Kto trafi na listę niesolidnych dłużników po 14 czerwca 2010 r.

Już 14 czerwca 2010 roku do biur informacji gospodarczych trafią nie tylko dłużnicy przedsiębiorców, ale także osoby lub firmy zalegające z płatnościami wobec szpitali, stowarzyszeń, gmin, a nawet te zgłoszone przez firmy windykacyjne, które zakupiły wierzytelność. Tego dnia w życie wchodzi nowa ustawa o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych, dzięki której z dnia na dzień ujawnione zostaną nowe dane o nawet trzech milionach dłużników, którzy dotychczas mogli czuć się bezkarnie.

Dotychczas katalog podmiotów, które mogą współpracować z biurami, był bardzo wąski, gdyż zgłoszenia mógł dokonać jedynie przedsiębiorca. Według obowiązujących jeszcze do 14 czerwca 2010 r. przepisów ujawnianie informacji w BIG-ach możliwe jest jedynie w stosunku do zobowiązań konsumentów powstałych z tytułu umowy o kredyt konsumencki lub umowy o przewóz osób w komunikacji publicznej. W biurach ujawniane są także zobowiązania przedsiębiorców powstałe z tytułu umowy związanej z wykonywaniem działalności gospodarczej.

Zmiany, które wprowadzi nowa ustawa, są więc zasadnicze. Po pierwsze, pozwolą na włączenie do systemu wymiany informacji gospodarczych wierzycieli wtórnych, a więc firmy windykacyjne czy firmy faktoringowe, które odkupiły wierzytelność od innych osób czy podmiotów. Obecnie po sprzedaniu przez przedsiębiorcę czy bank zaległych faktur nazwiska widniejących na nich dłużników były usuwane z baz BIG, gdyż firmy windykacyjne i faktoringowe nie miały możliwości zamieszczenia tam danych dłużników.

Po drugie, możliwa będzie wymiana informacji pomiędzy biurami i podobnymi instytucjami mającymi siedzibę w państwach członkowskich Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwach członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronach umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Niewątpliwie wpłynie to na poprawią bezpieczeństwo obrotu gospodarczego.

Po trzecie, BIG-i będą mogły wymieniać dane z działającymi w Polsce rejestrami bankowymi. Regulacja nie rozwiązuje jednak problemu słabej wymiany informacji między trzema konkurującymi między sobą i działającymi w Polsce biurami informacji gospodarczych: Krajowym Rejestrem Długów, InfoMonitorem i Europejskim Rejestrem Informacji Finansowej. Dlatego nadal wierzyciele chcący mieć pewność, że ich kontrahent nie jest zadłużony, będą musieli sprawdzić to w każdym z działających rejestrów. I wreszcie po czwarte, na czarnej liście łatwiej niż dotychczas będzie zamieszczać dłużników alimentacyjnych.

Zgodnie z nową regulacją możliwość złożenia wniosku o wpisanie na czarną listę osoby, która nie chce zwrócić swojej zaległości, otrzymają także osoby fizyczne. W tym przypadku konieczne będzie jednak posiadanie sądowego tytułu wykonawczego stwierdzającego wierzytelność. Konsumenci, którzy rzetelnie spłacają swoje zobowiązania, na nowych przepisach skorzystają także w inny sposób. Będą oni mogli do banku, pośrednika kredytowego, telefonii komórkowej złożyć wniosek o przekazanie do BIG-ów informacji o prawidłowo regulowanych zobowiązaniach, np. za raty kredytu, pożyczki, rachunek za telefon. Kredytodawcy będą mogli złożyć taki wniosek także z własnej inicjatywy, za zgodą klienta. W ten sposób będzie można budować tzw. pozytywną historię płatniczą, która w przyszłości ułatwi uzyskanie kredytu czy usługi telekomunikacyjnej.

Po wejściu w życie nowej ustawy dane o dłużnikach alimentacyjnych będzie mogła przekazać gmina oraz osoba fizyczna posiadająca tytuł wykonawczy potwierdzający obowiązek płacenia alimentów. Najpierw konieczne będzie jednak wysłanie do dłużnika wezwania do zapłaty z ostrzeżeniem o zamiarze przekazania jego danych do BIG. Po 14 dniach od daty wysłania takiego wezwania listem poleconym albo od doręczenia go dłużnikowi do rąk własnych na adres przez niego wskazany będzie można wprowadzić dane nieterminowego płatnika do rejestru dłużników.

