki (akt notarialny) oraz wpis w rejestrze. Nie będzie tu jednakże konieczne objęcie udziałów, gdyż nowe udziały (lub podwyższenie wartości udziałów istniejących) automatycznie przysługują dotychczasowym wspólnikom.

Przy zastosowaniu tej procedury nie jest więc możliwe przyznanie udziałów lub ich podwyższonej wartości innym osobom spoza grona wspólników ani przyznanie ich wspólnikom w innej proporcji niż dotychczas im przysługujące udziały.

Tak jak w przypadku pierwotnego kapitału spółki podwyższony kapitał może być pokryty zarówno gotówką, jak i wkładami niepieniężnymi (aportami). Sposób wniesienia wkładów i ewentualnie przedmiot aportu powinien być określony w uchwale.

Warto przy tym zaznaczyć, iż częste w praktyce podwyższanie kapitału o niespłacone pożyczki udzielone spółce przez wspólnika, czyli tzw. konwersja wierzytelności z umów pożyczki na kapitał, może odbywać się zarówno poprzez uchwalenie wkładów pieniężnych - i ich zapłatę przez potrącenie (byleby tylko wierzytelności były wymagalne, a potrącenie takie było dokonane jednostronnie przez spółkę lub też umownie uzgodnione pomiędzy stronami), jak i poprzez uchwalenie wkładów niepieniężnych w postaci wierzytelności (o ile tylko mają one zdolność aportową).

Uproszczony sposób podwyższania - na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki - nie jest traktowany jako zmiana umowy spółki, a zatem do podjęcia decyzji o podwyższeniu wystarczy (o ile konkretna umowa spółki nie przewiduje innych większości) bezwzględna większość, a nie większość 2/3 udziałów wymagana do zmiany umowy spółki.

@RY1@i02/2010/164/i02.2010.164.087.003a.001.jpg@RY2@

Fot. Marek Matusiak

Dominika Wągrodzka, adwokat, bnt Neupert Zamorska & Partnerzy

Dominika Wągrodzka

adwokat, bnt Neupert Zamorska & Partnerzy

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).