Nie można skorzystać z weksla in blanco, jeśli doszło do przedawnienia zobowiązania pracownika

Zasadniczo pracodawca ma trzy lata na wykorzystanie weksla wystawionego przez pracownika. Wynika to z faktu, że roszczenia w stosunku do pracownika będącego wystawcą weksla własnego przedawniają się z upływem trzech lat, licząc od dnia płatności weksla (art. 70 ust. 1 prawa wekslowego). Zaznaczyć należy, że choć przepis ten wspomina tylko o akceptancie weksla, to jednak jego zastosowanie do wystawcy weksla własnego wynika z art. 104 prawa wekslowego, w myśl którego odpowiedzialność wystawcy weksla własnego jest taka sama, jak akceptanta weksla trasowanego. Bieg trzyletniego terminu przedawnienia rozpoczyna się w dniu płatności weksla. Zatem od tego dnia należy liczyć, czy upłynął już okres przedawnienia, dający wystawcy weksla możliwość skutecznego skorzystania z zarzutu przedawnienia.

Trzyletni termin przedawnienia roszczeń w stosunku do pracownika, który wystawił weksel, odnosi się także i do roszczeń względem poręczyciela wekslowego, który za niego poręczył. Zgodnie bowiem z art. 32 ust. 1 prawa wekslowego poręczyciel odpowiada tak samo, jak osoba, za której zobowiązania poręczono.

Przedawnienie uprawnień wynikających ze stosunku pracy nie ma wpływu na roszczenie wekslowe. Tak więc pracodawca będący posiadaczem weksla może dochodzić swoich roszczeń wekslowych bez względu na to, czy zobowiązanie ze stosunku pracy uległo już przedawnieniu, czy nie. Jest to konsekwencją samodzielności i abstrakcyjności zobowiązania wekslowego, które pozostaje w oderwaniu od stosunku prawnego, będącego podstawą wręczenia weksla. Podnosił to także Sąd Najwyższy w wyroku z 21 maja 1981 r. (IV PRN 6/81, OSNC 1981/11/225), stwierdzając, że roszczenie zakładu pracy z weksla gwarancyjnego o zapłatę oznaczonej w nim sumy pieniężnej, stanowiącej równowartość szkody powstałej w mieniu powierzonym pracownikowi do wyliczenia się lub do zwrotu, nie ulega przedawnieniu w okresie przewidzianym w art. 291 par. 2 k.p., lecz w okresie zakreślonym w art. 70 prawa wekslowego.

Inaczej jest jednak, gdy chodzi o prawo do uzupełnienia wystawionego przez pracownika weksla in blanco.

Jest to dokument, który nie zawiera wszystkich, ustawowych elementów treści weksla, składa się co najmniej z własnoręcznego podpisu wystawcy weksla, złożonego na przedniej stronie weksla w zamiarze zaciągnięcia zobowiązania wekslowego. Uzupełnienie treści tego weksla następuje przez jego posiadacza w razie zaistnienia warunków określonych w porozumieniu stron będącym podstawą wręczenia weksla in blanco. W praktyce porozumienie wekslowe przybiera zazwyczaj postać odrębnego dokumentu tzw. deklaracji wekslowej, w którym wystawca weksla - pracownik upoważnia pracodawcę do uzupełnienia weksla w razie zaistnienia ustalonych okoliczności (np. w razie powstania niedoboru).

Przedawnienie praw z weksla in blanco nie rozpoczyna biegu do czasu jego wypełnienia. Przedawnienie roszczenia z weksla wystawionego przez pracownika bez wypełnienia daty płatności i bez zastrzeżeń co do tej daty rozpoczyna się bowiem z dniem płatności wpisanym na wekslu przez wierzyciela wekslowego - czyli pracodawcę.