Obecnie prawo ujawniania informacji o osobach unikających płacenia alimentów mają gminy tylko w stosunku do dłużników osób, którym wypłacają świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, w sytuacji gdy zaległości w płaceniu alimentów przekraczają sześć miesięcy. Świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego przyznawane jest jednak tylko tym, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 725 zł. Tak więc w przypadkach, gdy np. matka samotnie wychowująca jedno dziecko zarabia więcej niż 1450 zł, a ojciec dziecka nie płaci należnych alimentów, jego nazwisko w rejestrze dłużników się nie znajdzie.

Zgodnie z nowymi zasadami informacje do biur będzie mógł przekazywać każdy wierzyciel. W przypadku przedsiębiorców (a więc osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, osób prawnych lub jednostek organizacyjna nieposiadających osobowości prawnej) warunkiem do zgłoszenia niepłacących na czarną listę jest to, aby wierzytelność przysługiwała w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą lub stosunkiem prawnym. Jeśli wierzycielami zainteresowanymi dokonaniem zgłoszenia będą osoby fizyczne, ich wierzytelność będzie musiała zostać stwierdzona tytułem wykonawczym. Kolejny wymóg uprawniający do przekazania informacji gospodarczych do BIG-ów to poinformowanie dłużnika o takim zamiarze. Aby zgłosić na czarną listę zobowiązanie dłużnika musi bowiem upłynąć co najmniej miesiąc od wysłania przez wierzyciela listem poleconym albo doręczenia dłużnikowi do rąk własnych na adres do doręczeń wskazany przez dłużnika, a jeżeli nie wskazał takiego adresu - na adres miejsca zamieszkania, wezwania do zapłaty zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do biura, z podaniem firmy i adresu siedziby tego biura.

Zanim jednak wierzyciel będzie mógł przekazywać do biura informacje gospodarcze w celu ich ujawnienia, będzie musiał zawrzeć z biurem umowę o udostępnianie informacji gospodarczych. Umowę taką trzeba sporządzić na piśmie pod rygorem nieważności. Ustawa przewiduje, że podmiot, który zawarł z biurem umowę o ujawnianie informacji gospodarczych, może wystąpić do biura o ujawnienie informacji gospodarczych o zobowiązaniach dłużnika będącego konsumentem, jeżeli posiada jego upoważnienie. Upoważnienie jest ważne 30 dni od dnia jego udzielenia.

Ponadto nowe przepisy określają, jakie warunki (łącznie) muszą być spełnione, aby informacje o dłużniku mogły w ogóle trafić do BIG-ów.

Jeśli dłużnikiem jest konsument, wierzyciel może przekazać do biura informacje gospodarcze o jego zobowiązaniach wyłącznie po spełnieniu łącznie następujących warunków:

● zobowiązanie powstało w związku z określonym stosunkiem prawnym, w szczególności z tytułu umowy o kredyt konsumencki oraz np. umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych, o dostarczanie mediów czy wywóz nieczystości;

● łączna kwota wymagalnych zobowiązań dłużnika wobec wierzyciela wynosi co najmniej 200 złotych oraz są one wymagalne od co najmniej 60 dni.

Po spełnieniu powyższych wymogów wierzyciel będzie więc uprawniony do przekazania do biura informacji gospodarczych. Zakres danych, które można przekazać, jest jednak ściśle ograniczony do: imion i nazwiska dłużnika, adresu jego miejsca zamieszkania lub adresu do doręczeń, numeru PESEL lub innego numeru potwierdzającego tożsamość oraz serii i numeru dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość.

