Nie można zbyć procentowo wyrażonej części udziału

Zbycie procentowe udziałów w spółce osobowej godzi w integralność udziału jako ogółu uprawnień o charakterze majątkowo-korporacyjnym i jest niedopuszczalne.

Kancelaria prawnicza wniosła o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego spółki, dotychczas zarejestrowanej w rejestrze handlowym A. Referendarz sądowy oddalił wniosek. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 23 ustawy z 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2007 r., nr 168, poz. 1186 ze zm.) jest zobowiązany badać załączone do wniosku dokumenty pod względem ich zgodności w zakresie formy i treści z przepisami prawa. Przedmiot badania sprowadza się do kontroli zgodności dokumentu stanowiącego podstawę wpisu (np. umowy) z przepisami prawa normującymi ustrój podmiotu, podlegającego wpisowi do rejestru. W razie stwierdzenia wadliwości dokumentu sąd odmawia wpisu.

Sąd rejestrowy podał, że wnioskodawca wystąpił między innymi o ujawnienie zmiany par. 10 umowy spółki dokonanej na mocy uchwały wspólników.

Zgodnie z nowym brzmieniem tego paragrafu każdy wspólnik mógł za zgodą komplementariuszy zbyć swój udział w spółce. Każdy wspólnik mógł również zbyć wyrażoną procentowo część swojego udziału. Sąd uznał ten zapis za niezgodny z art. 10 kodeksu spółek handlowych. Z przepisu tego wynika uprawnienie do rozporządzania ogółem praw i obowiązków przysługujących wspólnikowi w spółce osobowej. Procentowe zbycie udziałów w spółce osobowej godzi w integralność udziału.

Wnioskodawca wniósł skargę na orzeczenie referendarza. Sąd rejonowy podzielił jednak argumenty referendarza i oddalił wniosek o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. Wnioskodawca złożył apelację. Zaskarżył postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 10 par. 1 i 2 k.s.h.

Sąd okręgowy uznał apelację wnioskodawcy za bezzasadną i ją oddalił.

Zgodnie z treścią art. 10 kodeksu spółek handlowych wspólnik spółki osobowej może przenieść na inną osobę ogół praw i obowiązków. Jednym z warunków jest zgoda wszystkich pozostałych wspólników, kolejnym zaś dopuszczalność zbycia prawa i obowiązków przewidziana w umowie spółki. Co prawda planowana zmiana umowy przewidywała konieczność wyrażenia zgody przez pozostałych wspólników, ale jedynie na zbycie ogółu udziałów. Taka zgoda nie była konieczna do zbycia procentowo określonej części udziału.

Z art. 10 k.s.h. wynika uprawnienie do rozporządzania jedynie ogółem praw i obowiązków przysługujących wspólnikowi w spółce osobowej. Zatem rozporządzanie członkostwem w spółce osobowej może nastąpić tylko i wyłącznie wówczas, gdy przedmiotem rozporządzenia jest całokształt praw i obowiązków przysługujących wspólnikowi. Niedopuszczalne jest zbycie części udziału.

Przez pojęcie ogół praw i obowiązków należy rozumieć wszystkie elementy razem. Samodzielna egzystencja poszczególnych praw i obowiązków nie jest możliwa. Mają one określone znaczenie tylko jako całość. Na ogół praw i obowiązków wspólnika składają się bowiem wszystkie przysługujące mu prawa - do prowadzenia spraw, reprezentacji, udziału w zyskach itd., a także obowiązki - prowadzenie spraw, udział w stratach, powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej. W omawianej sprawie zbycie ułamkowej części udziału jednego z komplementariuszy spółki spowodowałoby podział przysługujących temu wspólnikowi praw i obowiązków. O ile dopuszczalne jest rozporządzanie prawami o charakterze majątkowym, takimi jak prawo do dywidendy czy też udział w stratach, o tyle niedopuszczalne jest dzielenie uprawnień o charakterze korporacyjnym, takich jak prowadzenie spraw spółki oraz jej reprezentacja czy też uprawnienie do przeglądania akt i dokumentów księgowych. Prawa i obowiązki składające się na członkostwo mają ze swojej istoty niepodzielny charakter i dopuszczenie zbycia częściowego mogłoby doprowadzić do zachwiania równowagi w tej spółce.

Warto jednak zauważyć, że ogół praw i obowiązków wspólnika handlowej spółki osobowej może być niepodzielnie przedmiotem wspólnego nabycia przez kilka podmiotów - zarówno przez wspólników, jak i osoby trzecie. W przypadku przeniesienia ogółu praw i obowiązków w spółce osobowej na małżonków pozostających w ustroju wspólności ustawowej lub działających łącznie wspólników spółki cywilnej dochodzi do nabycia na współwłasność łączną. Ogół praw i obowiązków wspólnika może być także przedmiotem nabycia na wspólność w częściach ułamkowych. Przykładowo może być to następstwem spadkobrania. Wspólni nabywcy uzyskują wówczas status wspólnika łącznego (zbiorowego). Spadkobiercy wykonują swoje prawa przez wspólnego przedstawiciela.

Opracowała Katarzyna Wójcik-Adamska