Zobowiązania pracowników ulegają stosunkowo szybko przedawnieniu. Zgodnie bowiem z art. 291 par. 2 k.p. roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody, wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych, ulegają przedawnieniu z upływem jednego roku od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie później jednak niż z upływem trzech lat od jej wyrządzenia. Dłuższe terminy przedawnienia zachodzą w przypadku umyślnego wyrządzenia szkody przez pracownika. Stosuje się tu bowiem art. 442¹ k.c. W praktyce powstają wątpliwości, czy pracodawca może po upływie tego terminu przedawnienia wypełnić weksel in blanco wystawiony przez pracownika i dochodzić od niego zapłaty np. za powstałą szkodę w powierzonym mieniu. Rozstrzygając te wątpliwości na gruncie stosunków cywilnoprawnych, Sąd Najwyższy w wyroku z 14 lutego 2008 roku (II CSK 522/07, LEX nr 496389) stwierdził, że treścią upoważnienia zawartego w deklaracji wekslowej towarzyszącej wystawieniu weksla in blanco, wręczanego dla zabezpieczenia określonego roszczenia jest objęte uzupełnienie weksla przed upływem terminu przedawnienia roszczenia podlegającego zabezpieczeniu. Odnosi się to również do przypadków użycia w deklaracji wekslowej zwrotu przewidującego możliwość wypełnienia weksla w każdym czasie oraz opatrzenia go datą płatności według uznania wierzyciela. Sąd Najwyższy uznał zatem, że posiadacz weksla nie może go uzupełnić po przedawnieniu się zobowiązania podstawowego na zabezpieczenie. Podobnie wypowiadał się Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 14 maja 2008 r. (I ACa 174/08, OSAB 2008/2-3/17), podnosząc, że z upływem terminu przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego posiadacz niewypełnionego weksla in blanco traci uprawnienie do jego wypełnienia. Wypełnienie weksla w takiej sytuacji nie prowadzi do powstania zobowiązania wekslowego, o którym mowa w art. 76 prawa wekslowego. Posiadaczowi weksla nie przysługuje więc, przewidziane w tym przepisie na wypadek przedawnienia roszczenia wekslowego, roszczenie z tytułu niesłusznego wzbogacenia.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwraca się zatem uwagę, że treścią upoważnienia do uzupełnienia weksla in blanco jest objęte jedynie uzupełnienie weksla przed upływem terminu przedawnienia roszczenia podlegającego zabezpieczeniu. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 19 listopada 2004 r. (V CK 228/04, OSP 2005/11/130) oraz w wyroku z 15 lutego 2006 r. (IV CSK 15/2005, LEX nr 179731). Dlatego też pracownik, który złożył podpis na wekslu in blanco, może na podstawie art. 10 prawa wekslowego powoływać się na niezgodność uzupełnienia weksla z udzielonym upoważnieniem, polegającą na dokonaniu uzupełnienia weksla już po przedawnieniu się zabezpieczonego roszczenia.

Oznacza to, że pracodawca nie będzie mógł skutecznie skorzystać z posiadanego weksla in blanco, jeśli doszłoby do przedawnienia zobowiązania pracownika, np. z tytułu odpowiedzialności materialnej. Gdy zaś tak uczynił i uzupełnił weksel, a następnie dochodził jego zapłaty przed sądem, to pracownik mógłby podnieść zarzut wypełnienia weksla wbrew zawartemu porozumieniu.

Adam Z. zatrudniony w Spółce X wystawił weksel in blanco oraz podpisał deklarację wekslową upoważniającą pracodawcę do uzupełnienia weksla na wypadek powstania szkody w powierzonym mu sprzęcie elektronicznym. Na skutek nieuwagi pracownika 12 marca 2007 r. doszło do powstania szkody w powierzonym mu sprzęcie na kwotę 12 tys. zł. Pracodawca prowadził rozmowy z Adamem Z., licząc na dobrowolną spłatę tego długu. Ponieważ nie przyniosły one rezultatu, 31 marca 2010 r. uzupełnił on posiadany weksel in blanco na kwotę 12 tys. zł i zażądał zapłaty. Gdy Adam Z. odmówił, pracodawca wystąpił z pozwem do sądu. Sąd na podstawie weksla wydał nakaz zapłaty. Adam Z. złożył wówczas zarzuty do tego nakazu oraz podniósł, że weksel został uzupełniony niezgodnie z porozumieniem, bo już po upływie okresu przedawnienia. Sąd uwzględnił jego zarzuty i oddalił powództwo pracodawcy.

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Art. 10, art. 32 ust. 1, art. 70 ust. 1, art. 104 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (Dz.U. nr 37, poz. 282 z późn. zm.).

Art. 291 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).