Inne zasady będą obowiązywać, gdy dłużnik nie jest konsumentem, a więc jest to np. firma, przedsiębiorca czy spółdzielnia mieszkaniowa. Wówczas wierzyciel może przekazać do biura informacje gospodarcze o zobowiązaniu dłużnika niebędącego konsumentem wyłącznie wtedy, gdy są spełnione łącznie następujące warunki:

● zobowiązanie powstało w związku z określonym stosunkiem prawnym, w szczególności z tytułu umowy związanej z wykonywaniem działalności gospodarczej;

● łączna kwota wymagalnych zobowiązań dłużnika wobec wierzyciela wynosi co najmniej 500 złotych oraz są one wymagalne od co najmniej 60 dni.

Powyższe przypadki do niejedyne możliwości przekazania przez wierzyciela informacji gospodarczych do biura BIG-u. Dodatkowo dzięki nowym przepisom wierzyciel będzie mógł przekazać do biura informacje gospodarcze o zobowiązaniu dłużnika zawsze, gdy są spełnione łącznie następujące warunki:

● zobowiązanie zostało stwierdzone tytułem wykonawczym;

● upłynęło co najmniej 14 dni od wysłania przez wierzyciela listem poleconym albo doręczenia dłużnikowi do rąk własnych na adres do doręczeń wskazany przez dłużnika, a jeżeli dłużnik nie wskazał takiego adresu - na adres miejsca zamieszkania, siedziby lub miejsca wykonywania działalności gospodarczej, pisma, zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do biura z podaniem firmy i adresu siedziby tego biura;

● wierzyciel przekazał do biura informację określającą dane organu orzekającego, datę wydania i sygnaturę tytułu wykonawczego stwierdzającego to zobowiązanie.

Nowe przepisy zakładają, że biuro ujawnia informacje gospodarcze w formach określonych w regulaminie, w szczególności w drodze teletransmisji. Ujawnianie informacji gospodarczych przez biuro będzie odpłatne. Wysokość opłat określa cennik uchwalany przez zarząd biura. Biuro ujawni wszystkie posiadane informacje gospodarcze w zakresie objętym wnioskiem, chyba że np. wierzyciel, przekazując do biura informacje gospodarcze, zastrzegł, aby biuro nie ujawniało dotyczących go informacji gospodarczych. Co do zasady każdy będzie miał też prawo dostępu do dotyczących go informacji gospodarczych przechowywanych przez biuro. Dostęp w zakresie informacji gospodarczych dotyczących dłużników będących konsumentami będzie natomiast bezpłatny, pod warunkiem że nastąpi nie częściej niż raz na 6 miesięcy. W pozostałych przypadkach dostęp ma podlegać opłacie zgodnie z obowiązującym w biurze cennikiem, nie wyższej niż 0,5 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Zgodnie z nową ustawą biuro informacji gospodarczej ujawni tylko aktualne informacje gospodarcze. Informacje dotyczące dłużników niebędących konsumentami w brzmieniu sprzed dokonania ich aktualizacji stanowią informacje archiwalne i mogą być przetwarzane tylko dla celów statystycznych. Takie informacje archiwalne biuro powinno przechowywać przez okres nie dłuższy niż 10 lat od dnia, kiedy informacje te stały się informacjami archiwalnymi. Aktualizacja informacji gospodarczych nastąpi na wniosek wierzyciela, nie później niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku.

Gdy nowe przepisy wejdą w życie, do otrzymywania informacji gospodarczych, w konkretnych przypadkach wyliczonych przez ustawodawcę, będą uprawnieni m.in. komornicy, w związku z prowadzonymi przez nich postępowaniami, sądy - w związku z toczącymi się przed nimi postępowaniami, naczelnicy urzędów skarbowych i dyrektorzy izb skarbowych, a także generalny inspektor informacji finansowej czy komendant główny policji. Za każdorazowe udostępnienie informacji gospodarczych tym podmiotom biuro pobierze opłatę zgodnie z obowiązującym w tym biurze cennikiem, nie wyższą niż 0,5 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Podmiot, który otrzymał informacje gospodarcze od biura, będzie musiał usunąć je w terminie 90 dni od dnia ich otrzymania. Obowiązek ten dotyczy również biura w zakresie informacji gospodarczych otrzymanych od innego biura. Natomiast podmiot, który otrzymał od biura informacje gospodarcze dotyczące dłużnika będącego konsumentem, nie może ich ujawnić innym osobom (nie dotyczy to oczywiście ujawniania przez biuro informacji gospodarczych otrzymanych od innego biura).

