Wpisanie dłużnika na czarną listę będzie niedługo łatwiejsze

Do biur informacji gospodarczej może w przyszłości trafiać więcej nierzetelnych dłużników. Sejm uchwalił nową ustawę o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych, która m.in. umożliwia osobom fizycznym prowadzącym działalność gospodarczą składanie wniosków o wpisanie na czarną listę tych, którzy nie wywiązują się ze swoich zobowiązań. Dotychczas z takiego narzędzia dyscyplinowania kontrahentów mogli korzystać jedynie przedsiębiorcy. Zmiany mają wpłynąć na poprawę bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. Zanim te zasady zaczną obowiązywać, musi je jeszcze przyjąć Senat i podpisać prezydent.

Po wejściu w życie nowej ustawy informacje do biur mógłby przekazywać każdy wierzyciel, w tym osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą lub stosunkiem prawnym przysługuje wierzytelność. Obecnie do współpracy z biurami mają prawo tylko przedsiębiorcy i konsumenci. Ponadto ujawnianie informacji w BIG-ach możliwe jest jedynie w stosunku do zobowiązań konsumentów powstałych z tytułu umowy o kredyt konsumencki lub umowy o przewóz osób w komunikacji publicznej. W biurach ujawniane są także zobowiązania przedsiębiorców powstałe z tytułu umowy związanej z wykonywaniem działalności gospodarczej. Zmiany pozwolą na włączenie do systemu wymiany informacji gospodarczych przede wszystkim wierzycieli wtórnych (firmy windykacyjne czy firmy faktoringowe). Tak więc każdy wierzyciel będzie mógł przekazywać do biura informacje gospodarcze w celu ich ujawnienia, jeżeli zawarł z biurem umowę o udostępnianie informacji gospodarczych. Umowę taką trzeba jednak sporządzić na piśmie pod rygorem nieważności. Podstawowy wymóg, uprawniający do przekazania informacji gospodarczych do BIG-ów to poinformowanie dłużnika o takim zamiarze. Aby zgłosić na czarną listę zobowiązanie dłużnika, musi bowiem upłynąć co najmniej miesiąc od wysłania przez wierzyciela wezwania do zapłaty listem poleconym albo od doręczenia go dłużnikowi do rąk własnych, na adres do doręczeń wskazany przez dłużnika, a jeżeli nie wskazał takiego adresu - na adres miejsca zamieszkania. Wezwanie to powinno zawierać ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do biura, z podaniem firmy i adresu siedziby tego biura. Ustawa stawia też inne warunki. Jeśli dłużnikiem jest konsument, wierzyciel może przekazać do biura informacje gospodarcze o jego zobowiązaniach wyłącznie po spełnieniu łącznie następujących warunków:

● zobowiązanie powstało w związku z określonym stosunkiem prawnym, w szczególności z tytułu umowy o kredyt konsumencki oraz np. umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych, o dostarczanie mediów czy wywóz nieczystości,

● łączna kwota wymagalnych zobowiązań dłużnika wobec wierzyciela wynosi co najmniej 200 złotych oraz są one wymagalne od co najmniej 60 dni.

Zakres danych personalnych dłużnika, które można przekazać, jest ściśle ograniczony do: imion i nazwiska dłużnika, adresu jego miejsca zamieszkania lub adresu do doręczeń, numeru PESEL lub innego numeru potwierdzającego tożsamość oraz serii i numeru dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość.

Inne zasady będą obowiązywać, gdy dłużnik nie jest konsumentem, a np. firmą, przedsiębiorcą czy spółdzielnią mieszkaniową. Wówczas wierzyciel może przekazać do biura informacje gospodarcze o zobowiązaniu dłużnika niebędącego konsumentem wyłącznie wówczas, gdy są spełnione łącznie następujące warunki:

● zobowiązanie powstało w związku z określonym stosunkiem prawnym, w szczególności z tytułu umowy związanej z wykonywaniem działalności gospodarczej,

● łączna kwota wymagalnych zobowiązań dłużnika wobec wierzyciela wynosi co najmniej 500 złotych oraz są one wymagalne od co najmniej 60 dni.

