Likwidator może osobiście odpowiadać za zaległe składki

Osoby pełniące funkcje likwidatorów spółki z o.o. w sposób subsydiarny odpowiadają za niezapłacone przez spółkę długi. Odpowiedzialność ta wynika z art. 299 par. 1 k.s.h. Według tego kodeksu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Przy czym członek zarządu może się uwolnić od tej odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody (par. 2).

Przepis ten stanowi wprawdzie o odpowiedzialności członków zarządu, to jednak w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że ma on zastosowanie także i do odpowiedzialności likwidatorów. Tak też wskazywał wyraźnie Sąd Najwyższy w uchwale z 28 lutego 2008 r. (sygn. akt III CZP 143/07, OSNC 2009/3/38) stwierdzając, że odpowiedzialność związaną z bezskutecznością egzekucji określonego zobowiązania wobec spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ponoszą na podstawie art. 299 k.s.h. osoby będące członkami jej zarządu lub likwidatorami w czasie istnienia tego zobowiązania. Wynika to m.in. z przepisu art. 280 k.s.h., który nakazuje stosowanie do likwidatorów przepisów dotyczących członków zarządu. Odpowiedzialność likwidatorów spółki z o.o. na podstawie art. 299 k.s.h. potwierdzał ostatnio SN także w uchwale 7 sędziów z 28 stycznia 2010 roku (sygn. akt III CZP 91/09 Biul.SN 2010/1/12). Stanowisko orzecznictwa sądowego jest więc już w tym zakresie ugruntowane.

Likwidatorzy odpowiadają też za nieuiszczone przez spółkę składki na ubezpieczenia społeczne. Odpowiedzialność ta wynika z przepisu art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który odsyła do art. 116 Ordynacji podatkowej.

Zgodnie z art. 116 Ordynacji podatkowej - za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że:

● we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

● niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

● nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Przepis art. 116 Ordynacji podatkowej odnosi się wprawdzie bezpośrednio tylko do odpowiedzialności członków zarządu, jednak orzecznictwo sądowe i w tym przypadku jednoznacznie nakazuje stosować go również do odpowiedzialności likwidatorów. Tak też wskazywał SN w wyroku z 8 lipca 2008 r. (sygn. akt II UK 341/07, OSNP 2009/23-24/322) stwierdzając, że odpowiedzialność przewidzianą w art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej (w związku z art. 31 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych), związaną z bezskutecznością egzekucji składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powstałych wobec spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji, ponosi także były członek zarządu ustanowiony jej likwidatorem.

Analogicznie należy potraktować odpowiedzialność likwidatorów za zaległości podatkowe. Istotne jest także, że oprócz odpowiedzialności za składki na ubezpieczenia społeczne likwidatorzy będą także odpowiadać za składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Wynika to z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Przepis art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych także w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2010 r. (przed zmianą dokonaną przez art. 45 pkt 1 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, Dz.U. nr 237, poz. 1656) stanowił podstawę odpowiedniego stosowania do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne regulacji dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne w kontekście odpowiedzialności osób trzecich za zaległości składkowe. Tak też podnosił Sąd Najwyższy w uchwale z 15 października 2009 r. (sygn. akt II UZP 3/09, Biul.SN 2009/10/28). Zatem także przed 1 stycznia 2010 r. istniała możliwość żądania od likwidatorów zapłaty składek.

Bezskuteczność egzekucji wobec spółki stanowi podstawowy warunek odpowiedzialności likwidatora. Dlatego jej ocena wywołuje w praktyce znaczne kontrowersje. Ogólnie rzecz ujmując bezskuteczność egzekucji oznacza, że w wyniku wszczęcia i przeprowadzenia przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku spółki nie doszło do przymusowego zaspokojenia należności z tytułu składek. W uchwale Sądu Najwyższego z 13 maja 2009 r. (sygn. akt I UZP 4/09 Biul.SN 2009/5/22) wskazano, że bezskuteczność egzekucji z majątku spółki z o.o., o której mowa w art. 116 par. 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych może być stwierdzona wyłącznie w postępowaniu w sprawie egzekucji należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzedzającym wydanie decyzji o odpowiedzialności członka zarządu spółki za te należności.

Adam Z. był członkiem zarządu spółki z o.o., a następnie jej likwidatorem. Spółka ta miała znaczne zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS prowadził postępowanie egzekucyjne wobec spółki. Egzekucja okazała się jednak nieskuteczna. Wówczas ZUS wydał decyzję o przeniesieniu odpowiedzialności za niezapłacone składki na Adama Z., który od tej decyzji złożył odwołanie do sądu, podnosząc, że nie jest członkiem zarządu spółki i ZUS bezpodstawnie dochodzi od niego zapłaty nieuiszczonych składek. Sąd jednak nie uwzględnił jego odwołania, gdyż odpowiedzialność za nieuiszczone składki na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej mogą ponosić też likwidatorzy spółki.

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

gp@infor.pl

Art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.Dz.U. z 2009 nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Art. 299 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).