W razie nieusunięcia informacji gospodarczej w terminie 90 dni od dnia jej otrzymania od biura lub ujawnienia niezgodnie z przepisami ustawy informacji gospodarczej osobom trzecim grozi kara grzywny do 30 tys. złotych.

Zgodnie z ustawą wierzyciel powinien niezwłocznie (jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia powzięcia tych informacji) wystąpić do biura informacji gospodarczej, któremu przekazał dane o zobowiązaniu, z żądaniem aktualizacji informacji gospodarczych. Taki obowiązek istnieje w przypadku:

● częściowego lub całkowitego wykonania zobowiązania albo jego wygaśnięcia,

● powzięcia przez wierzyciela, który zawarł z biurem umowę, wiadomości o odzyskaniu przez osobę uprawnioną utraconego dokumentu, którym posłużyła się osoba nieuprawniona,

● powzięcia wiarygodnej informacji, że przekazane informacje gospodarcze są nieprawdziwe,

● powzięcia wiarygodnej informacji o zmianie innych informacji gospodarczych przekazanych przez wierzyciela do biura.

Jeśli zostanie stwierdzone, że zobowiązanie nie istnieje, wierzyciel będzie musiał niezwłocznie (jednak znów nie później niż w terminie 14 dni od dnia powzięcia tej informacji) wystąpić do biura, któremu przekazał dane o zobowiązaniu, z żądaniem usunięcia informacji gospodarczych dotyczących tego zobowiązania.

Jeśli natomiast wierzyciel zbył wierzytelność (np. zawarł umowę cesji z firmą windykacyjną), będzie on zwolniony z powyższych obowiązków od momentu, gdy przekazał do biura informacje o zbyciu wierzytelności. W takiej sytuacji biuro usuwa informacje gospodarcze dotyczące zbytej wierzytelności po upływie 14 dni od dnia otrzymania tej informacji.

Przekazanie przez wierzyciela informacji gospodarczej do biura ma także dodatkowe konsekwencje. Mianowicie na wniosek dłużnika wierzyciel, który przekazał informacje gospodarcze do biura, jest zobowiązany do ich uzupełnienia, uaktualnienia, sprostowania lub usunięcia, jeżeli są one niekompletne, nieaktualne, nieprawdziwe lub zostały udostępnione lub są przechowywane z naruszeniem ustawy. O takich zmianach musi on także zawiadomić podmioty, które otrzymały informacje gospodarcze od biura.

- na wniosek wierzyciela, nie później niż w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku;

- przed zaprzestaniem wykonywania działalności gospodarczej przez biuro, informując o tym wierzycieli związanych umową z biurem,

- przekazane przez wierzyciela, z którym umowa wygasła albo została rozwiązana,

- przekazane przez wierzyciela, który po ich przekazaniu do biura został wykreślony z właściwego rejestru albo ewidencji lub trwale zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej;

- dotyczące posłużenia się podrobionym lub cudzym dokumentem - po upływie 10 lat, licząc od końca roku, w którym biuro otrzymało te informacje;

- na podstawie uzasadnionej informacji o nieistnieniu zobowiązania;

- na podstawie uzasadnionej informacji o wygaśnięciu zobowiązania, jeżeli dane dotyczą dłużnika będącego konsumentem;

- po upływie 3 lat od ich ostatniej aktualizacji, nie później niż po upływie 10 lat od dnia ich przekazania przez wierzyciela.

Biura informacji gospodarczej będą mogły być prowadzone wyłącznie w formie spółki akcyjnej, o kapitale zakładowym nie mniejszym niż 4 mln złotych. W nowej ustawie został ściśle ograniczony katalog czynności, które BIG-i będą mogły wykonywać. Podstawowym przedmiotem ich działalności ma być pośrednictwo w udostępnianiu informacji gospodarczych, polegające na przyjmowaniu informacji gospodarczych od wierzycieli, przechowywaniu i ujawnianiu tych informacji. Przedmiotem działalności gospodarczej biura może być również przetwarzanie archiwalnych informacji gospodarczych dla celów statystycznych, dotyczących dłużników niebędących konsumentami, zarządzanie majątkiem biura oraz prowadzenie działalności szkoleniowej lub edukacyjnej w zakresie objętym działalnością biura (przychody z dwóch ostatnich działalności nie mogą jednak przekraczać 10 proc. ogólnych przychodów biura).