Powyższe przypadki to niejedyne okoliczności pozwalające wierzycielowi na przekazanie informacji gospodarczych do BIG-u. Dzięki nowym przepisom wierzyciel będzie mógł przesłać dane o zobowiązaniu dłużnika zawsze w przypadku spełnienia (łącznie) następujących warunków:

● zobowiązanie zostało stwierdzone tytułem wykonawczym,

● upłynęło co najmniej 14 dni od wysłania przez wierzyciela listem poleconym albo doręczenia dłużnikowi do rąk własnych, na adres do doręczeń wskazany przez dłużnika, a jeżeli dłużnik nie wskazał takiego adresu - na adres miejsca zamieszkania, siedziby lub miejsca wykonywania działalności gospodarczej, pisma zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do biura z podaniem firmy i adresu siedziby tego biura,

● wierzyciel przekazał do biura informację określającą dane organu orzekającego, datę wydania i sygnaturę tytułu wykonawczego stwierdzającego to zobowiązanie.

Grzywna w wysokości 30 tys. zł będzie grozić za:

● przekazywanie do biura nieprawdziwej informacji gospodarczej,

● nieusunięcie informacji gospodarczej w terminie 90 dni od dnia jej otrzymania od biura,

● ujawnienie niezgodnie z przepisami ustawy informacji gospodarczej osobom trzecim,

● występowanie do biura o ujawnienie informacji gospodarczych bez upoważnienia, osoby, której informacje dotyczą, jeżeli takie upoważnienie jest wymagane przepisami ustawy,

● nieprawdziwe lub nieaktualne dane (dotyczy osób zobowiązanych do udostępniania informacji gospodarczych).

Biuro usunie informacje gospodarcze:

● na wniosek wierzyciela, nie później niż w terminie siedmiu dni od dnia złożenia wniosku,

● przed zaprzestaniem wykonywania działalności gospodarczej przez biuro, informując o tym wierzycieli związanych umową z biurem,

● w przypadku przekazania ich przez wierzyciela, z którym umowa wygasła albo została rozwiązana,

● w przypadku przekazania ich przez wierzyciela, który po ich przekazaniu do biura został wykreślony z właściwego rejestru albo ewidencji lub trwale zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej,

● dotyczące posłużenia się podrobionym lub cudzym dokumentem - po upływie 10 lat, licząc od końca roku, w którym biuro otrzymało te informacje,

● na podstawie uzasadnionej informacji o nieistnieniu zobowiązania,

● na podstawie uzasadnionej informacji o wygaśnięciu zobowiązania, jeżeli dane dotyczą dłużnika będącego konsumentem,

● po upływie trzech lat od ich ostatniej aktualizacji, nie później niż po upływie 10 lat od dnia ich przekazania przez wierzyciela.

Nowe przepisy zakładają, że biuro ujawnia informacje gospodarcze w formach określonych w regulaminie, w szczególności w teletransmisji. Ujawnianie informacji gospodarczych przez biuro jest odpłatne. Wysokość opłat określa cennik uchwalany przez zarząd biura. Biuro ujawnia wszystkie posiadane informacje gospodarcze objęte wnioskiem, chyba że np. wierzyciel, przekazując do biura informacje gospodarcze, zastrzegł, aby biuro nie ujawniało dotyczących go informacji gospodarczych. Każdy będzie miał też prawo dostępu do dotyczących go informacji gospodarczych przechowywanych przez biuro. Dostęp do zbiorów dotyczących zadłużonych konsumentów jest bezpłatny, jeżeli następuje nie częściej niż raz na sześć miesięcy. W pozostałych przypadkach podlega opłacie zgodnie z obowiązującym w biurze cennikiem, nie wyższej jednak niż 0,5 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2010 roku wynosi ono 1317 zł).

Ustawa przewiduje, że podmiot, który zawarł z biurem umowę o ujawnianie informacji gospodarczych, może wystąpić do biura o ujawnienie informacji gospodarczych o zobowiązaniach dłużnika będącego konsumentem, jeżeli posiada jego upoważnienie.

Podmiot, który otrzymał informacje gospodarcze od biura, będzie musiał usunąć je w terminie 90 dni od dnia ich otrzymania. Obowiązek ten dotyczy również biura odnośnie do informacji gospodarczych otrzymanych od innego biura. Natomiast podmiot, który otrzymał od biura informacje gospodarcze dotyczące dłużnika będącego konsumentem, nie może ich ujawnić innym osobom (nie dotyczy to oczywiście ujawniania przez biuro informacji gospodarczych otrzymanych od innego biura).

W razie nieusunięcia informacji gospodarczej w terminie 90 dni od dnia jej otrzymania od biura lub ujawnił niezgodnie z przepisami ustawy informację gospodarczą osobom trzecim, grozi kara grzywny do 30 tys. zł.

