Renoma, doświadczenie zawodowe i organizacyjne to także część przedsiębiorstwa

Przedsiębiorstwo to zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. W szczególności są to: nazwa, własność nieruchomości oraz rzeczy ruchomych (inne prawa rzeczowe), prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy, a także prawa do korzystania, wierzytelności, środki pieniężne. Do składników przedsiębiorstwa zalicza się też licencje, koncesje, prawa własności przemysłowej, tajemnice przedsiębiorstwa, księgi i dokumenty związane z jego prowadzeniem. Z definicji przedsiębiorstwa zostały wyłączone natomiast zobowiązania i obciążenia.

W literaturze dominuje pogląd, iż przedsiębiorstwo nie jest prostym zbiorem rzeczy i praw. Od innych podmiotów odróżnia go konieczność posiadania zespołu określonych składników niematerialnych. Chodzi tu zwłaszcza o klientelę, czyli odbiorców dóbr i usług, pozycję rynkową, renomę (good will), możliwości finansowe i inwestycyjne, zdolność kredytową, doświadczenie zawodowe, organizacyjne i techniczne itp.

Zgodnie z art. 55² kodeksu cywilnego czynność prawna (a zatem i zawarcie umowy kupna-sprzedaży) mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo co innego wynika z przepisów szczególnych. Jednocześnie nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność ta ograniczona jest jednak do wartości nabytego przedsiębiorstwa według cen na dzień nabycia. W takiej sytuacji w praktyce konkretna transakcja zbycia może rodzić wątpliwości, czy mamy do czynienia z przeniesieniem własności działki gruntu oraz rzeczy ruchomych na nim zlokalizowanych, czy z przeniesieniem własności przedsiębiorstwa.

Wątpliwości te potęgują się w przypadku, gdy zbycie dotyczy przedsiębiorstwa w chwili przenoszenia własności nieczynnego, niedziałającego. Należy zwrócić uwagę na wyrok Sądu Najwyższego z 17 października 2000 r. SN stwierdził w nim, że ocena, czy nabyto przedsiębiorstwo, jest zależna od ustalenia minimum środków, bez których kontynuowanie przez nabywcę działalności gospodarczej realizowanej przed zbyciem nie jest możliwe. Gdy zbyciu podlegał zespół składników majątkowych, na których opierała się działalność gospodarcza zbywcy i który umożliwiał przejęcie funkcji spełnianej przez ten zespół, to przedmiotem zbycia jest całe przedsiębiorstwo (System Prawa cywilnego t. 1 pod red. M. Safjana - C.H. Beck Warszawa 2007, str. 1226). Konieczne jest zatem precyzowanie przez strony w treści czynności prawnej, że jej przedmiot obejmuje przedsiębiorstwo. Wskazane jest również określenie w załączniku, co się na nie składa.

Przedsiębiorstwo coraz częściej staje się przedmiotem umów, wśród których wymienić należy umowę zbycia przedsiębiorstwa, przy czym mogą tu wchodzić w grę różne przypadki zbycia - darowizna, sprzedaż, zamiana, aport do spółki, umowa o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania (dzierżawa, leasing, użytkowanie). Także umowa ustanawiająca przedsiębiorstwo jako zabezpieczenie określonej wierzytelności (przewłaszczenie, zastaw), umowa joint venture (w tym konsorcjum, syndykat, kartelowa i koncernowa, umowę pośrednictwa handlowego), dystrybucyjna, dealerska, franchisingu (umowa kompensacyjna) barterowa, offsetowa (System Prawa cywilnego oprac. cyt. str. 1222).

Zbycie lub wydzierżawienie przedsiębiorstwa albo ustanowienie na nim prawa użytkowania powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie potwierdzonymi. Zbycie przedsiębiorstwa należącego do osoby wpisanej do rejestru wymaga wpisu do rejestru. W przypadku gdy w składzie przedsiębiorstwa znajduje się nieruchomość, konieczne jest również zachowanie szczególnej formy w postaci aktu notarialnego.

Coraz donioślejszą rolę w gospodarce rynkowej odgrywają umowy o odpłatne zarządzanie przedsiębiorstwem - tzw. kontrakty menedżerskie. Umożliwiają one realizację założonej przez właścicieli strategii rozwoju przy udziale kwalifikowanych menedżerów, których zarobki pozostają w ścisłym związku z efektami gospodarczymi. Istotne jest, aby do treści umowy wprowadzić ścisłe kryteria, na podstawie których oceniamy jakość zarządu (zysk, wielkość produkcji itp.). Poniżej we wzorze określamy istotne elementy, jakie powinny się znaleźć w umowie o zarząd przedsiębiorstwem.

@RY1@i02/2010/081/i02.2010.081.087.0008.001.jpg@RY2@

Wzór umowy

@RY1@i02/2010/081/i02.2010.081.087.0008.002.jpg@RY2@

Leszek Mokosa, główny specjalista ds. prawno-handlowych Mostostal Warszawa

Leszek Mokosa

główny specjalista ds. prawno-handlowych Mostostal Warszawa

Art. 55¹-55⁴ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 ze zm.).