Biuro informacji gospodarczej będzie zobowiązane do zabezpieczenia roszczeń o naprawienie szkody, która może wyniknąć w związku z jego działalnością gospodarczą. Zabezpieczenie może nastąpić w drodze zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, zlecenia udzielenia gwarancji bankowej lub poręczenia bankowego.

Nowe przepisy wymagają zmian zasad działania biur informacji gospodarczych. Biura informacji gospodarczej będą miały 3 miesiące od wejścia w życie nowych przepisów na dostosowanie swoich regulaminów zarządzania danymi do zmian i przekazania ich ministrowi właściwemu do spraw gospodarki do zatwierdzenia. Regulaminy zatwierdzi minister właściwy do spraw gospodarki po konsultacji z Generalnym Inspektorem Ochrony Danych Osobowych. Jeżeli dokument będzie zawierał postanowienia sprzeczne z ustawą lub z przepisami odrębnymi, minister odmówi zatwierdzenia regulaminu. Zatwierdzony regulamin ogłasza się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Według nowych przepisów działalność biur informacji gospodarczych będzie nadzorował minister właściwy do spraw gospodarki. Nadzór ten ogranicza się do zakresu zgodności wykonywanej działalności z ustawą i regulaminem. Nie obejmuje on natomiast kontroli prawidłowości przetwarzania przez biuro danych osobowych. Podczas kontroli kontrolujący ma prawo wstępu do obiektów i pomieszczeń biura, wglądu do wszelkich dokumentów, nośników informacji lub innych materiałów dowodowych związanych z działalnością gospodarczą biura czy żądania ustnych lub pisemnych wyjaśnień od osoby upoważnionej do reprezentowania biura lub innych pracowników biura. Ponadto może on korzystać z pomocy biegłych i specjalistów i zabezpieczenia materiałów dowodowych. Jeśli w wyniku kontroli zostanie stwierdzone naruszenie przepisów ustawy lub regulaminu, minister właściwy do spraw gospodarki, w drodze decyzji, nakaże usunięcie nieprawidłowości, określając termin ich usunięcia. Jeżeli biuro nie usunie nieprawidłowości w wyznaczonym terminie, minister może nałożyć na nie karę pieniężną w wysokości nieprzekraczającej 120 tys. złotych, określając ponowny termin usunięcia nieprawidłowości. Jeżeli mimo to biuro nie usunie nieprawidłowości, zostanie wydana decyzja o zakazie wykonywania działalności gospodarczej przez biuro. Prawomocny zakaz wykonywania działalności gospodarczej przez biuro skutkuje rozwiązaniem biura.

● kredyt kupiecki lub konsumencki,

● przewóz osób w regularnej komunikacji publicznej,

● świadczenie usług pocztowych i telekomunikacyjnych,

● przewóz osób i bagażu w komunikacji masowej,

● dostarczanie energii elektrycznej, gazu i oleju opałowego,

● dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków,

● wywóz nieczystości,

● dostarczanie energii cieplnej.

● przekazywanie do biura nieprawdziwej informacji gospodarczej,

● nieusunięcie informacji gospodarczej w terminie 90 dni od dnia jej otrzymania od biura,

● ujawnienie niezgodnie z przepisami ustawy informacji gospodarczej osobom trzecim,

● występowanie do biura o ujawnienie informacji gospodarczych bez upoważnienia osoby, której informacje dotyczą (jeżeli takie upoważnienie jest wymagane przepisami ustawy),

● ujawnienie nieprawdziwych lub nieaktualnych danych (dotyczy osób zobowiązanych do udostępniania informacji gospodarczych).

● za bezprawne używanie w oznaczeniu firmy lub reklamie sformułowania "biuro informacji gospodarczej" lub skrótu "BIG".

Daria Stojak

daria.stojak@infor.pl

Ustawa z 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (Dz.U. nr 81, poz. 530).