Zgodnie z ustawą wierzyciel powinien niezwłocznie (jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia powzięcia tych informacji) wystąpić do biura informacji gospodarczej, któremu przekazał dane o zobowiązaniu, z żądaniem aktualizacji informacji gospodarczych. Taki obowiązek istnieje w przypadku:

● częściowego lub całkowitego wykonania zobowiązania albo jego wygaśnięcia,

● powzięcia przez wierzyciela, który zawarł z biurem umowę, wiadomości o odzyskaniu przez osobę uprawnioną utraconego dokumentu, którym posłużyła się osoba nieuprawniona,

● powzięcia wiarygodnej informacji, że przekazane informacje gospodarcze są nieprawdziwe,

● powzięcia wiarygodnej informacji o zmianie innych informacji gospodarczych przekazanych przez wierzyciela do biura.

Jeśli zostanie stwierdzone, że zobowiązanie nie istnieje, wierzyciel będzie musiał niezwłocznie (jednak znów nie później niż w terminie 14 dni od dnia powzięcia tej informacji) wystąpić do biura, któremu przekazał dane o zobowiązaniu, z żądaniem usunięcia informacji gospodarczych dotyczących tego zobowiązania.

Jeśli natomiast wierzyciel zbył wierzytelność - np. zawarł umowę cesji z firmą windykacyjną - będzie on zwolniony z powyższych obowiązków, od momentu, gdy przekazał do biura informacje o zbyciu wierzytelności. W takiej sytuacji biuro usunie informacje gospodarcze dotyczące zbytej wierzytelności po upływie 14 dni od dnia otrzymania tej informacji.

Przekazanie przez wierzyciela informacji gospodarczej do biura ma także dodatkowe konsekwencje. Mianowicie na wniosek dłużnika wierzyciel, który przekazał informacje gospodarcze do biura, ma obowiązek ich uzupełnienia, uaktualnienia, sprostowania lub usunięcia, jeżeli są one niekompletne, nieaktualne, nieprawdziwe lub zostały udostępnione lub są przechowywane z naruszeniem ustawy. O takich zmianach musi on także zawiadomić podmioty, które otrzymały informacje gospodarcze od biura.

Gdy nowe przepisy wejdą w życie, do otrzymywania informacji gospodarczych, w konkretnych przypadkach wskazanych przez ustawodawcę, będą uprawnieni:

● Prokurator Krajowy,

● szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

● Komendant Główny Policji,

● szef Biura Ochrony Rządu,

● Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej,

● Generalny Inspektor Informacji Finansowej,

● naczelnicy urzędów skarbowych i dyrektorzy izb skarbowych,

● dyrektorzy urzędów kontroli skarbowej,

● przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego,

● prezes Najwyższej Izby Kontroli,

● szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

● Komendant Główny Straży Granicznej,

● sądy - w związku z toczącymi się przed nimi postępowaniami,

● dyrektorzy izb celnych,

● komornicy - w związku z prowadzonymi postępowaniami.

Za każdorazowe udostępnienie informacji gospodarczych tym podmiotom biuro pobierze opłatę zgodnie z obowiązującym w tym biurze cennikiem, nie wyższą niż 0,5 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Tylko przedsiębiorca może przekazać do biura informację gospodarczą o zobowiązaniu, jeśli

● zobowiązanie powstało z tytułu:

- umowy o kredyt konsumencki lub umowy o przewóz osoby w regularnej komunikacji publicznej - gdy dłużnikiem jest konsument,

- umowy związanej z wykonywaniem działalności gospodarczej przez obydwu przedsiębiorców - gdy dłużnikiem jest inny przedsiębiorca

● łączna kwota zobowiązań wobec tego przedsiębiorcy wynosi co najmniej:

- 200 zł, gdy dłużnikiem jest konsument

- 500 zł, gdy dłużnikiem jest inny przedsiębiorca

● zadłużenie jest przeterminowane co najmniej 60 dni,

● upłynął co najmniej miesiąc od wysłania przez przedsiębiorcę wezwania do zapłaty, zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do konkretnego biura.

Każdy wierzyciel może przekazać do biura informację gospodarczą o zobowiązaniu, jeśli

● wysokość wymaganego zobowiązania wobec wierzyciela wynosi:

- 200 zł, gdy dłużnikiem jest konsument

- 500 zł, gdy dłużnikiem jest przedsiębiorca

● zadłużenie jest przeterminowane co najmniej 60 dni,

● upłynął co najmniej miesiąc od wysłania przez wierzyciela wezwania do zapłaty zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do konkretnego biura.

daria.stojak@infor.pl

Ustawa z 19 lutego 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Wejdzie w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.