Właściwa reprezentacja decyduje o ważności umowy

Członek zarządu spółki akcyjnej jest związany przepisami ustaw, w tym zwłaszcza kodeksu spółek handlowych, a także treścią statutu. Całokształt przepisów i ustaleń zawartych w dokumentach spółki zazwyczaj daje dość precyzyjny obraz kompetencji, jakie przysługują zarządowi i poszczególnym jego członkom. Jeżeli do dokonania czynności prawnej przez spółkę ustawa wymaga uchwały walnego zgromadzenia bądź rady nadzorczej, czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody jest nieważna. Natomiast w przypadku, gdy zgody wymaga statut spółki, to czynność prawna jest ważna, jednakże nie wyklucza to odpowiedzialności członków zarządu wobec spółki z tytułu naruszenia statutu.

Zgodnie z kodeksem spółek handlowych członkowie zarządu nie mogą reprezentować spółki w przypadku umów zawieranych między spółką a członkiem zarządu oraz sporu między członkiem zarządu a spółką. Dotyczy to np. sytuacji, w której członek zarządu chce sam ze sobą zawrzeć umowę, czyli działając jednocześnie jako spółka i jako osoba fizyczna. Istnieje wtedy niebezpieczeństwo, że członek zarządu zawarłby np. umowę, w której spółka zostałaby zobowiązana do wypłacenia mu rażąco wygórowanego wynagrodzenia. Stąd w tego typu przypadkach spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia. Jeżeli mimo to umowa zostanie zawarta przecz członka zarządu, jest ona nieważna i nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

W przypadku spółki akcyjnej, w której zarząd jest wieloosobowy, sposób jej reprezentowania powinien być określony w jej statucie. W przeciwnym razie, zgodnie z kodeksem spółek handlowych, do składania oświadczeń w imieniu spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu albo jednego członka zarządu łącznie z prokurentem. Umowa zawarta przez członka zarządu przy niewłaściwej reprezentacji - tj. gdy np. jeden członek zarządu zawiera kontrakt, mimo reprezentacji wieloosobowej - jest nieważna.

Powyższe stanowisko jest prezentowane obecnie w orzecznictwie sądów powszechnych, choć trzeba zauważyć, że jego racjonalność wydaje się być wątpliwa. Warto zwrócić uwagę, że w praktyce często zdarza się, że zawierane są umowy przez np. jednego członka zarządu przy reprezentacji dwuosobowej i umowy takie są zgodnie przez obie strony wykonywane, a następnie jedna ze stron - najczęściej z uwagi na powstały konflikt - kwestionuje umowę. Stwierdzenie nieważności kontraktu w takiej sytuacji podważa pewność obrotu gospodarczego. Podstawą prawną stwierdzania nieważności umów jest nieprecyzyjne brzmienie przepisu art. 39 par. 1 kodeksu cywilnego, który nie rozstrzyga wprost o skutkach zawarcia umowy przez zarząd działający w nieprawidłowym składzie. Mając na względzie, że w obrocie gospodarczym istnieją tysiące umów zawartych w taki (niewłaściwy) sposób, podważanie ich wiarygodności niesie ze sobą negatywne konsekwencje.

Racjonalne byłoby w takiej sytuacji stosowanie - w drodze analogii - przepisów o zawarciu umowy przez osoby niewłaściwie umocowane (art. 103 par. 1, 2 i 3 kodeksu cywilnego). Umożliwiałoby to potwierdzenie przez spółkę ważności umowy zawartej uprzednio przy niewłaściwej reprezentacji. Spółka miałaby więc możliwość decydowania, czy umowa taka winna być ważna, czy też należy się z niej wycofać.

Gdy umowę zawiera osoba działająca jako pełnomocnik spółki - a jako pełnomocnik spółki może występować także członek zarządu, wówczas zawarta umowa - nawet jeżeli pełnomocnictwa nie było albo nie zostało okazane w chwili jej zawierania - może być potwierdzona przez spółkę. Jeżeli potwierdzenie ważności umowy zostanie udzielone, wówczas umowa jest uważana za skutecznie zawartą. W praktyce w sytuacji nagłej, gdy postępowanie zgodnie z przyjętymi w spółce zasadami reprezentacji jest niemożliwe, członek zarządu może dokonać czynności prawnej w sposób ważny, o ile spółka potwierdzi następnie, że działał on jako pełnomocnik. W umowie jednak winno być wyraźnie wskazane, że członek zarządu występuje jako pełnomocnik.

@RY1@i02/2010/085/i02.2010.085.087.002a.001.jpg@RY2@

Konrad Nowak, adwokat, Kancelaria Prawna Chajec, Don-Siemion & Żyto (CDZ)

Konrad Nowak

adwokat, Kancelaria Prawna Chajec, Don-Siemion & Żyto (CDZ)